Allerheiligen in een verpleeghuis (2007)

De meeste mensen die ouder zijn dan zo’n 40 jaar, en de meesten van u zijn dat, zijn opgegroeid met heiligen. Heiligen hoorden er bij en Maria vaak als eerste.

Voor jonge mensen ligt dat vaak anders. Voor mijzelf ook.

Als kind groeide ik op in een Hervormde omgeving, en zoals u misschien wel weet zijn er in protestantse kerken geen beelden in de kerk zoals in onze katholieke kerk meestal het geval is. Geen beelden van Jezus of Maria; geen beelden van andere heiligen.

Toen ik op latere leeftijd belangstelling kreeg voor de katholieke traditie vroeg ik me af hoe het nou zat met heiligen en wat voor betekenis mensen in deze tijd aan heiligen hechten, en wat ik er zelf mee zou kunnen.

Waarom staat bijvoorbeeld in de ene kerk een beeld van Bonifatius en in de andere kerk die van Jacobus, Antonius, Jozef of een andere heilige? Ik ben er dan ook naar op zoek gegaan.

Ja, wat zijn heiligen eigenlijk.

Ik wil met u teruggaan in de geschiedenis. De eerste heilig verklaarden in het vroege christendom waren de twaalf apostelen. Al vrij snel kwamen er andere heiligen bij, martelaren en martelaressen uit eerste roerige tijd van het christendom. Ze werden vereerd en aangeroepen om te bemiddelen tussen hemel en aarde, tussen God en mensen.

Later in de middeleeuwen groeide de verering van lokale heiligen, iemand die in zijn of haar directe omgeving als heilig werd herkend. Veel heiligen kregen ook een soort, je zou het kunnen noemen, een soort specialisatie. Sint Vincentius de patroon van alle liefdewerken werd de naam van de zoals genoemd werd armenbesturen in parochies. De heilige Blasius is de patroon tegen keelpijn en keelziekten maar ook de patroon van muzikanten die een blaasinstrument bespelen. U kent vast nog veel meer heiligen dan ik, denk ik.

Ik vroeg me ook af, wat betekent heilig eigenlijk?

Het woord heilig betekent heel. Een heilige is iemand die door zijn of haar manier van leven grote indruk maakte. Een buitengewoon mens, zou je kunnen zeggen. Een mens in wie men iets van God kan herkennen. In wie iets van God doorschijnt, zichtbaar wordt.

Op Allerheiligen gedenken we mensen die op zoek zijn gegaan naar hun levensbron en vanuit die kracht hebben geleefd. Vaak waren de omstandigheden moeilijk. Ze roeiden vaak tegen de stroom in, maar gingen toch verder.

Ik hoorde laatst iemand zeggen, ach heiligen zijn achterhaald. Het is iets ouderwets, van voor het concilie, heiligen bestaan eigenlijk niet want niemand is volmaakt.

Inderdaad geen mens is volmaakt. Als we volmaakt zouden zijn dan zouden we gelijk aan God zijn en dat is niet zo.

Maar heiligen zijn niet achterhaald. Heilige eigenschappen zijn niet achterhaald. Ik denk dan aan iemand die heel intens kan leven met verwondering voor mooie dingen in de schepping. Of aan iemand die in alle rust en met alle aandacht er voor iemand kan zijn.

Heilig betekent voor mij dat er geen kloof zit tussen wat je zegt en wat je doet. Heilig betekent voor mij iemand die opkomt voor vrede en gerechtigheid ook al loop je daarmee grote risico’s. Vechters voor mensenrechten.

Iets van heiligheid zie ik bijvoorbeeld soms ook bij mensen hier in huis. Mensen die in hun ziek zijn, in hun ouderdom er toch in slagen goed met het leven om te gaan. Die kunnen accepteren dat je bepaalde dingen niet meer kunt. Mensen die tot op het laatst de zin van hun leven blijven zien. Die, hoewel ze weinig meer kunnen, voor anderen blijven bidden.

Maar heiligen zijn ook mensen die je bewondert, aan wie je veel te danken hebt, die positieve invloed op je hebben gehad, die je inspiratie geven. Mensen van wie je vindt dat ze niet vergeten mogen worden. Getuigen of voorgangers zou je ze ook kunnen noemen. Voorgangers, heiligen voor jezelf. Misschien mensen die nooit op de heiligenkalender van de kerk zullen komen, maar mensen die ons aanvuren, die zelf weten hoe moeilijk het is soms om vol te houden.

“Zalig de zachtmoedigen, want zij zullen het land bezitten” staat er in het evangelieverhaal van vandaag.

Zachtmoedigheid en heiligheid hebben met elkaar te maken.

Ik zou zelfs willen zeggen zonder zachtmoedigheid bestaat er geen heiligheid.

Zachtmoedigen zijn vaak de lastendragers in onze wereld, in de buurt, hier in huis: mensen die het werk doen, het werk dat nou eenmaal gedaan moet worden elke dag opnieuw. Zachtmoedigheid is je hart openstellen, je hart openstellen voor anderen maar ook de ander daar toegang toe geven. Dat de ander iets mag merken van je aandacht, van je belangstelling, van het goede wat je met de ander voor hebt. Zachtmoedigheid is ruimte kunnen geven aan anderen; ruimte waarin te ademen valt. Zachtmoedigheid is trouw op wat voor manier dan ook.

En dit is wat Jezus bedoelt met zachtmoedigheid in zijn toespraak op de berg tot zijn leerlingen. Hij is zelf ons eerste voorbeeld van zachtmoedigheid en heiligheid. Je kunt van hem op aan, hij geeft ruimte om te zijn als mens zoals je bent. Hij weet hoe moeilijk het leven soms kan zijn. Hij is voorganger in geloof, bron van inspiratie.

En zo, hebben heiligen na hem ook geprobeerd te leven. Niet volmaakt, het was vaak roeien tegen de stroom in. Maar juist daardoor hebben heiligen het geloof voor mensen tastbaar gehouden.

Door hun leven, door hun voorbeeld van leven brengen ze ons dichter bij God en bij zijn boodschap en daar gaat het om.

Heiligen zijn daarom niet achterhaald en ouderwets. We mogen ons aan hen optrekken. We mogen dankbaar zijn dat er mensen zijn, heiligen zijn, ook heiligen van nu, die je inspiratie geven, je moed geven, ruimte geven waarin te ademen valt en door hun leven voorbeeld mogen zijn. Voorbeeld, en ons daarmee dichter brengen bij God. Amen.