Zestiende zondag door het jaar (2010)

De luisterende Maria heeft het beste deel gekozen, aldus Jezus in het evangelie van vandaag. Martha gaf vorm aan de materiële gastvrijheid, die in het Midden Oosten zo belangrijk was. En Jezus zal best hebben genoten van een goede maaltijd en daar zal hij zijn gastvrouw Martha ook best uitgebreid voor bedankt hebben. Maar bij Jezus en Maria ligt het eigenlijk andersom. Daar is Jezus meer de gastheer en Maria de ontvangende partij. In zijn spreken reikte hij Maria geestelijk voedsel aan en de luisterende Maria nam dat dankbaar aan.
Hoe belangrijk die materiële gastvrijheid ook is, luisteren naar een ander vindt Jezus nog belangrijker. Het gaat hier niet zozeer over luisteren naar allerlei oppervlakkige dingen die zo vaak in gezelschap gezegd worden. Het gaat ook niet om luisteren naar dingen die beter niet gezegd kunnen worden. Er wordt veel onzin gezegd en veel gekletst in negatieve zin. En eigenlijk moet je zeggen: jammer dat er dan vaak wel geluisterd wordt.
Maar in het evangelie gaat het om het luisteren naar de ander als die zijn overtuigingen uitspreekt, zijn verwachtingen, zijn idealen. Het kan ook zijn: luisteren naar iemands verdriet, zijn zorgen, zijn problemen.
Daar bij Martha en Maria heeft Jezus vast geen moppen zitten tappen, hij heeft het vast en zeker gehad over wat hem bezielde, en Maria stond daar open voor en nam de tijd om naar hem te luisteren. Echt luisteren naar de ander, dat vraagt veel meer dan we vaak beseffen.
Het vraagt op de eerste plaats dat je er met je hoofd bij bent: dat je je concentreren kunt om echt aandacht te hebben voor de ander. En dat is om allerlei redenen heus niet altijd zo eenvoudig. Als je bijvoorbeeld verschrikkelijke hoofdpijn hebt, of je hoofd zit vol van je eigen zorgen en problemen, dan is echt luisteren naar de ander haast niet op te brengen. Als er veel lawaai is, van binnen of van buiten, ook dan kun je niet echt luisteren, niet echt aandacht hebben voor de ander. Ik ben wel eens bij iemand geweest die wilde praten met me, maar hij liet de televisie keihard aan staan. Toen hij begon te praten, heb ik gezegd: zet eerst die tv eens af, want zo kan ik niet naar je luisteren. En er is zoveel lawaai in onze wereld, rond om ons heen maar ook in ons: dat het vaak moeilijk is om voldoende rust in je hoofd te hebben, om heel je aandacht naar de ander te laten uitgaan.
Echt luisteren naar de ander vraagt niet alleen dat je er met je hoofd bij bent maar ook dat je met je hart bij die ander bent en dat is misschien nog het moeilijkste. Als je een vreselijke hekel aan iemand hebt of als je kwaad op hem bent kun je ook bijna niet echt naar hem luisteren, dan sta je niet echt open voor hem. Alleen als je hart uitgaat naar de ander, met genegenheid en welwillendheid, alleen dan kun je wat gaan aanvoelen wat die ander bezielt, of waar hij mee zit, alleen dan kom je toe aan echt luisteren. En dit luisteren met je hart is vaak moeilijk genoeg.
Als het gaat om officiële hulpverleners hoor je vaak de klacht dat ze wel luisteren met hun hoofd en met al de kennis die ze in hun hoofd hebben zitten, maar dat hun luisteren koel en afstandelijk blijft, zonder persoonlijke betrokkenheid. Nu is een zekere afstandelijkheid hierbij gewoon en misschien wel noodzakelijk, maar het gevolg is wel dat velen het gevoel krijgen dat er niet echt naar hen geluisterd wordt, dat ze maar een nummer zijn, een probleemgeval.
Echt luisteren naar de ander, echt openstaan voor anderen dat is en blijft een hele moeilijke opgave en te vaak schieten we erin tekort Maar als we echt met hoofd en hart kunnen luisteren naar elkaar, dan is dat meestal ook heel verrijkend voor ons als luisteraars. Door te luisteren kun je ook veel leren van anderen, niet alleen als het gaat om zijn ideeën en idealen maar ook als ze verdriet hebben of problemen, of als het gaat zaken die je niet kunt oplossen, ook dan kan het toch verrijkend zijn als je echt naar hen luistert. En voor degene die jou deelgenoot maakt van zijn leed en zorgen kan het evenzeer een grote steun zijn als je echt luistert. Daarom zegt het evangelie ook dat Maria het beste deel heeft uitgekozen. En hopelijk kan men dat ook van ons zeggen.