Derde zondag van de advent (2003)

Stel je voor dat prinses Amalia, het dochtertje van prins Willem Alexander, op haar achttiende jaar in het klooster zou gaan bij de zusters van Moeder Teresa Stel je voor dat ze zou zeggen: al dat gedoe rond het koningshuis en al die Nederlandse toestanden vind ik maar niets, ik ga werken in de sloppenwijken van Calcutta. Het is maar een fantasietje, het zal wel nooit werkelijkheid worden.
Maar wat Johannes de Doper deed lijkt er wel een beetje op. Hij was wel geen koningskind, hij was niet van hoge adel, maar zijn vader Zacharias was priester en behoorde tot de priesterklasse en dat was in de joodse samenleving toch een van de hogere standen. En deze Johannes trok de woestijn in en kleedde zich als een bedelaar.
Bijbelgeleerden vermoeden dat hij zich aansloot bij de Essenen, dat zou je een soort kloosterorde kunnen noemen maar van joodse signatuur. Die Essenen leefden in groepen in de woestijn.
En dan kun je je afvragen: hoe komt een man als Johannes ertoe om het leven in zijn stand, in zijn priesterklasse, los te laten en de woestijn in te gaan?
Aan het eind van het zijn geboorteverhaal wordt er gezegd: Hij groeide op en werd steeds sterker door de geest. Je kunt dan aan allerlei bovennatuurlijke toestanden denken maar je kunt het ook vertalen met: hij had de ware geest te pakken.
Je kunt dat wellicht ook andersom zeggen: de ware geest had hem te pakken. En die ware geest is een levensvisie en levenshouding waarin de echte waarden van het leven centraal staan: namelijk zorg en aandacht voor elkaar.
Dat blijkt heel duidelijk uit de evangelielezing van vandaag: als je dubbele kleding hebt, geef dan wat aan wie niets heeft, als je genoeg voedsel hebt, deel dat met iemand die honger heeft. Als je belastingontvanger bent, vraag niet meer dan is vastgesteld. Als je soldaat bent, maar geen misbruik van je macht om geld af te persen. Heel concrete dingen die direct betrekking hebben op het leven zelf, hoe je met elkaar omgaat.
De joodse priesters en wetgeleerden maakten zich druk over allerlei regeltjes rond de eredienst in de tempel en allerlei religieuze gewoonten. Maar Johannes vindt die dingen duidelijk maar bijzaak, hoe we leven met elkaar is veel en veel belangrijker.
In die zin lijkt hij ook helemaal naar degene naar wie hij verwijst, naar Jezus. Hij zal jullie dopen met de heilige Geest en met vuur, d.w.z. hij geeft jullie de ware geest en de vurigheid om in die geest te leven. In zijn prediking geeft Jezus ook geen religieuze regeltjes, hij verwijt juist de joodse priesters en schriftgeleerden dat zij veel te veel vast zitten aan allerlei kleine regeltjes, zodat zij de ware levensvisie en levenshouding vaak over het hoofd zien: namelijk, zorg en aandacht voor de medemens, voor iedere medemens, met name voor de zwakken en gekwetsten.
Als Johannes en Jezus in deze tijd terug zouden komen, dan zouden ze heel waarschijnlijk verzuchten: ze hebben niets geleerd. Het is nog hetzelfde als toen. Ook nu zie je hoe kerkleiders zich druk maken over allerlei regeltjes, wat wel of niet mag bij begrafenissen, welke liederen er wel of niet gezongen mogen worden in de kerk, welke teksten je moet gebruiken in een vormselviering en zo kun je nog een hele serie dingen opnoemen.
Jezus en Johannes zouden allebei zeggen: er zijn veel belangrijker dingen om je druk over te maken.
Wat moeten we doen, werd Johannes in het evangelie gevraagd en hij gaf heel concrete antwoorden naar gelang de levenssituatie van de vraagstellers. En als wij zouden vragen: wat moeten we doen om een goed christen te zijn, dan zouden we ook heel concrete antwoorden krijgen: deel van je overvloed met degenen die veel tekort komen, deel je tijd met anderen in de vorm van vrijwilligerswerk of ziekenbezoek, geef een concrete bijdrage aan een gezonde samenleving.
Ik denk dat we voor onszelf best concrete antwoorden kunnen invullen. En als we dat in ons leven waar maken, dan hebben we de ware geest te pakken, die geest van kerstmis, de geest van pasen, de geest van Jezus.