Psychologen hebben hun handen vol aan mensen die worstelen met hun zelfbeeld. Jonge kinderen zijn het soms nog, die al dan niet terecht het etiket ‘autisme’ of adhd opgeplakt krijgen. Of tieners die in de aanpassingsstrijd van hun veranderende lichaam zich niet meer kunnen plaatsen in hun omgeving. Of slachtoffers van allerlei vormen van mishandeling, misbruik, verwaarlozing. Maar soms ook ouderen die zich in hun eenzaamheid niet meer de moeite waard vinden om te leven. Welke vorm van emotionele schade kunnen mensen niet oplopen in hun omgang met hun omgeving, de liefde die ze te veel of weinig ontvangen… niet iedereen is sterk genoeg om zichzelf te zijn, of krijgt nooit de kans zichzelf te worden.
In de meeste gevallen krijgen mensen met een verkeerd zelfbeeld niet de goede feedback van hun omgeving, en dan knapt er iets. Of de mensen om hen heen stellen eisen aan hen, waaraan ze nooit kunnen beantwoorden. Of ze zijn anders op welke manier dan ook en niemand reageert op hen, of walst over de schreeuwen om aandacht heen.
Vandaag zien we in het evangelie Zacheus. De feedback van zijn omgeving is zondermeer negatief. De mensen zien hem niet staan en hij is bovendien ook nog een klein mannetje. Dubbel zielig. Misschien zoekt hij het in geld en rijkdom, al dan niet eerlijk verkregen, om zijn eigen ik nog een beetje op te poetsen. Hoe zou de man zich van binnen voelen? Hij is niet tevreden met zijn leven, het beeld van zichzelf in de ogen van de medemensen en zichzelf. De mensen kijken hem met de nek aan en nu komt daar Jezus – en Zacheus wil Hem zien. Waarom? Omdat er misschien ergens diep in hem een verlangen is om eindelijk zichzelf te kunnen zijn. Hij klimt zelf maar in de boom voor de mensen hem weer de boom in kijken.
Jezus kijkt hem aan. Misschien is het wel de eerste keer in Zacheus’ leven dat iemand hem met een blik van intense liefde aankijkt. Iets totaal nieuws voor hem. Jij mag er zijn, ook al ben je misschien een zondaar in de ogen van mensen. Een oogopslag van Jezus die zegt: de Vader is barmhartig, ook voor jou. Voel je nooit te min voor God. Als je maar wilt, als je zijn blik maar wilt opvangen met je hart. Word nu maar eens jezelf, laat je door de liefde beschijnen…
Of er in Zacheus iets geknapt is in positieve zin? Hoe dan ook, Zacheus ontvangt Jezus vol blijdschap. Diep in hem is er iets genezen van al die jaren. Erkenning, bevestiging, liefde. Het is een verandering, letterlijk in één oogopslag. Liefde op het eerste gezicht, maar dan van Jezus uit.
De blik van Jezus is zo intens vol van God, van de barmhartigheid, dat het als het ware voor ieder die Hem ziet, het Beeld van God in de mens herstelt. Wij mensen hoeven ons nooit totaal mislukt of onbemind te weten, want als hoogste schepsel, met onze ziel en vrije wil, zijn wij voor God oneindig kostbaar. Een mensenleven is altijd de moeite waard. Wij mensen voelen dat soms niet door de hardheid van medemensen. Het oordeel van anderen stampt ons in de grond, kleineert ons. Alsof je er niet bijhoort, en God alleen van perfecte mensen houdt. Ja, zo is ook het beeld van de omstaanders. De Messias komt toch alleen bij vrome mensen? De Zoon van God is toch te groot voor zo’n kleine mislukkeling? Zacheus voelt zich al weer in zijn hok teruggezet. Maar Jezus ziet het anders. Zijn blik oordeelt niet, maar redt. Zijn liefde kán geen mensen afschrijven. Dát is wat Zacheus voelt, en dát maakt zijn leven nieuw. Hij breekt met de schijn van zijn rijkeluisleventje om terug te geven aan de medemensen die hem net zo goed onrecht hebben aangedaan door hun ‘cordon sanitaire’ om hem heen. Hij wordt zoals Jezus zelf: hij gaat weldoen aan zijn vijanden. Hij geeft aan wie hem verachten, bemint wie hem niet beminnen. Dat is de ommekeer van de blik van Jezus. Zacheus wordt zichzelf… en komt los uit de negatieve blik op zichzelf.
Misschien voelen wij ons af en toe zo’n Zacheus. Of kennen we één of meerdere verwonde mensen om ons heen. Mensen die zichzelf te min vinden, voor God of hun medemens. Mensen die gekwetst zijn door lange tijd negatieve feedback, over alles. Denken wij naar aanleiding van dit evangelie nog eens aan Zacheus. Zijn wij zelf iemand die Jezus’ genezende blik nodig hebben? Of kunnen wij aan mensen in de knel iets doorgeven van die blik als we zelf Gods liefde wél ervaren. Laten we toch naar aanleiding van dit evangelie zelf barmhartig zijn. Laten we onszelf en de medemens tot zijn recht laten komen. Alsof wij allen de blik van Jezus lenen. Dan komen mensen opnieuw tot zichzelf, een thuis in de wereld die God ons heeft gegeven. Thuis in het eigen hart en bij elkaar. Omdat God met liefde naar je omziet…
31e zondag door het jaar C (2007)
C-cyclus · Tijd door het jaar · 31e zondag · groen