Vijfde zondag van Pasen (2003)

Met wijnstokken en wijnranken zijn we wellicht niet zo bekend, maar dat veel bomen en struiken regelmatig gesnoeid moeten worden, dat zal iedereen wel weten en ook wel eens gezien hebben, of ook zelf thuis in de eigen tuin gedaan hebben.
Snoeien is heel belangrijk voor gezonde en mooie bomen en struiken, maar je moet er wel verstand van hebben, anders knip je misschien de verkeerde takken en scheuten af, en dan werkt het averrechts. Het woord snoeien valt ook als er weer eens bezuinigd moet worden. Een regering moet soms snoeien in de overheidsuitgaven. Dat snoeien kan noodzakelijk zijn maar moet wel verstandig gebeuren anders beschadigt het meer dan dat het beter maakt. Maar het doet altijd zeer en iedereen die het treft roept moord en brand.
Vaak is het: snoeien ja, maar niet aan mijn kant. Snoeien kan ook mensen treffen, mensen kunnen weggesnoeid worden en dat is altijd een heel pijnlijk gebeuren, men moet daar ook heel voorzichtig mee omgaan.
In economisch slechte tijden moeten bedrijven vaak snoeien in het personeel: dan vallen er ontslagen, soms heel veel, dan worden mensen weggesaneerd, zoals men dan zegt. Dat doet zeer, zeker voor degenen die op straat komen te staan.
Soms wordt er ook op een andere manier gesnoeid in mensen. Soms worden leden van een vereniging geroyeerd, eruit gezet, omdat de leiding of de clubgenoten vinden dat ze er niet meer bij horen, omdat hun gedrag niet strookt met de regels van de vereniging. Soms kan het misschien nodig zijn voor de goede geest in de vereniging, maar men moet er heel terughouden en voorzichtig mee omgaan. Het is ook altijd een heel pijnlijk gebeuren, voor iedereen.
In de kerkgemeenschap zijn in het verleden ook vaak mensen buiten de deur gezet, geëxcommuniceerd zoals dat heet, omdat ze dingen zeiden of dingen deden die onaanvaardbaar waren in de ogen van de leiding van de kerk. En zeker vroeger werden mensen wel eens al te vlug uit de kerk gegooid.
Tegenwoordig komt het excommuniceren gelukkig weinig meer voor, maar nog steeds worden in bisdommen mensen ontslagen, buiten de deur gezet of buiten de deur gehouden die een andere visie hebben dan de leiding van het bisdom. En dat zijn heel pijnlijke zaken, voor de betrokkenen, maar ook voor heel de gemeenschap, en vaak doen ze de gemeenschap geen goed, juist het tegendeel.
Jezus gebruikt het beeld van de wijnstok en de ranken juist om de nauwe verbondenheid aan te geven tussen de leden van de gemeenschap onderling en met hem. Die verbondenheid is de ziel van de kerkgemeenschap rond Jezus. Je verbonden voelen met elkaar is trouwens de ziel van elke gemeenschap, van een gezin, een familie, een dorp, een buurt, een land. Waar mensen zich niet meer verbonden voelen met elkaar daar bestaat geen echte gemeenschap meer.
Verbondenheid wil echter niet zeggen dat je elkaar allemaal even aardig en lief moet vinden, dat is tussen mensen gewoon onmogelijk. Het wil niet zeggen dat er geen onenigheid mag zijn tussen de leden en dat iedereen het altijd eens moet zijn met iedereen, dat kan namelijk niet. De leden van een gemeenschap zijn geen robots, zij zijn ook niet zodanig geprogrammeerd dat allemaal precies hetzelfde doen en denken.
Het wil niet zeggen dat er nooit eens dingen gebeuren die niet door de beugel kunnen, die dus afgekeurd moeten worden. De verbondenheid rond Jezus van Nazaret vraag wel een houding van welwillendheid, van respect en verdraagzaamheid jegens elkaar, ook jegens andersdenkenden. Verbondenheid vraagt wel dat men luisteren kan naar elkaar, de leiding naar de leden en de leden naar de leiding. Als er niet meer geluisterd wordt, dan gaat de gemeenschap naar de knoppen.
In de eerste lezing van vandaag hoorden we Johannes allerlei mooie dingen zeggen over de liefde, maar liefde zit niet in mooie woorden maar in wat we doen metterdaad. Dan alleen kan de verbondenheid vruchten opleveren, vruchten voor heel de gemeenschap, vruchten die men ook ziet, waar we samen van kunnen genieten. En als hierbij gesnoeid moet worden, kan dat in de kerkgemeenschap nooit in mensen gebeuren, wel in kwalijke ontwikkelingen, niet alleen bij de leden maar ook bij de leiding.