Paaszondag-B 31 maart 2024
Evangelie: Johannes 20, 1-9
Wat zegt Mgr. Romero ons op deze zondag?
Mgr. Romero geeft aan zijn preek van vandaag de titel: “De verrijzenis, zegen en sleutel van het nieuwe verbond”. Voor het samenstellen van de bouwstenen voor de homilie van deze Paaszondag kiezen we hieruit een citaat dat gelinkt is aan de evangelietekst van vandaag, met een bezinning over ons niet-begrijpen, onze crisis in het geloof, ook op vandaag.
“Aan het einde van het evangelie vertelt Johannes ons met een wonderlijke openhartigheid dat hij, nadat hij als diegene die een stuk jonger was dan Petrus voorop naar het graf was gerend, toch de oudere man, precies omdat hij ouder was, eerbiedig als eerste naar binnen liet gaan. En hoe ook hij daarna stilstond bij wat hij zag, en nadacht over de betekenis van de linnen doeken die achtergelaten waren door een lijk dat ineens eeuwig leven had gekregen… En dan voegt het evangelie er deze onthullende zin aan toe: ‘Hij zag en geloofde. Want tot dan toe hadden zij de Schriften niet begrepen, die zegden dat Hij uit de doden zou opstaan.’
Zolang Christus niet was opgestaan, was er in de gedachten van de discipelen als het ware de afwezigheid van een sleutel die de betekenis van wat zij zagen en beleefden kon ontsluiten. Ze konden het gedrag, de leer, de wonderen, en al die wonderbaarlijke ervaringen die hen vanwege de Verlosser te beurt vielen niet verklaren, zolang de opstanding niet had plaatsgevonden. Alles in Christus was en bleef een mysterie tot het moment gekomen was waarop zou gebeuren wat Hij voortdurend aankondigde: ‘Mijn uur zal komen’. Waarom zei Hij dat? En nog zoiets: ‘De Mensenzoon zal verraden worden, Hij zal gemarteld en gekruisigd worden en op de derde dag zal Hij opstaan’. Maar dit waren voor de leerlingen alleen nog maar woorden. Ze begrepen niet hoe een Zoon van God, mens geworden, zo vernederd kon worden. Er waren veel crises in het geloof van de discipelen van Jezus, totdat deze grote manifestatie van de opstanding plaatsvond.”
Mgr. Romero haalt hier aan dat de leerlingen van Jezus eigenlijk in het geheel niets begrepen van alles wat met Hem gebeurde. “Ze konden het gedrag, de leer, de wonderen, en al die wonderbaarlijke ervaringen die hen vanwege de Verlosser te beurt vielen niet verklaren”. Naar het einde van Jezus’ leven werd het voor hen nog moeilijker: “Ze begrepen niet hoe een Zoon van God, mens geworden, zo vernederd kon worden***.”*** Ja, hoe hadden ze kunnen verstaan dat hun eigen religieuze leiders Jezus, Hij die al weldoende rondging onder de mensen, lieten beschuldigen en - onder het bevel van de Romeinse bezetter - lieten veroordelen tot die zware, pijnlijke en vernederende straf van aan een kruis genageld te worden? Mgr. Romero zegt ons dat de verrijzeniservaringen hen een nieuw en bevrijdend inzicht gaven, om alles wat Jezus allemaal gedaan en gezegd had te begrijpen. Van dat moment af werden ze ten volle Zijn leerlingen, Zijn gezondenen.
Is het niet jammer dat wij - na 2000 jaren - zo ‘gewoon’ werden aan de verhalen over het einde van Jezus’ leven, en dat we op vandaag maar al te goed menen te begrijpen wat Zijn doen en laten allemaal betekent? In onze kerkgebouwen zijn er wel nog kruisbeelden en kruiswegen te vinden. In sommige gezinnen hangt er nog een kruis(beeld) aan de muur. Maar we zijn er zo gewoon aan geworden, dat het ons nauwelijks raakt of nog iets zegt. Eigenlijk gaat het om iets enorm verschrikkelijks. Het staat in de evangelies uitvoerig beschreven. Er werden films over gemaakt (uiteraard ingekleurd door de eigen interpretatie van de producers). Het werd ons verteld op school en in de catechese. We kennen het ondertussen allemaal wel, en we zijn niet meer verwonderd over het leven van Jezus en ook niet over de brutale dood die Hem is overkomen. Hoe zouden we dan kunnen openstaan voor de verrijzeniservaringen?
Zou het niet zo kunnen zijn dat één van de redenen van onze geloofscrisis op vandaag te maken heeft met die houding van ‘het ondertussen allemaal al wel te weten en te begrijpen’? We kennen de woorden en de verhalen van de evangelies wel, maar eigenlijk begrijpen we Jezus toch niet. Ook wij verstaan niet wat die Jezus – Die we vanouds belijden als Zoon van God – gezegd heeft, wat Hij gedaan heeft, vanwaar Zijn kritische houding kwam tegenover de ‘tempel’ en de traditionele godsdienstige gebruiken van Zijn tijd. Ook voor ons blijft het onverstaanbaar dat in Zijn doen en laten de horizon van Gods Rijk begon door te breken. Om het te kunnen begrijpen moeten we er voor zorgen dat we niet blijven steken in ‘woorden’ die we misschien wel blijven herhalen, maar die ons hart niet (meer) raken. Sommigen hebben zich daarin vastgereden en zijn er op de duur ook in vastgeroest. Anderen hebben precies daarop afgehaakt.
Terugkeren naar Jezus. Het lijkt een basisopdracht in tijden van geloofscrisis, in tijden waar we zien dat de Kerken aan geloofwaardigheid verliezen, en ook in momenten van vragen en twijfels die opduiken op onze eigen levensweg. De evangelies zijn dan een belangrijke bron om aan die terugkeer naar Jezus te kunnen beginnen, maar zeker is de ontmoeting met ‘gekwetste en kwetsbare’ mensen dat ook. Daar zou Hij te vinden zijn, heeft Hij immers zelf gezegd. In de mate we (telkens opnieuw) naar Hem op zoek gaan, laat Hij zich daar ook vinden en ontmoeten. We zullen dan blijven leren om de wonden van die gekwetste en kwetsbare mensen mee te dragen en te helen. Het verhaal van Thomas is daarbij zeer verhelderend: hij kan niet geloven in de Verrezene, zolang hij de wonden van het kruis in Zijn Lichaam niet alleen met eigen ogen heeft gezien, maar ze ook eigenhandig heeft aangeraakt.
Vandaag vieren christenen het feest van Pasen, de verrijzenis van Jezus. Van Hem zegt Paulus: ‘Als Hij niet verrezen is, dan is ons geloof waardeloos.’ (1 Kor 15,14.17). Maar Hij ìs waarlijk verrezen!!!! We zingen vandaag immers ‘alleluja’ en we wensen elkaar een ‘Zalig Paasfeest’. We ontsteken een (nieuwe) Paaskaars vooraan bij het altaar… Maar wat betekent dat concreet in ons leven? Voor vele christenen gaat het om het beleven van de jaarlijkse Goede Week en daarna het feestelijk vieren van de jaarlijkse Paaszondag. En dan is het weer voorbij, tot volgend jaar. In de meeste Latijns-Amerikaanse landen gaat het bij dat alles veel meer om een aantal traditionele religieus-culturele activiteiten (die ook nogal wat toeristen aantrekken), dan om een diep-persoonlijke ontmoeting met de Verrezen Gekruisigde.
Maar wanneer het daar bij blijft, zullen onze ogen en ons hart niet opengaan bij die ‘grote manifestatie’ die ons vertelt: Hij is verrezen. Voor de leerlingen van het eerste uur betekende het de ervaring van onvoorwaardelijke vergeving te krijgen, nieuw licht dat viel over Zijn doen en laten, Zijn spreken en handelen, alsook de zending die ze kregen om van Hem te getuigen en aan iedereen die het wilde horen te verkondigen dat God zelf aanwezig was in Zijn zorg voor kleine mensen. God zelf is door de dood (aan het kruis) heen gegaan, solidair met de zovele ‘kruisen’ en ‘gekruisigden’ in onze mensengeschiedenis. En toch, zegt ons het Feest van Pasen, heeft die dood niet het laatste woord over het leven. Want Hij is verrezen! Hij is de Opgestane Heer. Dat alles zullen we alleen maar ervaren (en niet alleen maar ‘weten’ of ‘belijden’ of ‘zingen’) in onze eigen zorgzame en barmhartige nabijheid bij ‘gekwetste en kwetsbare’ mensen. Profeten zoals Mgr. Romero zijn getuigen van de manier waarop God zelf in de geschiedenis aanwezig is. Zij zwijgen niet, ook vandaag niet. Ze kunnen niet zwijgen bij zoveel leed en onrecht, bij al die corruptie, tegenover zoveel macht en rijkdom waarmee we dag na dag geconfronteerd worden. Zij herinneren ons altijd weer aan de weg van Jezus. Hij zelf was de Weg. En christenen zijn ‘de mensen van de Weg’.
We moeten vanuit het verrijzenisgebeuren teruggaan naar ‘Galilea’ (Mt 28,10): de plaats waar Jezus al weldoende begaan was en is met kleine mensen! We moeten hun wonden aanraken en ons hart door hen laten raken. Daarin gebeurt de verrijzeniservaring, ook al zullen sommigen ‘twijfelen’ (Mt 28,17b). Wie zich daar aan riskeert (met alle mogelijke gevolgen van dien), wie consequent Zijn Weg durft te gaan, ervaart die vreugde van de Verrezene en wordt gezonden om van Hem te getuigen. We hoeven niet bang te zijn, want ‘Ik ben met jullie’ – zo zegt Hij ons ook vandaag. (Mt 28, 20b).
Suggestie van vragen voor bezinning en actie, persoonlijk en in onze gemeenschappen:
Welke inspanningen doe ik (doen wij als gemeenschap) om altijd opnieuw met open oog en open hart te kijken en te luisteren naar de originaliteit van het Evangelie?
Welke levens- en geloofservaring hebben we opgedaan en dragen we mee vanuit de ontmoeting met de Verrezen Gekruisigde in onze nabijheid bij gekwetste en kwetsbare mensen?
Wat kan Pasen vandaag voor mij / voor ons als gemeenschap betekenen, in ons concreet engagement?
Ludo Van de Velde
Ludo Van de Velde (1949), afkomstig uit Oelegem, leefde en werkte sinds 1977 in Centraal- Amerika. Hij was gedurende 9 jaren fidei donumpriester in Guatemala, El Salvador en Nicaragua. Hij is gehuwd en vader van twee dochters. Wonend in El Salvador was hij gedurende 25 jaren eerst ngo-coöperant en nadien regiocoördinator van Volens. Dank zij de diepe inspiratie van Mgr. Romero en de roep van arme mensen in kerkelijke basisgemeenschappen aan de rand van San Salvador, kon hij, samen met zijn vrouw Tere, de laatste 10 jaren met hen weer verder optrekken. Zo werd hij opnieuw wie hij altijd geweest was: priester in dienst van de armen en in dienst van het Evangelie. Sinds eind februari 2021 wonen ze in Brugge, dicht bij hun (klein-) kinderen, op zoek naar nieuwe uitdagingen.
Wekelijkse reflectie onder het licht van Romero - nr. 2. Paaszondag-B – 31 maart 2024.
Ze zeggen wel dat ze bevrijders zijn, maar in feite zijn ze slaven.
“En ik zeg tegen de christenen: Waarom worden jullie, terwijl jullie het project van het Koninkrijk der hemelen bezitten en bezield zijn met het geloof in Christus, de Koning en de Verrezene, toch slaven van de ideologieën van de aarde? Waarom denken jullie dat alles wat christelijk is per definitie minder waard zou zijn dan wat politiek is? Waarom hebben jullie niet het lef om ook een christelijke betekenis te geven aan de politieke organisatie waar jullie deel van uitmaken? Waarom zouden jullie slaven van anderen moeten zijn? Waarom zouden jullie het leiderschap van jullie leven dat toch in de handen is van de Christus Die jullie leidt, uit handen geven aan anderen? Waarom hebben jullie zich onderworpen aan jukken die jullie van buitenaf zijn opgelegd? Verneder toch jezelf niet! Jullie zeggen wel dat jullie bevrijders zijn, maar in feite laten jullie zich tot slaven maken. Zeggen jullie daar dan mee dat jullie voor de eisen van die anderen willen werken en dat jullie zich door hen willen laten onderwerpen? De christen is de meest opstandige mens die er bestaat, omdat hij zich aan geen enkele ideologie van de aarde onderwerpt. En hij doet dat niet, precies omdat hij de grote vrijheid van de Bevrijder Jezus Christus bezit.”
Op deze Paaszondag kunnen we samen met Monseigneur Romero reflecteren over één van de vragen die hij ons stelt, en die zeker zeer actueel zijn: Waarom hebben jullie niet het lef om ook een christelijke betekenis te geven aan de politieke organisatie waartoe jullie behoren? Meer concreet gaat het over de vraag: hoe en waaraan merk je in sociale, in vakbonds- en politieke organisaties dat iemand een christen is? Worden in deze organisaties de verschillen duidelijk waargenomen tussen christelijke mensen en degenen die geen christen zijn of zij die hun geloof niet bewust beleven? Is het gemakkelijk om in het parlement, in de regering of in de gemeenteraden te ontdekken wie christen is en wie dat niet is?
Wanneer je dit citaat uit de paashomilie van Mgr. Romero leest en er over nadenkt, wordt het heel duidelijk dat christen zijn niet allereerst wordt afgemeten aan het regelmatig bijwonen van religieuze erediensten, maar aan het handelen in de dagelijkse praktijk, inclusief in de politieke praktijk. Geloven in Jezus als de Messias, gezonden door de Vader, geloven in Zijn opstanding, is geen kwestie van het bijwonen van bepaalde activiteiten in de Goede Week. We zullen in de eerste plaats moeten gaan kijken naar de manier waarop we in het dagelijks leven spreken en handelen: doen we dat zoals Jezus het deed? Laten we ons verlichten door de Geest van Jezus of veeleer door de ideologische benadering van de partij waartoe we behoren of door de meningen (en richtlijnen) die ons door de leiders van de partijen of sociale organisaties worden aangereikt en opgedrongen?
De kritiek van de Aartsbisschop daarop is zeer krachtig: zij die jullie deze meningen verkondigen en deze richtlijnen meegeven zeggen wel dat ze bevrijders zijn, maar in feite maken ze jullie tot slaven! U zegt dat u strijdt voor het welzijn van het volk, maar u laat zich zelf aan hen onderwerpen? Als christenen niet verschillen van niet-christenen (of van zij die alleen maar in theorie de naam christen dragen), wat voor nut heeft het dan voor mensen die zich christenen noemen? We moeten juist zout, licht en gist zijn in de organisaties van het volk, zodat we in de processen van bevrijding kunnen meedoen en meewerken, en zodat we zelf geen slaven zijn of worden. Vaak is ons geloof kinderlijk, traditioneel-cultureel en ritueel gebleven, zonder dat we ons tot echte volgelingen van Jezus hebben getransformeerd.
Wat hebben we nodig om echt het meest ‘rebels’ te zijn, zoals Mgr. Romero dat noemt? De rebellie waar hij het over heeft, heeft te maken met ons verzet tegen het opleggen van ideologieën, het verzet tegen het ‘Op uw bevel commandant!’ of ‘Nationale leiding, beveel!’ – het verzet dus tegen alle ‘verticalisme’ in organisaties. Deze evangelische rebellie zou allereerst tot uiting moeten komen in een andere manier van leven, van spreken en van handelen - in onze levenskeuzes, in onze dagelijkse prioriteiten, in onze engagementen, in onze manier van omgaan met het gezin, in de buurt, op het werk. Heeft iemand jullie ooit, vreemd genoeg, gevraagd waarom jullie zo handelen? En dat dan jullie enige antwoord was: ‘Ja, dat komt omdat ik een Christen ben…’?
Jezus is een rebel van God geweest tegen het economische, politieke en religieuze systeem van Zijn tijd. Dat is de reden waarom Hij op bevel van de leiders van het systeem is geëlimineerd. Mgr. Romero is de Salvadoraanse rebel geweest die de confrontatie aanging met het systeem, om de mensen hoop te geven. We moeten er over waken dat zijn institutionele kerkelijke heiligheid die hem enige jaren geleden is toegemeten de evangelische rebellie die hem zo kenmerkte niet doet verdwijnen. De vragen die hij ons stelt in het citaat dat we hier vandaag, op Paaszondag, bespreken, dagen ons uit om op onze beurt eveneens die rebellen te zijn, die een andere praktijk naleven, met de ogen en oren open, en verlicht door het licht van Jezus, de ware Bevrijder. Een authentieke christelijke gelovige zijn betekent dat je transparant wil leven voor Jezus. Het is leven met een enorme vrijheid (die alleen God, Moeder en Vader ons geeft) die ons aandrijft om in opstand te komen tegen elke uiting van welk dominant systeem dan ook: organisatorisch, politiek, ideologisch, kerkelijk,… Deze rebellie vereist tegelijk ook altijd grote inspanningen van ons om alternatieven te bedenken en uit te bouwen, om nieuwe voorstellen te genereren, om mensen aan te moedigen om zich te organiseren ten einde de werkelijkheid te transformeren.
Ons geloof in Jezus, in de mate dat we Hem beter leren kennen en meer risico’s nemen in Zijn manier van handelen, maakt ons vrij om te getuigen, en om die rebellen van het Evangelie te zijn. Laten we niet bang zijn om ons paasgeloof te concretiseren in een authentieke houding en praktijk van rebellie.
Tere en Ludo Van de Velde
Overdenking voor zondag 31 maart 2024 (oorspronkelijk geschreven als reflectie voor zondag 4 april 2021). Voor deze overdenking hebben wij een citaat genomen uit de homilie van Monseigneur Romero tijdens de eucharistieviering op Paaszondag-B, 15 april 1979. Homilías, Monseñor Oscar A Romero, Tomo IV, Ciclo B, UCA editores, San Salvador, p. 405 -406.