De geboorte, het belangrijkste moment in het leven en toch kan niemand zich zijn eigen geboorte herinneren.
“Geboren uit een vrouw”, dit is de enige verwijzing naar kerstmis in de brieven van Paulus. In zijn brief aan de Galaten schrijft hij: “Toen de tijd gekomen was zond God zijn Zoon, geboren uit een vrouw en onderworpen aan de wet, maar gezonden om ons vrij te kopen van de wet opdat wij zijn kinderen zouden zijn” (Gal. 4,4). Jezus een mensenkind die onze Heer en redder werd.
De hoofdaandacht in de teksten van het Nieuwe Testament gaat niet naar de kinderjaren van Jezus, maar naar wat hij als volwassene heeft gedaan en verkondigd., wie hij was, is en voor ons betekent.
Twee van de vier evangelisten Matheus en Lucas, brengen in hun evangelie enkele gegevens aan over de geboorte en de eerste levensjaren van Jezus.
Lucas is hiervoor niet naar het bevolkingsregister gaan kijken in Nazareth of in Bethlehem. Het zou wel kunnen dat Jezus in Nazareth het levenslicht zag. Lucas kent de teksten uit de Joodse schriften over de verwachting van een Messias, die zou komen uit het geslacht van David en die als een nieuwe Mozes het volk bevrijdt en wegleidt uit Egypte. Deze worden door Lucas aangewend om zijn kerstverhaal te schrijven en daar al aan te geven wie Jezus is.
Lucas situeert Jezus tegenover de Romeinse keizer Augustus, want Jezus is de ware koning en met hem begint een nieuwe tijd.
Lucas weet dat niet elkeen open staat voor Jezus en dat mensen hun hart en deur sluiten voor Jezus. Het zijn niet de rijken, maar eenvoudige mannen en vrouwen zoals de herders die Jezus erkennen en hem opzoeken. Jezus is een geschenk uit de hemel en daarom begroeten hem de engelen en geven aan dat zijn boodschap en zijn persoon vrede brengt aan alle mensen;
Het kerstverhaal is al een soort voorafbeelding van wat het leven van Jezus zal zijn en van zijn invloed doorheen de eeuwen.
Een wondere ruil
Het vierde evangelie bevat geen kerstverhaal. Maar in de proloog staat deze kapitale zin: “Het woord is vlees geworden en het heeft onder ons gewoond “(Joh. 1,14). God heeft zich met de mens verbonden en de mens is erdoor opgetild. God werd mens en de mens deelt in Gods waardigheid.
In het missaal met de Tridentijnse mis, die tot enkele jaren na het tweede Vaticaans concilie gevolgd werd, bad de priester bij het offerande dit gebed: “God, die de waardigheid van de menselijke natuur op wonderbare wijze geschapen, en op een nog meer wonderbare wijze hersteld hebt: geef ons door het geheim van dit water en deze wijn deelachtig te worden aan de Godheid van Hem, die Zich gewaardigd heeft aan onze mensheid deelachtig te worden: Jezus Christus, uw Zoon, onze Heer, die als God met U leeft en heerst in de eenheid met de Heilige Geest, in alle eeuwen der eeuwen. Amen.”
Kerstdag, een wondere ruil, waarin God mens wordt en de mens mag delen in Gods nabijheid. “Hoe wonderlijk is deze ruil. Van een maagd die geen man bekent, neemt de Schepper een menselijk lichaam aan om ons te maken tot kinderen van God” (antifoon uit het breviergebed op 1 januari).
Op l januari 1922 - dit is weldra een eeuw geleden - ontving Edith Stein (1891-1942) in de kerk van Bergzabern het doopsel. Deze begaafde en geleerde vrouw heeft aleer binnen te treden in de Karmel veel voordrachten gehouden. Een van haar voordrachten uit het jaar 1931 ging over het mysterie van kerstmis, ‘Das Weihnachtsgeheimnis” waarbij ze zich liet leiden door deze antifoon uit het brevier. Kerstmis verbindt ons met God.
Weerloos als een kind
God, weerloos als een kind. Hij roept tot ons in de boorling versmoord in het water en eveneens in een radeloze jonge moeder. Op ons netvlies blijft het beeld uit 2015 van de vierjarige Aylan, een jongentje uit Syrië, aangespoeld aan een strand in Turkije. Nieuwe beelden zijn erbij gekomen, zoals deze van bootvluchtelingen over het Kanaal en van families met kinderen aan de grens tussen Polen en Wit-Rusland op weg naar het fort Europa.
Kerstmis, klanken van vrede. Franciscus Van Assisi was de eerste om met volk uit een Italiaans dorpje, dat nu Greccio heet, een levende kerststal uit te beelden. Dit was in 1223. Aan hem danken wij het Zonnelied. Zijn diepe wens was om met alle mensen als broeders en zusters samen te leven. Het is deze Franciscaanse droom die paus Franciscus ons meegeeft in zijn twee sterke brieven: Laudato si mi Signore en zijn brief Tutti fratelli.
Kerstdag versterkt onze wens tot verbinding, verbinding van mensen met elkaar in zorg om moeder aarde, verbinding van God met de mens en van de mens met God, de verbinding tussen hemel en aarde. Maar zoals Edith Stein in haar voordracht liet opmerken waren hemel en aarde toen nog niet één geworden. Ze zijn het ook vandaag nog niet. De ster van Bethlehem flikkert nog steeds in een donkere nacht. Wie het kerstekind groet, gaat een weg op naar Jeruzalem, is op stap naar Goede Vrijdag maar met de blik op Pasen.
De uitbeelding van het christelijk kerstfeest in de openbare ruimte stoort een aantal mensen. Er circuleerde kortgeleden een ontwerp van de Europese commissaris voor gelijke kansen om in naam van de gelijkheid en de inclusieve taal woorden als kerstmis en voornamen als Maria en Johannes niet te gebruiken.
Voor een christen is de dankbaarheid om de komst van Christus en de waardigheid die Christus ons schenkt geen beletsel om verbonden te zijn met mensen van andere religies en overtuiging.
Lucas laat in zijn kerstverhaal een hemels koor zingen, dat God prijst met de woorden: “Eer aan God in de hoogste hemel en vrede op aarde voor alle menen die hij liefheeft” (Lc. 2,14).