Zoeken en zien (2007)

“Ik ben je al een hele tijd aan het zoeken”, dat zeggen wij tegen een collega die we al een hele tijd aan het zoeken zijn, en dan in de gangen van het gebouw ergens tegenkomen.
“Ik ben jou óók aan het zoeken”, horen we dan van die collega. Want die collega is, terwijl ik hém aan het zoeken ben, mij ook aan het zoeken.
Dan ontmoeten wij elkaar. Het is een dubbele beweging, de een die de ander zoekt, beiden zoeken elkaar, en treffen elkaar.

In het verhaal van Zacheüs, vandaag, zijn het twee zoekenden die elkaar vinden. Zacheüs zoekt te weten wie Jezus is, en Jezus zoekt het verlorene, de zondaar. Ze zoeken elkaar, en ze treffen elkaar. Zacheüs zoekt blijkbaar al langer, hij stelt zich al langer vragen over die Jezus, waarover hij gehoord heeft. En wanneer Jezus dan in zijn stad Jericho komt, twijfelt Zacheüs geen moment, “hij zoekt Jezus te zien, wie hij is”. Het wordt een bijzondere ontmoeting: twee mensen die elkaar zoeken, zonder nog precies te weten wat er gaat gebeuren, het zijn allebei zoekers.

‘Ik ben je al een hele tijd aan het zoeken’, dat is het wat Jezus tegen de grootste zondaar van de stad Jericho zegt. ‘Ik ben jou ook aan het zoeken’, zegt de grootste zondaar van Jericho, die door de hele stad uitgekotst wordt, tegen Jezus, de passant. Blijkbaar was Zacheüs al bezig met zijn bekeringsproces. Hij zoekt Jezus, hij wil weten wie Hij is.
In heel het Evangelieverhaal van vandaag, zijn er maar twee die zoeken : Zacheüs, de zondaar, die Jezus zoekt, en Jezus, die de zondaar opzoekt. De anderen, die weten het, die zitten vast in hun zekerheden, die hoeven niet te zoeken. Die hebben hun oordeel al lang klaar en wijken daar niet van af : foei, Hij gaat binnen bij een zondige man.

Jezus trekt Jericho binnen. Hij is niet alleen. Daar zijn de Twaalf. Maar er is nóg iemand bij, iemand die Hem net tevoren is gevolgd. Het is jammer dat het stukje uit Lucas net vóór de Evangelie-lezing van vandaag, niet wordt gelezen. Dat is namelijk dat prachtige verhaal van die blinde bedelaar die, vóór de poorten van Jericho, naar Jezus begint te schreeuwen, door Jezus genezen wordt, en Hem onmiddellijk volgt. Hij is er dus ook bij, wanneer Jezus in de mensenmassa die Hem volgt, Jericho binnentrekt.
Ja, Jezus maakt mensen weer ziende. En het verhaal van Zacheüs gaat dan ook niet alleen over ‘zoeken’, maar ook over ‘zien’. “En zie!”, “en zie!”, zo luidt het een paar keer vandaag. Zoals wij, wanneer wij de aandacht vragen of willen vestigen op iets, ook zeggen: “kijk eens !”, “kijk eens hier !”
Zacheüs zoekt Jezus te zien, maar ook het omgekeerde gebeurt: Jezus ziet Zacheüs. Twee blikken kruisen elkaar, en begrijpen elkaar. Zoals wanneer je iemand aankijkt, en aan een blik al voldoende hebt om elkaar te begrijpen.
Zijn leerlingen ? Die zien het nog niet. Vlak vóór Jericho heeft Jezus voor de derde keer Zijn lijden aangekondigd, Zijn tocht naar Jeruzalem, en de leerlingen begrijpen het niet. Ja, er zijn ook mensen die het gewoon niet zien. Er zijn mensen die niet zien dat een medemens in de problemen zit. Er zijn mensen die niet zien dat ze iemand anders hinderen. Er zijn mensen die niet zien dat ze anderen pijn doen.

Zacheüs ziet het nu. Zacheüs heeft een bekering doorgemaakt, een “omkering”, een “ommekeer”. Hij is een ander mens geworden. Iemand die veranderd is, daar zeggen wij ook van: “Hij is een ander mens geworden”, “Ik herken hem niet meer”.
Zacheüs is een ander mens geworden. Hij klimt omhoog in de boom, maar hij moet naar beneden. Hij moet weer omlaag. Het Magnificat, de lofzang van Maria, klinkt hier door: “nederigen verheft hij op een troon, rijken gaan heen met ledige handen”. Hij was klein van stuk, en de mensen keken op hem neer, maar nu is hij vóór Jezus gaan “staan” (zo staat er letterlijk in de tekst), rechtop, overeind.
Zacheüs is een ander mens geworden. Hoe klein van stuk hij ook is, hoe achteraf en schielijk hij ook de menigte ontweek en in een vijgeboom klom, hoe groot hij nu is. Hij gaat “staan”, rechtop staan, vóór Jezus, en hij weet nu beslist wat hij gaat doen. Hij was vermogend, maar nu schenkt hij weg, hij wordt arm. Hij was klein, maar nu is hij groot.
Zoeken en zien, daar gaat het vandaag over. Dat wij mogen worden als Zacheüs, mensen die zoeken, mensen die zoeken Jezus te zien, wie Hij is.