Tweede zondag van Pasen (2009)

De hoofdpersoon in het evangelie van vandaag is Thomas, de ongelovige Thomas zoals hij meestal genoemd wordt, maar die benaming heeft hij beslist niet verdiend. De twijfelende Thomas is een betere benaming en beter nog de kritische Thomas maar niet de ongelovige Thomas.
Vroeger werd er wel eens gesuggereerd dat twijfelende en kritische mensen ook ongelovige mensen waren. Ik zou het willen omdraaien: mensen die nooit twijfelen, mensen die nooit kritiek hebben op wat er gezegd en gedaan wordt, dat zijn mensen die niet echt geloven, ook al denken ze zelf van wel.
Er is een tijd geweest dat gelovige mensen alles zeker wisten, althans dat dachten ze, en dat moesten ze ook zo denken. Als je de catechismus maar kende en de twaalf artikelen van het geloof, als je maar keurig je christelijke plichten vervulde, dan zat je goed, dat hoefde je ook geen twijfels te hebben. Dus, dieper nadenken over geloofszaken deed men meestal niet, dat werd van hogerhand ook afgeraden, dat was te gevaarlijk, dan liep je het risico te gaan twijfelen en dat moest je biechten.
Eén ding hebben we intussen wel geleerd: gelovige mensen mogen gerust hun twijfels hebben. Wil je een bewust gelovige mens zijn, dan moet je ook nadenken over alles wat met je gelovig zijn te maken heeft, en dan is het heel normaal dat je ook vraagtekens gaat stellen bij kerkelijke praktijken, bij kerkelijke wetten, regels en leerstellingen.
Twijfels hebben over de betekenis en de zin ervan staat je gelovig zijn niet in de weg maar kan het juist verdiepen. Geloven is niet: alles maar als zoete koek slikken wat je wordt voorgehouden. Geloven vraagt dat je zelf over geloofszaken nadenkt en probeert daarin de diepere betekenis te ontdekken. Gelovige mensen mogen ook gerust heel kritisch zijn, ik zou willen zeggen: moeten ook heel kritisch zijn.
Nu heeft de hogere kerkleiding nog altijd veel moeilijk met kritiek, zeker als het gaat om kerkelijke regels en wetten. Kritische theologen wordt nog regelmatig teruggefloten. Maar kritisch zijn hoort ook bij realistisch gelovig zijn. Natuurlijk gaat kritiek ook wel eens te ver. Je hebt van die criticasters die menen zelf de waarheid in pacht te hebben en dan zijn ze in feite even star als de anderen kant. Maar in een kerk waarin geen kritiek geduld wordt, raakt het geloven in de verdrukking.
Thomas, de hoofdpersoon uit het evangelie van vandaag, wordt wel eens de patroonheilige van de critici genoemd. Ik hoop dat hij ook een beetje onze patroonheilige is. We kunnen een hoop van hem leren. Hij was een realist die met beide benen op de grond stond, en als ze hem dan vertellen dat een dode weer levend is, is uiteraard zijn eerste reactie: dat is onmogelijk, daar geloof ik niets van. Het is alleen maar positief dat hij zo nuchter denkt.
Ook wij moeten met beide benen op de grond blijven staan, wat er ook gezegd en gedaan wordt, ook als het gaat over geloofszaken. Alles maar slikken wat er gezegd wordt is misschien wel goedgelovig maar heeft niets te maken met gelovig in het leven staan.
Thomas was meer een man van eerst zien en dan geloven. En hij kreeg de kans om echt te zien, in die zin was hij een bevoorrechte gelovige. Wij zeggen ook wel eens: eerst zien en dan geloven, maar dat betreft meestal meer profane zaken. Maar als het gaat om geloofswaarheden en aanverwante zaken is dat letterlijke zien niet voor ons weggelegd. En toch kunnen we toch heel gelovige mensen zijn.
Je hebt ook mensen die gebroken hebben met de kerk, die er niets meer mee te maken willen hebben vanwege vervelende ervaringen in het verleden, vaak zijn ze toch heel gelovige mensen gebleven. Geloven is niet iets dat uitsluitend in je hoofd zit, zoals waarheden en weetjes, dingen waar je wel eens aan twijfelen kunt. Het zit veel meer in je hart en in je handen, in de manier waarop je omgaat met elkaar.
Dat werd sterk benadrukt in de eerste lezing van vandaag: de eerste gelovigen leefden eendrachtig samen. Daar gaat het om. Daarin wil Jezus voortleven in allen die in Hem geloven.