Zesde zondag van Pasen (2006)

Nederland schrikt van eigen starheid, zo luidde een krantenkop de afgelopen week naar aanleiding van het debat over Hirsi Ali en Rita Verdonk. Regel is regel is ondertussen een gevleugelde uitspraak in de politiek en minister Verdonk hanteert de regels met ijzeren hand.
Een geleerde zei: een ongezonde hang naar precieze uitvoering van regels heeft zich van Nederland meester gemaakt. En hij voegde eraan toe: het strikt volgen van de letter van de wet maakt ons eigenlijk niet beter dan de moslimfundamentalisten die zich beroepen op teksten van de koran. Dat is wel een heel scherpe uitspraak, waar niet iedereen het mee eens zal zijn, maar het is wel iets om eens over na te denken.
Regel is regel, dat is natuurlijk wel zo maar zoals iemand zei: je mag in alle omstandigheden van de politici verwachten dat zij de wet, de regels, met verstand toepassen. Bovendien, zo constateert een ander, we hanteren in ons land een dubbele moraal: de strikte toepassing van de wet geldt alleen voor illegalen en vreemdelingen, maar we zijn trots op ons gedoog beleid in andere zaken.
Regel is regel, dat is nodig, anders wordt het een chaos in de samenleving. Maar regels zijn star en een samenleving is altijd in beweging. En als regels verstarren, kan het welzijn van mensen tekort gedaan worden.
In dezelfde krant stond nog een voorbeeld van verstarring. Een echtpaar wilde hun gehandicapte zoontje een aangepaste fiets geven. Dat vroegen ze aan bij de gemeente, die heeft namelijk een potje voor gehandicapten, dat is bij wet geregeld. Dat zou op zich geen probleem zijn maar er zat wel een addertje onder het gras: die fiets krijg je alleen als je hem ergens binnen kunt stallen.
Bij controle door een ambtenaar bleken de deuren te smal te zijn en dus ging die aangepaste fiets niet door. Maar het echtpaar had al plannen om te verhuizen, en weer kwam er een ambtenaar kijken naar de nieuwe behuizing, maar sorry, de fiets paste niet in de berging. Dus ging het niet door. Toen werd het idee geopperd om voor de fiets een klein schuurtje in de voortuin te bouwen, maar daar moest wel vergunning voor aangevraagd worden, en u raadt het al: die werd afgewezen want een schuurtje paste niet in het bestemmingsplan. Ja, regel is regel, maar je wordt wel een beetje beroerd van die starheid.
Alle regels, alle geboden en verboden hebben een doel, ze zijn natuurlijk niet voor niets bedacht. Ze zijn niet uitgevonden om mensen te pesten. Maar het doel van elke wet moet altijd zijn: het welzijn van de burger, en het goed functioneren van een samenleving.
Nu kun je je afvragen of we in Nederland niet wat teveel willen regelen, wat teveel in regels vastgelegd willen hebben. Feit is dat door al die regels en regeltjes soms het welzijn van mensen in de knel komt. Dat was ook de klacht van Jezus tegen de joodse samenleving van zijn tijd, Hij kwam steeds weer in conflict met de joodse overheid omdat ze zo fanatiek allerlei regels en regeltjes wilden handhaven. Jezus stelt daar tegenover het grote gebod van de liefde, dat is in zijn ogen regel nummer één.
Ook in het evangelie van vandaag hoorden we weer: je moet elkaar liefhebben. Ik zou dat op dit moment willen vertalen met: je moet het goede willen voor ieder ander, je moet welwillend staan jegens anderen, je moet op zijn minst verdraagzaam zijn jegens anderen, je moet je hart laten spreken, en verder kijken dan de letter van de wet. Dat moet de allereerste regel zijn in elke samenleving.
Alle andere regels zijn dode letters, die verstarring in de hand werken als ze in alle omstandigheden strikt en letterlijk uitgevoerd worden, die in sommige omstandigheden heel liefdeloos kunnen zijn. En een verstarde samenleving wordt in feite onleefbaar. Die verstarring komt niet alleen voor in de burgerlijke maatschappij, ook in godsdiensten en kerken zie je soms hetzelfde probleem.
De eerste lezing van vandaag is daar een voorbeeld van: Met zijn bezoek aan Cornelius overtrad Petrus een strenge joodse regel: joden mogen niet de huizen van heidenen binnen gaan. Petrus wordt er later ook op aangesproken. Maar Petrus, die toch als behoorlijk conservatief te boek staat, liet hier zijn hart spreken. Het welzijn van Cornelius en zijn familie vond hij belangrijker dan de joodse regel. Maar dat lag toen best heel moeilijk in de jonge kerk. En ook in de kerk van nu doen zich soortgelijke situaties voor door de overdaad aan regels en regeltjes die zij meent te moeten handhaven.
Als Jezus vandaag zou terugkomen, zou hij zich daar weer aan ergeren. Regel is regel, natuurlijk, en uitzonderingen maken is best een delicate zaak maar gebruik wel in alle omstandigheden je gezonde verstand, en vooral: laat altijd je hart spreken, dat is de boodschap van het evangelie.