6° Paaszondag C (2010)

Ruzie in de jonge kerk, laten we zeggen zo’n 40 jaar na de dood van Jezus. Het twistpunt: Joodse christenen, als heel jong kind besneden, eisten dat heidenen die christen wilden worden, zich alsnog lieten besnijden, zelfs als volwassenen.
Er bestonden in de begintijd minstens drie soorten christenen, de Joodse, die hun eigen wetten strikt aanhielden, christenen die Petrus volgden,van heidense afkomst, en christenen die voortkwamen uit de kring rond Johannes de Doper, mensen van allerlei achtergrond. In die tijd was er nog geen paus, die beslissend kon optreden. Het hoogste gezag berustte in Jerusalem bij het bestuurscollege van “apostelen en de oudsten”. En dat zou moeten beslissen over dit hachelijk conflict.
In de brief die werd opgesteld om de zaak bij te leggen, lezen wij deze zin: “De heilige Geest en wij hebben besloten u geen zwaardere lasten op te leggen dan het strikt noodzakelijke.” Dat klinkt ongelooflijk verwaand: “De heilige Geest en wij.” Want als wij de woorden “heilige Geest” horen of lezen dan denken we aan de theologische constructie ontstaan drie eeuwen later, op het concilie van Nicea in 325. Daarin is de heilige Geest niemand minder dan de derde persoon van de Heilige Drievuldigheid. Gegoten in theologie, iets waar je over kunt denken en van gedachte kunt wisselen.
Zover waren de “apostelen en de oudsten” bij lange na niet. Voor hen betekende “De heilige Geest en wij” dit:- in de woorden van het evangelie-: “de Helper, de heilige Geest. Hij zal u alles leren en u alles in herinnering brengen wat ik u gezegd heb.” De wijsheid en het vermogen om samenhang en verbondenheid te scheppen, de saamhorigheid, het moedige zelfvertrouwen, alles dat zij rond en met Jesus hadden meegemaakt, helend, barmhartig, open. Die heilige Geest: dat was nog ervaring! Met die ervaring durfden zij een delicate beslissing te nemen: niet blijven steken in oude wetten en geen besnijdenis eisen van iedereen die christen wilde worden. Ook onze “Oudsten”, de paus en de bisschoppen, besluiten samen met de Geest. Maar die geest is theologie: uit die geest besluiten zij bv. gehuwden, die eerder gescheiden zijn, uit te sluiten van de sacramenten, homoseksuelen te discrimineren, de kerken van de Reformatie niet als Kerk te erkennen en daarom niet toe te staan dat katholieken en protestanten samen eucharistie vieren. Deze oudsten samen met hun Heilige Geest zien er niet tegen op wel zwaardere lasten op te leggen dan het strikt noodzakelijke. Ervaren zij de Geest nog als helper die hen aan de woorden van Jezus herinnert? Wat ervaren wij in hun gezag en uitspraken nog als helend, barmhartig en open?
Sinds januari treden er veel meer mensen formeel uit de kerk dan eerder. De Duitse organisatie “Wir sind Kirche” heeft daarom de slagzin gelanceerd: “Auftreten statt Austreten”, Optreden in plaats van uittreden. at houdt onder andere in die heilige Geest te herontdekken met wie de oudsten uit Jeruzalem wel konden besluiten “geen zwaardere lasten op te leggen,” en niet terug te vallen op oude wetten.
Hier kwam zo maar het woord eucharistie bij me op. We zijn er mee vertrouwd: het is de Mis, de communie, een begrip, een ceremonie die 15 eeuwen evolutie en vier eeuwen verstarring heeft doorgemaakt. Een glimmende, totaal versleten munt. En ik ging terug naar het Griekse woordenboek, naar eucharis, de wortel van ons woord eucharistie: en daar lees ik deze lieve woorden: bevallig, bekoorlijk, beminnelijk, genadig, mild, in de gunst, geliefd: wie zou zo niet willen zijn. Als we nu ons versleten woord eucharistie onderdompelen in al die lieve, dierbare woorden, dan komen we dicht bij het wezen van die Helper, die Jezus beloofd heeft. Van al dat moois merken we niets of heel weinig als we in de kerk eucharistie vieren. Dan gaan we het daarbuiten waar maken: dat betekent: optreden! Om die woorden te realiseren, moet ik zelf optreden: zelf een of meer van deze zeven woorden in mijn eigen leven tot bloei laten komen. Of nog veel beter: met een paar anderen de durf hebben dat te ondernemen. Of er tenminste over te praten, er in mijn eigen hoofd mee bezig te zijn. Die Geest, de Helper, doet de rest, heel graag, reken daar op. Zo ontstaat de kerk opnieuw.
En zo hoeven we niet te wachten totdat de “Oudsten” van onze dagen het punt bereiken, waar hun voorgangers van 2000 jaar terug al waren.