Allerheiligen (2005)

In een supermarkt stond bij de kassa een man met zijn boodschappen. Hij droeg een versleten jas en had een flinke stoppelbaard. De manager van de winkel had hem argwanend in de gaten gehouden, want hij wist dat die man al eens gezeten had wegens diefstal. Een andere man zag de manager wantrouwend kijken, hij ging naar hem toe en zei: Die man is een heilige. De manager begon keihard te lachen. Nou dan ken je hem niet. Sinds wanneer zijn dieven heilig? Hoe kun je dat nu zeggen. De ander zei: ik ken hem heel goed. Die man zorgt op een geweldige manier voor zijn zieke vader. Dag en nacht staat hij voor hem klaar. Wat zijn verleden ook was, voor mij is hij een heilige.
De manager was het helemaal niet met hem eens en ik denk dat de meesten van ons er precies zo over denken. We denken meer in termen van eens een dief, altijd een dief. En wie eens een dief was, kun je toch echt geen heilige noemen. Toch is het goed daar even over na te denken.
Ons probleem is dat heilig meestal vertaald wordt met volmaakt. Heiligen zijn volmaakte mensen, mensen die niet in de fout gaan in hun leven en die daarom met kop en schouder uitsteken boven de gewone mensen, die allemaal wel hun fouten en gebreken hebben.
Maar heilig zijn heeft niets te maken met volmaakt zijn. Geen enkel mens is volmaakt, ook een heilige niet. Wellicht kun je zelfs zeggen: geen enkel mens kan volmaakt zijn. Wat is heilig dan wel?
Als men in de begintijd van de kerk sprak over heiligen, dan bedoelde men daarmee alle mensen die geloofde in Jezus’ boodschap. We spreken nog steeds over de heilige kerk, maar die kerk is beslist niet volmaakt.
Later verschoof de inhoud van heilig naar bijzondere mensen in de kerk, eerst de martelaren, die hun leven gaven voor hun geloof, later ook mensen die a.h.w. zichzelf martelden door boete en versterving. En bij deze laatste groep zaten nogal vreemde figuren bij, die vandaag aan de dag echt niet meer heilig verklaard zouden worden. Ook mensen die een bijzondere betekenis voor de kerk hadden werden heilig verklaard, pausen en bisschoppen en theologen.
De laatste eeuwen ligt de nadruk vooral op hun voorbeeldfunctie: heiligen zijn mensen die een goed voorbeeld zijn voor de gelovigen. Maar als we naar hun leven kijken, zal heel vaak de reactie zijn: dat is heel mooi maar dat kan ik toch niet. En er zijn veel meer heiligen dan alleen degenen die officieel door de kerk heilig verklaard zijn. Iedere mens die eerlijk probeert te leven volgens Jezus’ boodschap is voor hem een heilige.
In het evangelie van vandaag hoorden we: zalig de eenvoudigen van hart, zalig de barmhartigen, zalig degenen die opkomen voor gerechtigheid. Wie dat doet, is in Jezus ogen een zalige mens, een heilige.
Als ik tegen u zou zeggen: jullie zijn allemaal heiligen, dan zouden jullie me waarschijnlijk uitlachen. Toch hoop ik dat jullie wel van die zalige mensen zijn, die Jezus’ boodschap proberen waar te maken in jullie leven. Toch hoop ik dat jullie, ondanks alle fouten en gebreken, die jullie ook wel zullen hebben, hart hebt voor elkaar, begaan bent met elkaar, zorg draagt voor elkanders welzijn.
Dan kunnen we ons op dit feest van Allerheiligen terecht verbonden voelen met al die gelovige, zalige mensen van verleden, heden en toekomst.