In 1982 werd Santa Cruz, een klein marktplaatsje, ingenomen door het leger. Aan de bewoners werd verteld dat de catechisten subversieve figuren waren, die door hun familie moesten worden gedood. Anders zou het leger heel Santa Cruz en de buurtdorpen uitroeien. Maar de dorpelingen weigerden want de catechisten waren geliefd en gewaardeerd om de geestelijke bemoediging en de praktische instructies, die ze gaven bij het opzetten van coöperatieven. Maar in de ogen van de militairen was dat subversief werk, evenals het leesonderricht, omdat het mensen bewust maakte van hun situatie. De dorpelingen bleven weigeren het bevel uit te voeren, maar de catechisten drongen zelf aan dat ze het zouden doen: “Het is beter dat wij sterven dan dat er duizenden omkomen”.
Toen heeft zich in de nacht een processie van huilende mensen in beweging gezet naar het kerkhof. De tranen van de uitvoerders vermengden zich met het bloed van de catechisten. In stilte keerden de mensen terug naar hun huisjes, maar de gedachtenis aan deze onschuldigen bleven ze bewaren. “Wij gedenken hen met heilige verering, omdat wij dankzij hen nu kunnen leven.” (H. Thijssen, Sporen die blijven. Geciteerd in H. Gielen, Wat kan een hamer die spijkers in het licht slaat? p.15-16)
Dit aangrijpende, gruwelijke verhaal deed mij mijmeren over Pasen en de verrijzenis. Tot welk een onvoorstelbare opoffering en overgave waren deze catechisten niet in staat? De uitdrukking: ‘zijn leven geven voor een ander’, zoals we zo dikwijls over Jezus zeggen, gebeurde hier opnieuw.
Deze catechisten hadden, net als Jezus, heel hun persoon in dienst gesteld van het leven. Niet alleen het geestelijke leven, maar ook het leven als verbetering van levensomstandigheden. Wat voor de militairen een provocatie was, was in feite niets anders dan de uitwerking van wat de Bijbel bedoeld met bevrijding: de totale mens in zijn alledaags bestaan en in zijn geestelijk centrum aanspreken en naar het licht brengen. Daarmee raak ik reeds aan een eerste aspect als we spreken over verrijzenis. Verrijzenis en opstanding is méér dan een geestelijk gebeuren en is méér dan leven voorbij de dood. Ze raakt de hele mens en ze gebeurt elke dag. Deze catechisten duidden niet alleen het dagelijkse leven van hun dorpsgenoten in het licht van het evangelie. Ze hielpen coöperatieven opzetten, ze brachten mensen samen om hun levenskwaliteit te verbeteren. Vertrouwen in Gods helende kracht doet wonderen in het leven hier en nu. Ze brengt een keer in fatalistisch doemdenken, en richt mensen weer op.
In zijn boek Sporen die blijven waaruit ik dit verhaal opnam, schrijft Thijssen dat de dorpsbewoners de gedachtenis van deze onschuldigen bleven bewaren.. Ook dat is verrijzenis: de herinnering aan de edelmoedigheid van mensen als een innerlijk oriëntatiepunt voor wie achter blijven en zoeken naar verdieping. Ook voor de eerste leerlingen was de herinnering aan Jezus een troost en gaf ze een richting aan om te leven. Maar zoals we allemaal weten, vervagen beelden, leeft ieder mens en gemeenschap in een proces van voortdurend vergeten.
Hoe belangrijk dit herinneren ook is, toch kan ik mij niet indenken dat het dàt was waarvoor deze mensen hun leven hadden gegeven. Ik denken dat ze leefden voor een passie, voor Iets of Iemand die ze nauwelijks konden benoemen, die niet voor hen uitliep en boven in een onwezenlijk licht kon gevonden worden. Tot zoveel zelfvergetelheid ben je maar in staat als die kracht diep in jezelf schuilt, als ze jouw is en toch een Ander. Hoe kun je dag na dag bouwen aan een betere samenleving, de mensen die je meetrekt troosten en bemoedigen, tenzij dat je spreekt en handelt van iets dat je zelf niet meer bent.
Zij begonnen te lijken op Jezus, die net zo heeft geleefd en is gestorven. Niet voor zichzelf, maar voor de wereld, opdat we uiteindelijk tastend en vermoedend ons zouden overgeven aan die Kracht die heel de wereld wil thuis brengen.
Noem het Licht, noem het Water, de Ene, de Godheid: woorden zijn zwak en ontoereikend, maar in Jezus ontdekten we het als Leven. Ook al verschijnt het nu hier dan daar, en verdwijnt dan weer, uiteindelijk kan het door niets tot zwijgen worden gebracht. Het is de uiteindelijke opstanding waarin Jezus ons is voorgegaan. Zijn aardse leven, waarbij Hij mensen concreet oprichtte en waarbij Hij woorden sprak van ongehoorde liefde, en de bevestiging door God van dit leven over de dood heen vormen één onlosmakelijke eenheid. Dit altijd weer terugkerend moment van Gods toezeggen van kracht vieren wij in deze nacht.
Een zalig Paasfeest.