Deze ste dag van het jaar is de achtste na kerstmis. Als wij iets nieuws beginnen, is God ons altijd voor. Hij gaat ons voor, ook in dit nieuwe jaar. Als wij dit beseffen en zijn spoor willen volgen, zullen wij zijn zegen ervaren. Christus is zijn spoor dat we willen volgen. Het kind ontvangt vandaag de naam waarmee het al door de engel was genoemd: Jezus. De Heer redt en bevrijdt.
Moge wij ook in het komende jaar ons door God gezegend weten.
In zijn jaarlijkse boodschap voor de vrede, gaat de Paus dit jaar in op het probleem van de armoede. Het is een wereldwijd probleem dat niet alleen in ontwikkelingslanden aan de orde is, maar ook in ons eigen land. Grote ongelijkheid in inkomen, geeft een groot verschil in levenskansen, in gezondheid, in mogelijkheden zich te ontplooien. Kredietcrisis, bedrijfssluitingen, arbeidstijdverkorting, tijdelijke werkloosheid staan in contrast met een goed bezochte miljonairfair en meer inkopen met Sinterklaas, Kerstmis en meer vuurwerk. De samenleving raakt verder opgedeeld in klassen die weinig weet hebben van wat er in een andere wijk of bevolkingsgroep gebeurt.
De paus wijst erop dat het percentage van mensen die in armoede verkeren sinds 1981 is gedaald. Het laatste jaar is trouwens het absolute aantal weer toegenomen: ruim 200 miljoen mensen kunnen niet voldoende voor zichzelf zorgen en zijn van hulp afhankelijk. Met armoede hangt ook het gebrek aan goede medicijnen samen: doordat goede en kostbare medicijnen onvoldoende beschikbaar zijn, lijden arme landen en bevolkingsgroepen veel meer aan wereldwijde ziektes zoals malaria, tbc en Aids. We denken hier ook aan de cholera epidemie in Zimbabwe die naast medische ook politieke oorzaken kent.
Kinderen zijn van de armoede de meest kwetsbare slachtoffers. Wanneer gezinnen en vooral moeders in problemen komen, zijn kinderen de eerste slachtoffers. Brede maatregelen zijn nodig om gezinnen en daardoor ook kinderen te ondersteunen.
Armoede is mede een gevolg van ongebreidelde wapenhandel. Het niveau van de uitgaven in de wereld voor wapens, is zorgwekkend en neemt middelen weg van geld voor ontwikkelingsprojecten.
De huidige voedselcrisis met stijgende voedselprijzen bedreigt velen in hun basisbehoeften van het leven. Deze hogere prijzen worden niet zozeer door gebrek aan voedsel veroorzaakt, maar doordat het voedsel slecht verdeeld wordt en door allerlei vormen van speculatie. Er is dus sprake van politieke en economische onmacht om in de fundamentele behoeften van armen te kunnen voorzien.
De globalisering is volgens de paus niet per se een bedreiging. Maar er zijn wel voorwaarden om de belangen van de menselijke familie te dienen. Hij spreekt van wereldwijde solidariteit tussen arme en rijke landen, ook solidariteit binnen landen zelf. Deze solidariteit moet niet gebaseerd zijn op een onderlinge consensus, maar is gefundeerd in de waardigheid van iedere mens die in het geweten een centrale plek moet hebben en die door de Schepper is ingegeven.
De paus wijst erop dat de grote vlucht die de wereldwijde handel heeft genomen en die veel welvaart heeft gebracht, veel arme landen, met name Afrikaanse, marginaliseert doordat zij minder toegang hebben tot de wereldmarkt. Ditzelfde geld ook de kapitaalmarkt waarbij vaak het lange termijn denken en de gerichtheid op het algemeen welzijn ontbreken waardoor risico’s groter worden en schade wordt geleden met name door de meest kwetsbaren.
De paus pleit voor een ethische benadering van de economie en de politiek. Die moet gericht zijn op emancipatie en sociale inclusie van hen die door armoede buiten de boot van de samenleving dreigen te vallen. Hij pleit voor een actieve deelname van de civil society, dat wil zeggen de burgers verenigd in allerlei organisaties. Globalisering is een ambivalent gebeuren en moet dus met voorzichtigheid en wijsheid worden begeleid en moet met name de belangen in het oog houden van de armen in de wereld. Het schandaal van de onevenwichtigheid tussen het probleem van de armoede en de maatregelen die ertegen worden genomen betekent dat maatregelen worden voorgesteld die slechts de oppervlakkige oorzaken van armoede willen wegnemen zonder acht te slaan op de diepere oorzaken die in de mens zelf schuilen zoals hebzicht en een gebrek aan visie. De mens moet dus ook naar zichzelf kijken en zijn/haar manier van leven. je kunt zelf niet buiten schot blijven. De strijd tegen armoede heeft nodig dat mensen werkelijk als broeders en zusters samenleven gericht op een authentiek menselijke ontwikkeling.
De paus spreekt uit dat de kerk steeds de armen nabij wil zijn indachtig wat de Heer tegen de apostelen heeft gezegd bij de broodvermenigvuldiging: “Geeft jullie hun maar te eten.” Daarbij gaat het niet alleen om het delen van de overvloed, maar om een verandering van levensstijl, verandering van modellen van productie en consumptie en van gevestigde structuren van macht die samenlevingen nu regeren.
De paus nodigt alle leerlingen van Christus en iedere mens van goede wil uit om tegemoet te komen aan de noden van de armen en de nodige praktische stappen te zetten om hen te helpen onder het axioma: “Armoede bestrijden is bouwen aan de vrede.”
Zalig Nieuwjaar. Amen.