Kerstmis (2008)

Feest · 25 december · Kerstmis · wit

Overweging met kerstmis

Wat is dat toch precies, de Adventstijd en de Kerst met hun heel bijzondere sfeer? Er zijn hier naast de kerk weer talloze kerstbomen verkocht. We versieren ons huis. Een boom, een stalletje, kaarsen, van alles. Ik was deze week bij een man van in de 50 die pas weduwnaar is geworden. Hij zei: “Eigenlijk wilde ik het eerst niet, sfeer maken in huis voor deze donkere dagen. Maar toen voelde ik van binnen dat mijn vrouw tegen mij zei: doe het toch”. En hij gaat met de kerst naar de kerk. Ook mensen die het heel goed maken zeggen: “De viering met Kerst wil ik niet missen”. Het is iets bijzonders dat de kerk ons allen met de Kerst blijft trekken als was het een sterke magneet. We nemen onszelf mee naar hier, met onze eigen gedachten en gevoelens, onze zorgen misschien. Wat ons drijft is denk ik een diep verlangen. Een verlangen naar licht, naar geborgenheid, naar vreugde zonder einde. Het Woord is vleesgeworden, God wordt mens, zegt het evangelie van deze bijzondere dag. Niet in een paleis, niet in een herberg, maar in een stal. Dat laatste heeft denk ik een diepe zin, voor ieder van ons. Om dat duidelijk te maken wil ik u meenemen in een denkbeeldige reis, een reis naar binnen.

Laten we ons eens voorstellen dat we in de ontvangstzaal zijn van een groot paleis. Het is niet zomaar een paleis; het is een paleis in ons hoofd: het paleis van onze grootse gedachten en van onze goede bedoelingen. Het is allemaal goud wat er blinkt. De vloeren zijn van kostbare steensoorten, want rotsvast en onverslijtbaar zijn onze prachtige idealen. En kijk eens aan de muren. Daar hangen prachtige schilderijen. Ze laten de hoogtepunten van ons leven zien: stralende mensen die iets tot stand gebracht hebben. In deze zaal willen we graag vertoeven. Hier zijn we iemand. We stellen iets voor. Mijn vraag is: kan de Zoon van God in dit paleis geboren worden? Er is iets dat me ervan weerhoudt om ja te zeggen. Deze paleizen hebben nogal eens een achterkant; een donkere kant. Achter de gordijnen zitten dan zalen met onverwerkte ervaringen, met twijfels en sombere gedachten. Allerlei gedachten en gevoelens en slechte gewoontes die we liever niet onder ogen zien. We denken dat we ze weg kunnen stoppen achter de gordijnen; dat we ons kunnen verschuilen achter een mooie buitenkant. Die mogen anderen wel zien. Ik zie ook iemand daar in dat hoofd die op de troon zit en de lakens uitdeelt: ons ik, dat vooral wil stralen; ons ik dat greep wil houden op alles wat er gebeurt. Pijnlijk is alleen dat dat ego, van mij, van u, van ons mensen, nogal eens van de troon valt en dan niet meer weet waar hij het zoeken moet. Hij zoekt een ander houvast; misschien gaat hij wel naar buiten, het donker in, op zoek naar een ander licht dan de paleiszaal in ons hoofd bieden kan.

We dalen af, naar de romp. Naar de warmte van het hart en de ingewanden. Daar waar de hartstochten wonen en waar ook alles verteerd wordt. Misschien wil God wel geboren worden in de eetzaal van een gezellige herberg. Laten we binnengaan in deze warme ruimte vol kaarslicht. Het hele gezin helpt de herbergier om het de gasten naar de zin te maken. Opdat ze even de zorgen van alledag vergeten. Even weg uit de druk, uit de drukte. Met een flink maal achter de kiezen en de lichte roes van wijn en bier ziet de werkelijkheid er even heel anders uit. Heerlijk om ten slotte even weg te zakken in de zachte kussens bij de open haard. Het is een behoefte die we allemaal kennen. Het is zelfs zo dat onze kerstdiners en familiebezoeken op deze dagen iets van die sfeer willen scheppen. Omdat we dat nodig hebben op zijn tijd. Niks mis mee. Maar of Gods Zoon mens wil worden in deze herberg?

We dalen af naar de voeten. Stel u voor: we zijn te voet op pelgrimstocht naar Santiago de Compostella. Ik weet van diverse mensen uit het parochieverband dat ze dit jaar die tocht gemaakt hebben. Ze zitten vol verhalen. En ze kwamen anders terug dan ze heengingen. Wat is er met hen gebeurd? Laten we eens proberen een moment in hun schoenen te gaan staan, ons in zo’n pelgrim te verplaatsen. De pelgrim zit na een halve dag lopen met de rugzak naast zich op een terras, peinzend achter een kop koffie. Hij staart over het plein naar een kleine fontein. Onderweg, op deze voettocht is de pelgrim zichzelf goed tegengekomen, in zijn zwakte, in zijn kracht. Voor zijn ogen ziet hij hoe de film van zijn leven zich ontrolt. Allerlei beelden wellen in hem op, zoals waterstralen uit de fontein. Op deze dag wordt de pelgrim meegevoerd naar diep weggestopte herinneringen, van pijn, maar ook van vreugde. Het is stil. Op een gegeven moment ligt er een hand van een kind op zijn arm. Het is het kind van de cafébaas. “Waarom huilt u?”, vraagt het kind. “Ik moest aan iets denken”, zeg de pelgrim. “Het is goed zo; dank je wel”.

Die pelgrim, wat vermoeid, maar herkenbaar aan zijn of haar open blik; hij, zij leeft in ieder van ons. Misschien zien we hem of haar in de spiegel, als we even opstaan van het kerstdiner. Het deze pelgrim die ons kan laten zien waar God in ons leven geboren kan worden. Want deze pelgrim in ons heeft weet van licht én schaduw. Ook de schaduw mag er zijn. Juist door die toe te laten, te aanvaarden, komt er ruimte voor licht uit een andere dimensie, voor dat andere licht van God. Omdat de pelgrim niet wegloopt voor zijn schaduw kan hij ook begrijpen wat Franciscus van Assisi eens zei: God mens werd in armoedige omstandigheden om het lijden van de mensen mee te dragen. Het was Franciscus, pelgrim en bedelmonnik, die voor het eerst in de geschiedenis met mensen uit een Italiaans stadje een levende kerststal schiep. We hebben er onze kerststallen aan te danken. Ook zij die terugkeerden van Santiago haalden hun stalletjes weer van zolder. Laten we vandaag wat ruimte maken voor die pelgrim in ons met zijn of haar vele herinneringen. Want als onze schaduwkant er mag zijn, die begint bij onze voeten, juist dan kan het licht van het kerstkind ons bereiken, en verwarmen, en troosten, en heel maken. Ik wens u een gezegend kerstfeest.

Zoeken in Preken Online