Wees niet bevreesd. De onderstroom van vreugde (2003)

“Weest niet bevreesd, want ik verkondig u een grote vreugde die voor heel het volk bestemd is”. Weest niet bevreesd. Dat is geen stem van mensen, dat is de stem van de engel, de stem uit de hemel. In deze wereld moet de vreugde je worden aangezegd, alleen een ander kan die jou schenken.

De vreugde is een onderstroom in de wereld. Wie eraan voorbij wil leven kán dat en velen dóen het. Maar wie weet te luisteren in zijn eigen hart en vooral naar de juiste sprekers, die hoort de stem van die onderstroom van vreugde.

De bovenstroom is die van de harde feiten, de onafgebroken stroom van nieuwsberichten, beelden en flitsen van feiten en alarmsignalen (oranje of rood) die je de moed dreigen te ontnemen.

Deze stem van vreugde is gericht tot de bevende herders van Bethlehem: mensen die niks hadden in te brengen in het Joodse land van die dagen, onderdrukt als het was door het drukkende juk en de stampende laarzen van de Romeinse bezettingsmacht. Mensen waren ze die geen zeggenschap hadden over hun eigen land en rechtspraak, bestuurd door de wereldmacht van die dagen.

“Weest niet bevreesd, want ik verkondig u een vreugde die voor heel het volk bestemd is”.

Donderdagavond, 18 december, stonden we op de vrieskoude speelplaats van de Sint Lucasschool: ouders aan de ene kant van het lint; bijna tweehonderd leerlingen, de onderwijzers, de twee directeuren en de pastoor aan de andere kant van de lijn. In de zandbak brandden vier fakkels. Elke klas had zijn eigen diner genoten en ik mocht in een uur tijds even aan elk van de meer dan tien tafels aanzitten. Nog nooit eerder heb ik zo afwisselend gegeten: alle denkbare eetculturen trokken aan me voorbij en ik heb ze me allemaal - zij het met mate - laten smaken.

“Drieëntwintig nationaliteiten tellen wij onder onze leerlingen en hun ouders”, vertelde mij de directeur van de school.
Nu bent u en ben ik de afgelopen paar jaar gewend dat daarover met grote zorg wordt gesproken. Steeds harder wordt er gefluisterd, gezegd en ook geschreeuwd dat dit een negatief gegeven is: die multiculturele samenleving.

De directeur van de Sint Lucasschool was - met zijn werkelijksheidszin en zijn zeldzaam geworden geestdrift, die allang overstemd lijkt door cynisme en afwijzing - het schoolhoofd was voor mij dan ook een stem uit die onderstroom, die maar weinig wordt gehoord in onze dagen.

Ja, als geen ander kent deze schoolmeester de bovenstroom van de moeilijke, harde feiten. Hij kent meer dan menigeen onder ons de grote problemen die voortkomen uit zoveel verscheidenheid aan culturen en levensstijlen.

Bijna de helft van zijn leerlingen heeft een leerachterstand en/of een sociale achterstand. Dagelijks aanhoort hij de verhalen en méér nog: ziet hij de gezichten van mensen die niet kunnen meekomen in onze samenleving; die de taal niet machtig zijn en de atmosfeer van onze cultuur niet doorgronden.

Maar onder al die harde, zorgwekkende feiten beleeft hij vreugde.
Waarom? vroeg ik hem. Omdat hij, samen met zijn onschatbare team van leerkrachten, ertoe in staat is de vrede te bewaren. “Er is nooit ruzie”, pastoor, “ondanks al die verschillen. We zoeken contact met iedereen en we pogen iedereen bij de school te betrekken. We proberen er hier een echte samenleving van te maken”.

En zo stonden wij daar, ’s avonds zeven uur, tweehonderd opgewonden kindergezichtjes, in het donker, met de vuurgloed van de fakkels op hun gelaat en de kinderen: moslimkinderen, hindoe-kinderen, een handvol katholieke kinderen en natuurlijk ook Hollandse kinderen die geen godsdienst hebben meegekregen van hun verlichte ouders, - alle kinderen zongen met alle adem die in hen was: ‘Christus is geboren’.
“Wek mijn zachtheid weer. Geef mij terug de ogen van een kind”.
De stem van die onderstroom zongen zij uit. Dat is de stroom die de wereld bewaart, die de vrede mogelijk maakt. Dat is de stem van de stroom die mensen zelf niet kunnen creëren, die ons wordt aangezegd door een ander, door de Ander, de stem uit de hemel.

“Weest niet bevreesd, want ik verkondig u een grote vreugde die voor heel het volk bestemd is”. In ons christelijk geloof hebben wij deze kerstnacht, de langste van alle nachten. Daarin laten wij die onderstroom van vreugde-ondanks-alles aan het woord komen.

Ons geloof kan en mag toch de bovenstroom van de harde feiten niet wegdenken, -bidden en -zingen. Wij moeten ons inzetten voor onze wereld, onze tijd en zijn grote problemen. Wij mogen ze niet wegwuiven met een lichtzinnig geloof. Nee, ons geloof moet deze wereld en deze tijd onder ogen zien. Sterker nog: christenen moeten houden van de wereld en van deze tijd. Want dit is de wereld en de tijd die ons als gelovige opdracht zijn gegeven.

Wij moeten houden van onze tijd, want God is onze tijd binnengegaan. Wij vieren vanavond dankbaar en innig: God is mens geworden. Hij deelt onze tijd en neemt de ellende en de vreugde van deze wereld op zich. Daarom moeten gelovigen zich niet afwenden van de bovenstroom van harde feiten en schijnbaar onoplosbare problemen. Wij, christenen, mogen ons niet afwenden en wij mogen niet vluchten in een zelfgekozen isolement van behaaglijkheid, die de wereld buitensluit.

En wij mogen niet vluchten door achter snelle jongens met harde, goedkope oplossingen aan te lopen en door op hen te stemmen. Dat is vreemd aan ons geloof. Vanavond en alle dagen van ons leven moeten wij op zoek naar de onderstroom van vreugde. En alle dagen die volgen, wanneer het weer licht wordt in de wereld en onze tijd, mogen wij proberen woordvoerders te worden van die vreugde.

Wij zullen zingen:
Sta op en ga naar Bethlehem.
Daar daagt het levenslicht
dat alle duisternissen kent,
daar slaapt een tegenwicht".

Ja, het Licht is in onze wereld en in onze tijd geboren. Dit kind van Licht heeft weet van alle duisternissen en het zal ze allemaal doorgaan en verlichten.
Het slaapt nog.
Het moet gewekt worden,
in ons leven en door onze manier van leven
en zo kan het in deze wereld en in deze tijd
opnieuw geboren worden:
een kiem van vrede, van vreugde wereldwijd.
Vreugdevol kerstfeest!