Tweede Paaszondag – Beloken Pasen-B 7 april 2024
Evangelie: Johannes 20, 19-31
Wat zegt Mgr. Romero ons op deze zondag?
Mgr. Romero geeft aan deze preek de titel: “Pasen, viering van de vruchten van het nieuwe verbond”. Voor het samenstellen van de bouwstenen voor de homilie van vandaag kiezen we een citaat uit zijn preek, gelinkt aan de evangelietekst van deze zondag.
“Volgens het Evangelie van Johannes hoefden we voor de verheerlijking van Christus niet te wachten op het Pinksterfeest, vijftig dagen na de opstanding. Want voor deze evangelist was juist de opstanding van Christus zelf Zijn verheerlijking. Op dezelfde zondag immers dat Hij werd opgewekt, ja, op diezelfde zondagavond nog verscheen Christus aan Zijn leerlingen met dat creatieve gebaar van de nieuwe Geest die hen geschonken werd: ‘Ontvangt de Heilige Geest.’ … En wij zijn vandaag de gemeenschap die, via de Stem van de Geest, vanuit die belofte en dankzij de Adem van Christus, die Geest hebben ontvangen: ‘Ontvangt de Heilige Geest’ – het wordt op heden ook tegen ons gezegd. En Christus zelf legt uit: ‘Zoals Mijn Vader Mij heeft gezonden, zo zend Ik u.’ Het betekent dat de Kerk geboren wordt vanuit en dankzij die Adem van Christus. En de missie die deze Kerk naar de wereld in alle eeuwen zal brengen, zal dan ook geen andere zijn dan die van Christus, Die gestorven is en verrezen. … De Kerk, bezield door de Geest, draagt het vermogen tot de waarheid in zich.
*Beste broeders en zusters, ‘*het vermogen tot de waarheid in zich dragen’ betekent altijd ook de innerlijke kwelling ondergaan die de profeten hebben geleden. Omdat het veel gemakkelijker is om leugens te prediken, om over de waarheid te zwijgen, om je aan te passen aan de heersende instellingen teneinde geen voordelen te verliezen, om altijd vrienden te hebben die je vleien en naar de mond praten, om over macht te beschikken… Wat een verschrikkelijke verleiding is dat voor de Kerk. … En toch: als het nodig is om alle privileges te verliezen, dan zal zij ze maar verliezen; maar zij zal altijd de waarheid vertellen. … Het prediken van deugd tegenover ondeugd betekent automatisch het uitlokken van conflicten met die ondeugd. Het prediken van gerechtigheid tegenover onrechtvaardigheid en misbruik lokt onvermijdelijk conflicten uit. Telkens wanneer de Kerk consistent wil zijn met haar Stichter, en zich laat inspireren en bezielen door de Adem van de Geest waarmee Hij de boodschap aan de wereld wilde brengen, zijn er maar twee mogelijkheden: óf de Kerk verraadt de trouw aan die Geest, óf ze verliest de voordelen die ze vanwege de zondige wereld voor zichzelf kan verkrijgen.”
Zowel de Handelingen van de Apostelen als het Evangelie van Johannes werden waarschijnlijk geschreven tussen het einde van de eerste eeuw en het begin van de tweede eeuw. En toch lezen we in deze geschriften twee heel verschillende geloofsverhalen over ‘het zenden en het ontvangen van de Heilige Geest’. De kerkelijke traditie heeft altijd haast alle aandacht gegeven aan de dynamiek waarvan de Handelingen vertelt (de zending van de H. Geest op Pinksteren, vijftig dagen na Pasen), en een stuk minder aan de Johannestraditie (die vertelt dat de Verrezene Zich aan de leerlingen ‘laat zien’ op de avond van Pasen en hen dan meteen ook ‘de H. Geest zendt’). Deze laatste traditie die afkomstig is van de gemeenschap waartoe Johannes behoorde, wilde wellicht duidelijker laten zien dat de aanwezigheid van de Verrezene en het ontvangen van de H. Geest in feite éénzelfde gebeuren is, en dat daarom de opdracht die de Verrezen Heer geeft (in de evangeliën) en de opdracht die de H. Geest geeft aan de Kerk (zoals in de Handelingen wordt verteld), wezenlijk dezelfde is. “Het betekent dat de Kerk geboren wordt vanuit en dankzij die Adem van Christus. En de missie die deze Kerk naar de wereld in alle eeuwen zal brengen, zal dan ook geen andere zijn dan die van Christus, Die gestorven is en verrezen.” Dit is toch wel belangrijk, want in de loop van de eeuwen en ook in onze tijd waren (en zijn) er strekkingen in de Kerk(en) die er op uit zijn om die beide stromingen en dynamieken elk een eigen, aparte weg te laten gaan. Charismatische bewegingen, pinksterkerken en andere bewegingen en organisaties lopen dat gevaar. Maar dat klopt niet: de missie van de Kerk is identiek aan de missie van Jezus zelf, aan Zijn praxis en Zijn woord. De Geest is niets anders dan die ‘Adem van Christus’ waaruit de Kerk telkens weer geboren wordt.
In de tekst waardoor we ons vandaag laten leiden spreekt Mgr. Romero over de Geest (van Jezus) Die aan de Kerk de mogelijkheid geeft om op te komen voor de waarheid in het leven van de mensen en in de geschiedenis. Die waarheid is meestal heel complex en niet zomaar in enkele zwart-wit beelden te vatten. Het is bij momenten een ware profetische kwelling van daar goed mee om te gaan en er voor uit te komen. Ook Mgr. Romero heeft geleefd in de spanning van de “verschrikkelijke verleiding” om het anders te doen en het een stuk minder riskant aan te pakken. “Omdat het veel gemakkelijker is om leugens te prediken, om over de waarheid te zwijgen, om je aan te passen aan de heersende instellingen teneinde geen voordelen te verliezen, om altijd vrienden te hebben die je vleien en naar de mond praten, om over macht te beschikken.” De Aartsbisschop spreekt hier waarachtig uit eigen ervaring. **Het is zijn strijd geweest, en zijn bewuste keuze om altijd voor de waarheid op te komen. In onze maatschappij leven we op vandaag met diezelfde profetische kwelling, en ook wij moeten permanent de strijd aangaan met die “**verschrikkelijke verleiding”.
In zijn homilie op deze Tweede Paaszondag verwijst Mgr. Romero naar het evangelisch getuigenis over de zending van de Geest door de Verrezene, alsook naar de gevolgen die er aan verbonden zijn wanneer de Kerk die opdracht ten volle ernstig neemt. In een wereld met zoveel structureel geweld zijn conflicten met de gevestigde (economische, sociale, politieke, ideologische, militaire) machten dan immers niet te vermijden. “Het prediken van gerechtigheid tegenover onrechtvaardigheid en misbruik lokt onvermijdelijk conflicten uit.” In landen waar er een eeuwenlange nauwe relatie geweest is (en vaak nog altijd is) tussen Kerk en Staat, heeft de Kerk in de loop der tijden nogal wat institutionele privileges vanwege de Staat ontvangen in de vorm van subsidies, eigendommen, financiering van de eredienst en zijn bedienaars (zelfs tot het uitbetalen van lonen toe, in sommige landen). Mgr. Romero heeft heel wat van dergelijke privileges geweigerd, onder andere een luxueuze woning, en ook de staatsbeveiliging die hem werd aangeboden om hem te beschermen. Hij wist maar al te goed dat: “… telkens wanneer de Kerk consistent wil zijn met haar Stichter, en met de Adem van de Geest waarmee Hij de boodschap aan de wereld wilde brengen, er maar twee mogelijkheden zijn: óf de Kerk verraadt de trouw aan die Geest, óf ze verliest de voordelen die ze vanwege de zondige wereld voor zichzelf kan verkrijgen”. Dat is een vaststelling van de kant van Mgr. Romero die in een bijzonder sterke taal geformuleerd is, en die ons ook aan het denken moet zetten over de situatie van onze Kerk op vandaag, hier en nu.
Met Pasen vieren we de overwinning op de dood. Het leven van Jezus kon, zoals Hij het geleefd heeft, niet anders dan uitlopen op een brutale dood – en toch… We vieren op het feest van de Opstanding het verrijzenisgebeuren dat tevens een zendingsgebeuren is. Het zou een vorm van zware ontrouw zijn wanneer we Pasen vieren zonder ook te willen gaan leven naar de Geest van Jezus. In geloofstaal zeggen we en belijden we dat God Hem door de dood heen gehaald heeft, dat Hij de dood (de zonde) overwonnen heeft. Vraag is echter of onze dagdagelijkse praxis en onze fundamentele keuzes in het leven ook aan Zijn Geest beantwoorden. Zijn we als Kerk voldoende ‘vrij’ om weerstand te bieden tegenover de verschrikkelijke verleiding van wat ‘de wereld’ ons aanbiedt – op voorwaarde dat we dan verder maar willen zwijgen en netjes opzij kijken? Jezus heeft het ons voorgeleefd, en eigenlijk weten we maar al te goed wat ons te doen staat. Wat houdt ons tegen om als christenen en als Kerk opnieuw (in woord en daad) een heel actieve profetische rol te spelen in de wereld en in de geschiedenis van vandaag, vertrekkend vanuit de ‘armen’, en gedragen en gezonden door Zijn Geest?
Suggestie van vragen voor bezinning en actie, persoonlijk en in onze gemeenschappen:
Wat betekent het voor ons concreet van op Paaszondag tegelijkertijd met de Verrijzenis ook de Ontvangst en de Zending van de H. Geest te mogen vieren en beleven?
In welke mate brengt onze geloofsbeleving onvermijdelijk een conflictsituatie mee met de gevestigde machten? Wat leren we daaruit? En hoe gaan we daar mee om?
Wat houdt ons tegen om (in woord en daad) opnieuw een heel actieve profetische rol te spelen in de wereld en in de geschiedenis van vandaag, vertrekkend vanuit de ‘armen’, en gedragen en gezonden door Zijn Geest?
Ludo Van de Velde
Ludo Van de Velde (1949), afkomstig uit Oelegem, leefde en werkte sinds 1977 in Centraal- Amerika. Hij was gedurende 9 jaren fidei donumpriester in Guatemala, El Salvador en Nicaragua. Hij is gehuwd en vader van twee dochters. Wonend in El Salvador was hij gedurende 25 jaren eerst ngo-coöperant en nadien regiocoördinator van Volens. Dank zij de diepe inspiratie van Mgr. Romero en de roep van arme mensen in kerkelijke basisgemeenschappen aan de rand van San Salvador, kon hij, samen met zijn vrouw Tere, de laatste 10 jaren met hen weer verder optrekken. Zo werd hij opnieuw wie hij altijd geweest was: priester in dienst van de armen en in dienst van het Evangelie. Sinds eind februari 2021 wonen ze in Brugge, dicht bij hun (klein-) kinderen, op zoek naar nieuwe uitdagingen.
P. S. We beschikken niet over een homilie van Mgr. Romero voor de Derde en de Vierde Paaszondag Cyclus B, omdat de Aartsbisschop gedurende die periode in Rome verbleef. We zullen de Bouwstenen voor de homilie straks hernemen vanaf de Vijfde Paaszondag-B, dit jaar op 28 april 2024.
Wekelijkse reflectie onder het licht van Romero - nr. 3. Tweede Paaszondag – Beloken Pasen-B – 7 april 2024.
De zending van de Kerk is geen andere dan die van Christus.
“Het woord dat we vandaag in de liturgie horen is het Woord van God, dat ik alleen wat probeer te commentariëren en toe te passen op de werkelijkheid van vandaag. … Ik zou graag willen dat het grootste deel van mijn prediking verstaan wordt als catechese, als prediking van het Woord van God. … Het hoofddoel van mijn prediking is de aankondiging van het mysterie van het leven, de dood en de verrijzenis van Jezus. (…) De missie die de Kerk naar de wereld, in alle eeuwen, zal uitdragen, zal niets anders zijn dan die van Christus, Die dood is en verrezen. De Kerk viert haar liturgie en predikt haar woord alleen daarvoor: om mensen te redden van de zonde, om mensen te redden van de slavernij, om de afgoderijen te vernietigen, en om de enige God te verkondigen Die van ons houdt. Dit zal steeds weer de moeilijke taak van de Kerk zijn en blijven. En om deze reden weet ze bij het vervullen van deze missie, die Christus een kruis opleverde alsook een aantal vernederingen, dat ze zelf ook bereid zal moeten zijn om die boodschap niet te verraden en, indien nodig, net als Hij, het martelaarschap, het kruis, de vernedering en de vervolging te ondergaan.”
Als wij ons even in herinnering brengen hoe de minst jongeren onder ons ‘catechese’ (catechismusles, heette dat toen) hebben gekregen… Dat bestond haast alleen maar uit het overbrengen en ‘inpompen’ van doctrines, dogma’s, geloofsbelijdenissen, gebeden, liturgische normen, religieus-culturele tradities,… Maar zou het in de catechese niet in de eerste plaats moeten gaan over hoe we kunnen en moeten leven zoals Jezus, hoe we kunnen spreken zoals Jezus en een leven aannemen zoals dat van Jezus? De sacramentencatechese moet altijd fundamenteel en in de eerste plaats gaan over het beter leren kennen van Jezus en het dynamische mysterie van Zijn leven, de moord die op Hem werd gepleegd en Zijn wederopstanding, precies om van daaruit te leren hoe we moeten handelen zoals Hij. Wanneer een kind of een jongere voorbereid wordt op zijn/haar eerste communie of vormsel, dan moet het welslagen van dat initiatieproces achteraf niet zozeer worden afgemeten aan zijn/haar leerstellige of liturgische kennis (na het afleggen van een soort examen, dus…), maar aan de manier waarop zijn/haar dagelijks leven getuigt van wat er in de catechese gehoord is en ‘geleerd’. Hebben zij die de catechese meemaakten al een beetje leren leven, spreken en handelen zoals Jezus? Hoe namen hun vader en moeder deel aan het christelijke vormingsproces? Wie of wat is hun tot voorbeeld gesteld, met wie of wat proberen zij zich te identificeren?
Het doel van de catechese, van de liturgie en van de prediking is: “… mensen te redden van de zonde, hen te redden van de slavernij, het vernietigen van de afgoderijen”, met als uiteindelijke bedoeling: “… het verkondigen van de enige God Die van ons houdt.” Omdat we nu eenmaal in de historische realiteit leven die is zoals ze is, en deel uitmaken van de misvormingen die de samenleving kenmerken, moeten we verlost worden van de zonde, van de slavernij en van alle afgoderij. Meer dan 500 jaar christendom in Latijns-Amerika is er niet in geslaagd om de structurele zonde, de economische slavernij en de aanbidding van allerlei afgoden (van macht, rijkdom, organisatie, genot…) uit te bannen. En bovendien vinden wij het niet leuk dat de Profeet uit Nazareth ons vraagt om ons ervan bewust te worden hoe wij zelf ook slachtoffers zijn van die zonde, die slavernij en afgoderij. Sommigen willen niet eens meer naar die Profeet luisteren, ze zijn niet geïnteresseerd in Jezus, noch in de horizon van het Koninkrijk van God die Hij de mensen aanbiedt. Anderen geven de voorkeur aan het getrouw en vroom verder doen met hun kerkelijke religieuze tradities, en zijn van mening dat het Evangelie hun gemoedsrust alleen maar verstoort. Uiteraard (en gelukkig) zijn er ook een aantal ‘Abrahamitische minderheden’ – de ‘anawim’ van het Eerste Testament – die zich wèl voortdurend willen laten verlossen van de structurele zonden, om getuigenis af te leggen van het Evangelie in de strijd tegen alle vormen van slavernij en afgoderij waarmee ze geconfronteerd worden in de realiteit van vandaag.
Aartsbisschop Romero herinnert er ons aan dat de “moeilijke taak van de Kerk” precies deze is en blijft: mensen er toe oproepen om deel uit te maken van die dynamische minderheden die consequent zijn met het Evangelie van Jezus, zij van wie de manier van leven - persoonlijk en in gemeenschap - de aandacht vestigt op hun opstandige en bevrijdende praxis, en die zodoende dienstbaar zijn zodat er meer leven is voor anderen om hen heen. Redden van zonde gebeurt niet door middel van religieuze doctrines of rituelen, noch door gebeden. Redden van zonde gebeurt door te strijden om het onrechtvaardige systeem waarin we leven uit te roeien. Die grote en permanente strijd, nationaal, continentaal en mondiaal, zal alleen overwinningen boeken en vooruitgang realiseren als die wortels heeft en aangrijpingspunten in de dagelijkse ‘kleine’ strijd: in het eigen gezin, in de gemeenschap, in de buurt, op het werk, met studiecollega’s, in de vakbond, in de coöperatieve,… Het heeft geen zin om te doen alsof je schreeuwt als een profeet, terwijl je niet eens met je voeten op de eigen grond blijkt te staan. Het bestrijden van corruptie en onvoldoende transparantie vereist altijd dat we die strijd allereerst in onze eigen leefomgeving aangaan. In ons land zijn er velen die staan te schreeuwen of mooie teksten en grote slogans publiceren, maar die niet in hun eigen omgeving vechten – integendeel: die in hun eigen familie of organisatie heel erg autoritair zijn, en daar ‘vreemde’ dingen doen die de waarheid verbergen. De strijd om mensen ‘van de zonde te redden’ is pure lucht als ze niet geworteld is in de dagelijkse realiteit. Als mensen niet kunnen ‘opmerken’ dat we in het dagelijkse leven anders leven (meer behulpzaam, inclusief, eerlijk, transparant, betrokken,…) dan anderen, zullen we geen christenen zijn en geen volgelingen van Jezus, en zullen we niet in staat zijn om bij te dragen aan het ‘redden van de zonde’.
Een laatste gedachte die we in deze reflectie willen meegeven betreft het volgen van Jezus. Bij het vervullen van de missie die Jezus haar heeft toevertrouwd, moet de Kerk weten dat zij daarbij onvermijdelijk dezelfde gewelddadige gevolgen zal ervaren als deze die Jezus heeft geleden. De Kerk “… zal zelf ook bereid moeten zijn om die boodschap niet te verraden en, indien nodig, net als Hij, het martelaarschap, het kruis, de vernedering en de vervolging te ondergaan.” In Nicaragua zien we vandaag de dag drie wegen die de Kerk bewandelt als reactie op het politieke regime dat daar momenteel heerst. Er is ten eerste de profetische stem van de Kerk, die door de regering niet wordt verdragen (zoals daar verder ook geen enkele andere dissidente stem mogelijk is of wordt getolereerd). Wanneer bisschoppen en priesters deze missie op zich nemen, worden ze aangevallen, beschuldigd, gevangen gezet en geëxpatrieerd, terwijl alle publieke religieuze uitingen nauwkeurig gecontroleerd worden. Hun nationaliteit wordt hen afhandig gemaakt en hun bankrekeningen worden geblokkeerd, teneinde de parochiewerken te belemmeren. Er zijn veel sterke getuigenissen voorhanden van die vervolgde profetische stem. De tweede weg die de Kerk in deze omstandigheden kan kiezen is: om zich stil houden, geen aandacht te schenken aan de door het regime opgelegde informatieblokkade, in de tempels en de sacristieën te blijven en regelmatig wat in de lucht te prediken, boodschappen mee te geven die niets zeggen over de historische realiteit of die de regering alleen maar behagen, en verder alle evangelisatieactiviteiten op te schorten. In Nicaragua is er vandaag de dag ook een derde weg van bisschoppen, priesters en leken (met hun gemeenschappen) die de taal van de overheidsinstanties luidop herhalen, en die niet erkennen dat er vervolging van de Kerk plaatsvindt, omdat ze zich hebben aangesloten bij de ideologische en politieke verdediging van een regime dat alle (echte en mogelijke) dissonante stemmen stelselmatig elimineert.
De Kerk moet spreken, vieren, bidden en werken “… om mensen te redden van de zonde, om hen te redden van de slavernij, om de afgoderijen te vernietigen, en om de enige God te verkondigen Die van ons houdt.” Dit zal te allen tijde de moeilijke taak van de Kerk zijn. We hoeven niet bang te zijn.
Tere en Luis Van de Velde
Voor wie Spaans begrijpt: we delen graag ook nog enkele andere citaten uit dezelfde homilie van Mgr. Romero op de Tweede Paaszondag – Beloken Pasen-B van 1979, met een overdenking erbij van mijn eigen hand (2015), later opgenomen op de St. Matthew’s Radio van de Anglicaanse Kerk in de VS:
196 Predicación y conflicto:
https://www.facebook.com/watch?v=361252489366910
Overdenking voor zondag 7 april 2024 (aangepaste tekst van de oorspronkelijk geschreven reflectie voor zondag 11 april 2021). Voor deze overdenking hebben wij een citaat genomen uit de homilie van Monseigneur Romero tijdens de eucharistieviering op de Tweede Paaszondag – Beloken Pasen-B, 22 april 1979. Homilías, Monseñor Oscar A Romero, Tomo IV, Ciclo B, UCA editores, San Salvador, p.414.415.417.