Zesde Paaszondag-B 5 mei 2024
Evangelie: Johannes 15, 9-17
Wat zegt Mgr. Romero ons op deze zondag?
Mgr. Romero geeft aan deze preek de titel: ‘De grootste gave van Pasen is het dynamisme van de liefde’. Voor het samenstellen van de bouwstenen voor de homilie van deze zondag kiezen we uit zijn preek een citaat dat gelinkt is aan de evangelietekst van vandaag.
“In Christus heeft de Vader ons ook een relatie van troost en vreugde geopenbaard*. In deze tijden van nationale somberheid, waarin velen geloven dat er geen remedie is voor het onheil en het kwaad dat ons overkomt - hoe mooi is het om juist dan Christus in het evangelie van vandaag tot ons te horen zeggen: ‘Dit zeg Ik tegen jullie om jullie Mijn vreugde te geven, en dan zal jullie vreugde volkomen zijn’ (Joh 15, 11 - NBV21). We hebben dus niet het recht en er is voor ons geen reden om verdrietig te zijn.* Een christen kan niet pessimistisch zijn. Een christen moet in zijn hart altijd de volheid van de vreugde aanmoedigen. Doen jullie ook soms die ervaring op? Ik heb het zelf vele malen geprobeerd, en wel in de meest bittere uren van heel moeilijke situaties, wanneer de laster en de vervolging op hun ergst waren, om mezelf dan intiem te verenigen met Christus, de Vriend, en een zoetheid te voelen die alle vreugden van de aarde niet kunnen geven. De vreugde om intiem met God te zijn, zelfs als mensen je niet begrijpen, is de diepste vreugde die in het hart van een mens kan aanwezig zijn. En Christus, toen Hij Zich in de meest tragische nacht van Zijn leven bevond, en misschien al wist of toch minstens voorvoelde dat zelfs Zijn discipelen Hem de volgende dag in de steek zouden laten - juist op dat moment spreekt Hij tot hen dit woord van vreugde: (…) ‘Opdat mijn vreugde in jullie moge zijn en jullie vreugde volkomen moge zijn.’“
Net zoals Mgr. Romero de situatie in het El Salvador van die dagen beschrijft als “… deze tijden van nationale somberheid, waarin velen geloven dat er geen remedie is voor het onheil en het kwaad dat ons overkomt”, zo voelen de meeste volkeren in Latijns-Amerika (en misschien wel in het hele Zuiden) ook op vandaag dat de hoop op verandering helemaal verzwakt is, dat er niets meer aan te doen is, dat hen ‘hemel en aarde’ beloofd werd terwijl de fundamentele basisnoden van de meerderheid van de bevolking geen antwoord kregen. Maar ook in Europa, waar we dachten dat er nooit meer oorlog zou zijn, groeit heden ten dage de investering in wapens, en neemt de herbewapening en militarisering steeds maar toe, ten einde ons voor te bereiden op de komende oorlog. Zo zegt men het ons en zo probeert men het voor ons duidelijk en aanvaardbaar te maken. Inderdaad, wat Israël doet tegen het Palestijnse volk (eigenlijk al 75 jaren lang) of wat het Rusland van Poetin in Oekraïne doet, dat is hemeltergend. En tegelijkertijd worden we ons steeds meer bewust van de opwarming van de aarde en van de groeiende vernietiging van onze planeet. Zo kunnen we maar al te goed verstaan dat heel veel mensen de (nabije) toekomst heel somber inzien, en de jaren die komen ervaren als erg bedreigend en zonder perspectief van leven.
In een gelijkaardige historische context als de onze vandaag, horen we dat Mgr. Romero ons radicaal een totaal andere blikrichting aanwijst. In de Paastijd van 1979, in heel moeilijke omstandigheden, verwijst hij naar de fundamentele boodschap van Pasen: Ik deel met jullie Mijn vreugde opdat jullie werkelijk vreugdevol zouden zijn. Hij verwijst daarbij naar de tragische ervaring van het einde van Jezus’ leven, toen Hij wist dat Hij verraden en verlaten zou worden door Zijn heel nabije leerlingen. En toch was Jezus ook op dat moment bekwaam om te getuigen van Zijn diepe vreugde omwille van de liefdevolle relatie die Hij met Zijn Vader had. Hij zal dan ook in volle vertrouwen Zijn weg ten einde gaan, opdat de vreugde van de leerlingen (en dus ook die van ons) volkomen moge zijn.
Vanuit die diepgewortelde vreugde roept Mgr. Romero ons op tot het delen in die vreugde, en hij bezweert ons: christenen mogen geen pessimisten zijn! Pessimisme hoort niet thuis in het leven van gelovige christenen. Dat klinkt sterk en gedurfd. Wanneer we een blik werpen op de tweeduizend jaren geschiedenis van de Kerk(en), dan moeten we toch erkennen dat we zeker ook een verschrikkelijk lijden veroorzaakt hebben bij veel volkeren. Het ‘welzijn’ van Europa, dat toch eeuwenlang het centrum was van het christendom, is ook in belangrijke mate het historisch resultaat van onrecht, roof, uitbuiting, geweld, slavernij,… En ook op vandaag ziet de toekomst van de hele wereld er niet zo rooskleurig uit. Tegelijkertijd zijn we er getuige van dat er gemeenschappen en groepen christenen zijn die weerstand bieden tegen dat pessimisme – samen met anderen in de wereld. Veel kerkgebouwen worden gesloten en nogal wat kloosters en abdijen krijgen een andere bestemming, maar op heel wat plaatsen zijn er toch ook kernen aanwezig van een onverwoestbare christelijke basisbeweging. Daar wordt permanent gestreden om voor het leven te kiezen en niet voor de dood. En die keuze gebeurt altijd vanuit een diepe vreugde.
Mgr. Romero deelt vandaag in zijn preek met ons zijn persoonlijke ervaring die hij heeft opgedaan te midden van situaties van valse beschuldigingen, bedreigingen, repressie, vernieling en vervolging. Zijn verbondenheid met Christus gaf hem een profetische levenskracht. In de intimiteit van zijn hart en zijn geweten ontdekte hij hoe waar de woorden zijn die hij in dit citaat aanhaalt: ik geef jullie Mijn vreugde opdat jullie ten volle vreugdevol zouden leven. Hij nodigt zijn medegelovigen uit om zich op hun beurt aan die ervaring te durven wagen. “De vreugde om intiem met God te zijn, zelfs als mensen je niet begrijpen, is de diepste vreugde die in het hart van een mens kan aanwezig zijn.” Zou het niet kunnen dat we te weinig geleerd hebben om die ervaring van verbondenheid met God te beleven? Zoals destijds in het El Salvador van Mgr. Romero, zo zullen er ook hier bij ons vandaag veel mensen zijn die ons daarin niet begrijpen. Zoals ook Jezus zelf niet begrepen werd, zo worden ook Zijn leerlingen te allen tijde niet begrepen door ‘de mensen’, door diegenen die uitgaan van wat als normaal beschouwd wordt in onze samenleving. En wij vandaag, zullen we stand houden zonder die intieme ervaring van liefdevolle verbondenheid met Jezus, die Levende; zullen we het uithouden in deze wereld zonder die Vreugde?
In dezelfde evangelietekst van deze zondag horen we dat Jezus zegt dat Hij het is Die ons heeft uitgekozen, en dat Hij ons daarbij de opdracht heeft gegeven om te kiezen voor het leven, om hoop te zijn voor de wereld, en om vruchten (van gerechtigheid en vrede) voort te brengen. Hij vraagt ons om op weg te gaan. En op die weg zal Hij, zoals in het Emmaüsverhaal, met ons meegaan. Hij komt ons tegemoet vanuit het geschonden gelaat van kwetsbare en gekwetste mensen. Hij spreekt ons aan in ons eigen geweten. Mgr. Romero nodigt ons uit om tijd te maken om naar Hem te luisteren, opdat we in de stilte van ons hart zouden mogen ervaren hoe Hij van ons houdt en ons sterk maakt. Op die weg zullen we dan ook mogen ervaren dat ons hart in ons brandt, wanneer Hij met ons meegaat, ons aanspreekt en Zijn vreugde met ons deelt. (Lc 24, 32). Het zal een vreugde zijn die ‘de wereld’ niet begrijpt, een vreugde die velen niet kennen en nooit hebben ervaren. Maar het zal Zijn vreugde zijn waarin Hij vanuit de overwinning van het kruis vandaag als Levende met ons meegaat. Dan zullen we niet langer pessimistisch zijn, maar in vreugde getuigen van ons vertrouwen dat een andere wereld wèl mogelijk is. Dan zal niets of niemand ons tegenhouden.
In de stilte van ons eigen hart en ons geweten, en in het samen luisteren naar het Woord en naar elkaar binnen onze Abrahamitische gemeenschappen, mogen we vreugde vinden om de strijd voor gerechtigheid, solidariteit en vrede nooit op te geven.
Suggestie van vragen voor bezinning en actie, persoonlijk en in onze gemeenschappen:
In welke mate beleven we ten volle de diepe vreugde van het christen-zijn (met name: de vreugde van de liefdevolle relatie met de Levende)?
Wat betekent het voor ons daadwerkelijk naar Hem te luisteren, Hem te ontmoeten, Zijn Liefde te ervaren en Zijn vreugde te ontvangen?
Wat doen we (en wat kunnen we doen) om alle pessimisme in de wereld om ons heen te ontwortelen, en om vanuit de vreugde die wij mogen ervaren bakens uit te zetten voor een nieuwe toekomst?
Ludo Van de Velde
Ludo Van de Velde (1949), afkomstig uit Oelegem, leefde en werkte sinds 1977 in Centraal- Amerika. Hij was gedurende 9 jaren fidei donumpriester in Guatemala, El Salvador en Nicaragua. Hij is gehuwd en vader van twee dochters. Wonend in El Salvador was hij gedurende 25 jaren eerst ngo-coöperant en nadien regiocoördinator van Volens. Dank zij de diepe inspiratie van Mgr. Romero en de roep van arme mensen in kerkelijke basisgemeenschappen aan de rand van San Salvador, kon hij, samen met zijn vrouw Tere, de laatste 10 jaren met hen weer verder optrekken. Zo werd hij opnieuw wie hij altijd geweest was: priester in dienst van de armen en in dienst van het Evangelie. Sinds eind februari 2021 wonen ze in Brugge, dicht bij hun (klein-) kinderen, op zoek naar nieuwe uitdagingen.
Wekelijkse reflectie onder het licht van Romero - nr. 7. Zesde Paaszondag-B – 5 mei 2024.
Wat geen liefde zaait, laat ook geen spoor achter.
“Als het zo is dat de wereld toch niet gered wordt, ondanks het feit dat er zoveel christenen in die wereld aanwezig zijn, dan komt dat omdat we niet adequaat hebben gereageerd op de enorme verantwoordelijkheid die ons is toevertrouwd: wij zijn de bewaarplaatsen van de reddende energie van liefde. … De effectiviteit van een priester en van een religieuze congregatie zal afgemeten worden aan de mate waarin zij weten hoe ze gemeenschap kunnen opbouwen. Gemeenschap, dat wil zeggen liefde die mensen met elkaar verenigt en die hen tegelijk ook met God verenigt. Hoe briljant het werk van een priester of een congregatie ook moge zijn - als zij geen spoor van gemeenschap in liefde achterlaten, dan hebben ze geen Kerk gemaakt*; zij zijn helaas niets meer dan een brekende, kwetsbare schaal. Wat geen liefde zaait, laat ook geen spoor achter. Ik zou graag willen, dierbare christenen, dat we ons vandaag de dag, nu er zoveel fanatisme aanwezig is in de politieke machten om ons heen, niet laten verblinden door die vuurpijlen van haat en egoïsme.* Ik zou graag willen dat we, in de kalme sereniteit van ons geloof, leren zien dat het enige consistente in het leven is: de gemeenschap die Christus ons heeft nagelaten.”
In bovenstaand citaat verwijst Monseigneur Romero naar de verbazingwekkende uitbarstingen van geweld die door de politieke machten van het land worden veroorzaakt. Vertaald naar vandaag kunnen we zeggen: Sommige politieke partijen kondigen de hemel op aarde aan, en andere dreigen met een apocalyptische hel die onvermijdelijk op ons af komt. Sommigen beloven dat ze de koers van het land zullen veranderen ten gunste van het volk, terwijl anderen juist aankondigen dat het volk het slachtoffer zal zijn van de gebeurtenissen die zich voordoen. Sommigen roepen op tot het bundelen van de krachten en inspanningen, om een nieuwe richting in te slaan en een duurzame nieuwe toekomst op te bouwen voor het land; anderen doen er alles aan om de mensen gaandeweg te demotiveren. Sommigen proberen gevallen van corruptie, van dubbele salarissen, van malafide acties in de staatsinstellingen… bloot te leggen en aan te klagen, en anderen praten over die aanklachten als ging het om een erge vorm van politieke vervolging. Sommigen praten over het versterken van de echte democratie, anderen roepen dat de democratie zienderogen wordt vernietigd. Beide krachten geraakten daarbij gaandeweg steeds meer in de spiraal van de haattaal en ze verlagen zich bij momenten zelfs tot het gebruik van een vulgaire woordenschat. En bij dit alles herinneren we ons dat alleen de waarheid ons zal bevrijden.
**Op dat politieke kruispunt (dat er dus in die tijd al was, en dat we op de maatschappelijke wegenkaart van vandaag nog altijd kunnen herkennen en situeren) maakt Aartsbisschop Romero het voor ons nog eens heel duidelijk: “**Wat geen liefde zaait, laat ook geen spoor na.” Hij realiseert zich dat, ondanks zoveel eeuwen christendom en met ook op dit moment een meerderheid van christenen aanwezig in het land, er toch geen substantiële vooruitgang is geboekt in de redding van de wereld. Dit laatste - de redding van de wereld - moet immers worden opgevat als ‘leven in overvloed, integraal leven, en wel voor iedereen’. De meerderheid van de christenen stemt op politieke partijen of gaat niet stemmen. Maar de cruciale vraag is: in welke mate beïnvloeden onze christelijke criteria onze beslissingen, onze politieke strijdbaarheid of onze apathie en onverschilligheid? Monseigneur Romero verwijst daarbij naar het belang van het gemeenschapsleven, “… de mate waarin zij weten hoe je gemeenschap kunt opbouwen”, een levende gemeenschap van mannen en vrouwen met elkaar en met God.
Om van de Kerk een levende Kerk te maken, moeten haar leden gemeenschapsbouwers zijn, zaaiers van broederlijke liefde en solidariteit. Bedenk, zegt de Aartsbisschop, dat het niet de ‘werken’ zijn (zoals grote gebouwen of allerlei verworven faciliteiten) die zullen bepalen wat een christen als teken van zijn aanwezigheid onder de mensen achterlaat, maar eerder datgene wat hij in ware liefde heeft gezaaid. Dat geldt voor het gezin, voor de geloofsgemeenschap, voor de woonwijk, voor de coöperatie, enz. De eerste christengemeenschappen beschikten niet over deze werken of grote gebouwen, zij kenden alleen hun broederlijke solidariteitservaring die tot uiting kwam in de dienstbaarheid onder elkaar en tegenover de mensen om hen heen. Wat de aandacht van derden, van buitenstaanders trok, was de ervaring die zij achterlieten van oprechte en onbaatzuchtige liefde. Later, toen kerkelijke gebouwen imposant werden, verloren de gelovigen die ze bevolkten vaak het fundamentele kenmerk van het volgen van Jezus: het beleven van de genereuze liefde, het opbouwen van een broederlijke gemeenschap. En dat is nochtans het enige consistente dat Jezus ons heeft nagelaten, zo brengt Mgr. Romero ons in herinnering.
In deze tijd van Pasen is het de moeite waard om er ons opnieuw van bewust te worden dat, als we geloven dat de vermoorde Jezus door de Vader is opgewekt, dit overduidelijk betekent dat God zelf de actie, de levenspraktijk van Jezus, volledig heeft onderschreven. Als iemand geen liefde zaait in de broederlijke en ondersteunende gemeenschapservaring, dan zal hij geen getuige of volgeling van Jezus zijn - hoe vaak hij dan verder ook naar de mis mag gaan (of deelneemt aan andere religieuze rituele gebeurtenissen) en hoeveel kruistekens hij ook slaat…
Christenen hebben daarbij de verantwoordelijkheid om deze gemeenschapsmissie ook in de sociale, economische en politieke ruimte waar te maken. Naast de gemeenschapservaring binnen de Kerk, moeten christenen in de wereld een zuurdesem zijn van gemeenschaps-, samenwerkings- of vakbondsorganisatie. Het zaaien van liefde is niet louter een persoonlijke aangelegenheid, en ook niet slechts een (binnen)kerkelijke aangelegenheid, maar het is van fundamenteel belang voor de hele samenleving waarin we leven. Het Koninkrijk van God wordt vandaag en morgen in de geschiedenis opgebouwd. En we verliezen alle autoriteit om het gebrek aan liefde (in welke omgeving of sector van de maatschappij dan ook) aan de kaak te stellen, als onze eigen kerkelijke ervaring en levenspraktijk niet getuigt van een radicaal gemeenschappelijke, broederlijke solidariteit. De meest kwetsbaren in de samenleving moeten het centrum worden van die solidariteit. We hoeven niet bang te zijn. Laten we vertrouwen hebben, en we zullen staande blijven.
Tere en Ludo Van de Velde
Voor wie Spaans begrijpt: we delen graag ook nog twee andere citaten uit dezelfde homilie van Mgr. Romero op de Zesde Paaszondag-B van 1978, met een overdenking erbij van mijn eigen hand (2015), later opgenomen op de St. Matthew’s Radio van de Anglicaanse Kerk in de VS:
198 La voz de los que no tienen voz:
197 No hay derecho para estar tristes:
https://www.facebook.com/watch?v=634997101282384
Dit is een reflectie die oorspronkelijk geschreven werd voor de Zesde Paaszondag-B op 9 mei 2021, en nu herzien werd voor de Zesde Zondag van Pasen-B van dit jaar, op 5 mei 2024. Voor deze overdenking hebben wij een citaat genomen uit de homilie van Monseigneur Romero tijdens de eucharistieviering op de Zesde Paaszondag-B, 20 mei 1979. Homilías, Monseñor Oscar A Romero, Tomo IV, Ciclo B, UCA editores, San Salvador, p. 458 en 465.