Vannacht hoorden wij het kerstverhaal van Lucas, het verhaal van de geboorte in een stal, in de kribbe, met engelen en herders erom heen. Zojuist hoorden we weer een geboorteverhaal, maar nu volgens Johannes. Hij vertelt het gebeuren op zijn manier. Het is hetzelfde verhaal over dezelfde gebeurtenis, maar toch heel anders. Johannes blijkt niet geïnteresseerd in hoe, waar en wanneer Jezus ooit geboren is. Hem interesseert alleen maar: wat betekent deze mens Jezus voor ons? Waar ligt zijn en ons eigen echte begin?
In zijn verhaal gaat het over God: wie en wat God is, en waar je iets van Hem kunt merken. En tegelijk gaat het over Jezus: wie Hij is, wat Hij voor iemand is en waar Hij vandaan komt. Die twee, God en Jezus, lopen in dit verhaal als het ware door elkaar; ze zijn niet los te koppelen van elkaar. De mens Jezus is alleen maar zichtbaar, verklaarbaar vanuit God. Maar andersom is het ook waar: als je wilt weten wie en wat God is, hoef je maar gewoon naar Jezus te kijken, in al zijn menselijkheid. Dat is het verhaal van Johannes, zijn theologie in een notendop: God die mens wordt, een mens die God een menselijk gezicht geeft.
Om dit kerstverhaal van vandaag wat dichterbij te halen, kijk ikzelf graag naar mensen, die mij boeien, die ik mooi vind, die mij inspireren. En dan denk ik aan de grote mensen van onze tijd, aan een Nelson Mandela in Zuid Afrika, aan een Maarten Luther King in Noord Amerika, aan een Gandhi in India, aan een Oscar Romero in El Salvador. Stuk voor stuk kanjers, die geweldige offers gebracht hebben voor hun ideaal van een betere wereld. Ik denk aan de mensen, die de TV ons afgelopen zondag liet zien, met name aan de jonge Akif Cakin uit de Haagse Schilderswijk, die met gevaar voor eigen leven twee kleine kinderen uit een brandend huis redde; en aan broeder Antoon van Noije uit Loon op Zand, die bijna op zijn eentje een weeshuis runt voor aids-kinderen in Brazilië. Zij zijn voor zoveel mensen de helden van 2003.
Zij hebben de TV gehaald, maar wij kennen mensen van heel dichtbij: in mijn familie, vriendenkring of buurt; vaak eenvoudige onopvallende mensen in een gewoon rijtjeshuis in een gewone straat in een gewone wijk. Mensen die op een bijzondere en onbaatzuchtige wijze zich inzetten voor het leven van de ander, en daar plezier in beleven. U kunt ze noemen; ik kan ze noemen. Het zijn mensen, die mij iets laten zien van hoe God er uit moet zien, die mij iets laten zien van Gods goedheid en liefde, van - zoals wij straks zullen zingen - Gods mildheid en trouw. Ook in hen is - zoals het evangelie zegt - “God zijn tent onder ons komen opslaan.”
Het gaat met kerstmis immers niet zozeer over iets dat in een ver verleden, 2000 jaar geleden, gebeurd is. Het gaat over iets heel concreets, iets heel belangrijks voor ons allemaal, vandaag. Het gaat over de ‘weg van verlangen’, over de vraag, die in ons allemaal leeft: een mens te zijn op aarde, hoe doe je dat? Vandaag vieren wij, dat er iemand gekomen is in ons midden, die op die vraag iets wezenlijks, iets beslissends, kon zeggen en vooral kon laten zien.
Want wat liet Hij zien? Dat echte menselijkheid, zoals die uiteindelijk door God bedoeld is, mogelijk is en voorkomt, al wordt ze ook elke dag weersproken door oorlogstaal, agressie en geweld, op grote schaal en op kleine schaal. Maar Hij zet ons telkens weer in beweging en houdt ons in de buurt van het kostbaarste dat diep in ons leeft: de mogelijkheid tot goedheid en trouw. Hij laat zien dat het anders kan, dat het niet hoeft te blijven zoals het is.
Bijna alle bijbelse verhalen gaan erover, dat mensen kunnen opengaan voor wat ze zelf niet hadden bedacht of voor mogelijk gehouden, en dat hun leven kan veranderen. Bethlehem is in zekere zin lang geleden en voorbij. Maar dat er iets in ons kan plaats vinden en groeien van Christus, dat is niet voorbij. Het is niet waar dat we alleen maar onderweg zijn van geboorte naar dood, en dat we alleen maar telkens een jaartje ouder worden en verder niets. Nee, goddank, er is heel wat meer aan de hand.
Jezus heeft laten zien hoe wij bedoeld zijn, hoe wij kunnen worden als mens. Hij is de uitvergrote foto van wat er diep in ons allen aan verlangen en potentieel leeft. In Hem mogen wij onze diepste aanleg kennen. De echte mens, de mens zoals die bedoeld is, sluimert in ieder van ons. Je bent graag als Jezus; de ‘weg van verlangen’ leidt naar Hem. Daarmee raken wij aan de kern van het evangelie van vandaag: wij zijn niet alleen maar ‘vlees en bloed, niet uit man en macht, maar uit God geboren'.