Geboorte van Johannes de doper (2007)

Eén van de bekendste romans uit de twintigste eeuw, en topper op de boekenlijsten van middelbare scholieren, is het boek ‘de komst van Joachim Stiller’ van Hubert Lampo. Een magisch-realistisch boek over een soort Messias-figuur. Beklemmend mooi, omdat alles wat gebeurt een diepere betekenis blijkt te hebben en met elkaar samenhangt, uitlopend op… Niet christelijk, maar wel iets voor mensen die openstaan voor mysteries.

Mensen in het post-christelijke tijdperk kunnen niet leven zonder een soort mysterieuze leiding in het leven. Toen het geloof uit het onderwijs verdween, kwam er literatuur voor terug die iets van het numineuze terugbracht. Er is toch méér dan toeval? Hangen dingen niet met elkaar samen? Is er niet een soort ziel, een rode draad in alles, een literair motief in het hele leven? Het kan toch niet voor niets zijn?

In het leven van Johannes de Doper zien wij iets wat lijkt op onze tijd. De mensen van zijn tijd waren door de Romeinse cultuur misschien wel meer gedesorienteerd dan wij nu. Het late Jodendom was verdeeld in allerlei sekten en er was grote geestelijke leegheid. Had God zijn volk verlaten? Wat was de rode draad in het leven? De tempel van Herodes? Of het boek? Of een groep mensen die trouw bleef aan de tempeldienst – zoals Zacharias en Elisabeth – beeld van de oude gelovigen die ook in onze tijd trouw naar de kerk blijven gaan.

En dan gebeurt er opeens iets bijzonders. Een kind geboren bij twee oude mensen. Alsof een oma van zeventig hier in de kerk opeens zwanger zou blijken te zijn. Een wonder? Of iets beklemmends? Letterlijk: een stomme vader, die een aparte naam geeft. Wat zal er worden van dit kind? Een vreemde vogel. Een alternatieveling, die in de woestijn ging wonen bij zo’n vreemde groep mensen die allemaal wachtten op een Messias-figuur. Is Gods hand hier zichtbaar? Wel, het volk prijst God die barmhartig is. Maar of ze beseffen wat hier gebeurt?

Johannes verzamelt een groep mensen om zich heen die allemaal vol spanning wachten op wat God gaat doen. Vissers uit de buurt van de Jordaan, die wonen aan de oever van een meer, ver van zijn geboorteplaats bij Jeruzalem. Vrome mannen, eenvoudige kerels. Simon en Andreas, de broers Jakobus en Johannes, zonen van Zebedeus. Samen wachten ze op de komst van … van wie eigenlijk? Ze weten het zelf nog niet. Ja, Johannes weet van een neef van hem. Een half jaar jonger dan hij. Woont in Nazaret, niet ver weg. Moeder Elisabeth heeft eens verteld van een bijzondere ontmoeting, een paar maanden voor zijn geboorte. Maria, de moeder van zijn neef, kwam op bezoek en beide zwangere vrouwen jubelden het uit. O ja, en toen hij zelf geboren werd, zong zijn vader als eerste een loflied. “Hij, Johannes, zou voor zijn volk uitgaan, met een boodschap van vrede voor heel Israel.” Geen wonder dat de mensen bij Johannes kwamen vragen of hij de Messias was. Zou hij het zijn? Of die bijzondere neef uit Nazaret. Maar ja, die leefde als timmerman bij Jozef en zijn moeder.

Deze mensen toen zijn als de mensen in onze tijd. Niet wetend wat God met ze voor heeft. Zoekend en tastend. Een mensenleven bijna als een roman. Wachtend op de komst van…

Gods voorzienigheid werkt door mensen op een mysterieuze manier. De Geest van God bereidt de stappen naar het heil zorgvuldig voor. De mens mag zoeken, God laat zich vinden op zijn tijd. Johannes de Doper is voor ons een beeld van hoe God dat doet. Hoe vreemd de tijden ook kunnen lijken, God heeft alles in zijn hand. Zijn verborgen leiding brengt altijd het heil. Wij mensen onrustig, wachtend op de komst van…

Uiteindelijk ontdekt Johannes, geleid door de Geest, dat “midden onder U degene staat die gij niet kent.” Het is toch zijn neef Jezus op wie Israel wacht: “Zie het Lam Gods.” Weet hij wel wat hij zegt? Of spreekt de Geest door hem? Mysterie-taal, waarvan de betekenis pas openbaar wordt als Jezus als Lam wordt geslacht, en sterft op het kruis – wat Johannes niet eens zal zien, tenzij in de profetie. Johannes mag Hem dopen, Degene die hem verlost. “Ik heb uw doopsel nodig, ik ben niet waardig uw sandalen los te maken.” De leerlingen verlaten hun leermeester Johannes om de nieuwe Rabbi te volgen… Ze hebben gewacht op de komst van… deze geheimzinnige man uit Nazaret.

En wij? Wanneer gaan wij de roman lezen over Johannes de Doper, het literair motief ontdekken in Gods leiding, die op mysterieuze wijze en woorden zoekende mensen op hun bestemming brengt? De geboorte van de voorloper die we vandaag vieren, wordt in het vervolg een meeslepend gebeuren van mensen die, geleid door de Geest Christus hun Redder ontdekken. Een gebeuren dat ook aan ons kan gebeuren. Dat ons kan pákken, juist in onze tijd.

Ja, ook wij kunnen Christus opnieuw ontdekken, al denken we Hem al te kennen. Misschien moesten ook wij eens uit het gewone van ons geloven stappen en in de geest van Johannes opnieuw beginnen, het avontuur van ons geloof opzoeken. Opnieuw beginnen te lezen, het evangelie te smaken als het ware. Ons door God laten leiden en Hem gaan herkennen. Dat is de grote uitdaging voor onze tijd. Wij weten alles – van zoveel bijzaken. Wij lezen boeken, kijken films. Maar hoevelen hebben nog nooit ontdekt wat God voor ieder van ons persoonlijk als levensavontuur heeft klaarliggen. Wat de kern is van ons bestaan. Omdat er veel meer is dan ‘iets’, meer tussen hemel en aarde. Dat zijn de vaagheden die voorafgaan aan de ontdekking. Johannes bereidt de weg. Aan ons de vraag: wil je meegaan op Johannes’ ontdekkingstocht, tot de komst van ….?