In deze kersttijd gedenken we hoe dit pasgeboren kind opgroeit in de kring van zijn familie. Het gezin van Maria en Jozef en het kind staat niet op zichzelf, maar is onderdeel van het eeuwigdurende verbond dat de Heer met zijn volk gesloten heeft. Het kind wordt naar de tempel gebracht om te worden opgenomen in dit verbond. Er wordt een brug geslagen tussen het oude verbond en het nieuwe. Voor God is er slechts één verbond en wij worden allen uitgenodigd om er deel van uit te maken.
Veel mensen maken zich in onze tijd zorgen om de geloofsoverdracht. Leren jongere generaties nog de waarde van geloven en het belang van de verbondenheid met een kerkelijke gemeenschap? Meer dan vroeger moeten mensen op eigen kracht keuzes maken om hun kinderen gelovig op te voeden. In het verleden gingen mensen vanzelfsprekend verder in de voetsporen van hun ouders. Zij gingen mee met verenigingen, met de katholieke school en hun hele sociale netwerk: iedereen in je omgeving was katholiek en je deed daar als vanzelf aan mee. Je maakte als het ware deel uit van een grote familie die een grote eenheid van geloof en van ethische waarden had. Je kwam elkaar tegen op allerlei momenten, binnen en buiten de kerk.
Het voordeel van onze tijd is dat mensen hun keuzes meer zelf verantwoorden en zich meer verdiepen in hun geloof en op die wijze hun geloofsleven verrijken door bijbellezing, door volwassenencatechese. Wanneer mensen kiezen om werk te maken van hun geloof, is dat vaak een weldoordachte en overwogen keuze. De kinderdoop gaat gepaard met catechese voor de ouders over de doop en met een bezinning op hun eigen persoonlijke levenskeuze. Op die manier wordt een brede basis voor een gelovige manier van leven gelegd.
Aan de andere kant zien we ook dat veel kinderen niet meer gedoopt worden. Ouders aarzelen om keuzes voor hun kinderen te maken. Grootouders maken zich zorgen om hun kleinkinderen, scholen weten niet goed hoe ze met een gemengd publiek een katholieke identiteit inhoud kunnen geven. Het feest van de Heilige Familie spoort ons aan om ons te bezinnen op de vraag in hoeverre het gezin een plek is waar geloof doorgegeven wordt.
Het gezin of het huishouden waar een kind opgroeit is de eerste gemeenschap die een mens leert kennen. Daar wordt de basis voor het leven gelegd en krijgt het kind de instrumenten mee om later zelfstandig in het leven te staan. Ouders maken daarin keuzes voor het kind: dat is hun verantwoordelijkheid. Dat is een verantwoordelijkheid die ze niet aan anderen kunnen overlaten. Toen zien we zien dat een aantal opvoedingstaken steeds vaker bij de school, bij de consultatiebureaus of zelfs bij de overheid komen te liggen die centra van jeugd en gezin in het leven heeft geroepen. Het lijkt wel alsof steeds meer ouders aarzelen om duidelijke richtingen te geven aan hun kinderen: steeds vroeger in het leven wordt gezegd dat zij zelf hun eigen keuzes moeten maken. Dat gaat niet alleen om geloof, maar ook om allerlei andere zaken.
Ik hoor regelmatig ouders zeggen: ons kind moet later zelf kiezen en daarom laten we het niet dopen. Dat klinkt modern en vrij, maar is feitelijk vaak verlegenheid met zichzelf en geeft aan een kind ruimte zonder richtingwijzers. Men kiest niet voor ruimte en vrijheid van het kind, maar men is verlegen rond de eigen levenskeuze. De keuze voor de doop is niet een keuze die het leven van een kind kleiner wil maken en zijn vrijheid wil beperken. Een kind dat volwassen is zal immers altijd zijn/haar keuzes gaan maken. De doop en de gelovige opvoeding die daarop volgt, opent voor het kind een gelovige gemeenschap, een mensenfamilie waarbij het kind zich opgenomen mag weten met tochtgenoten die samen een weg gaan waar vrede en gerechtigheid voorop staan.
Het Magazine dat met kerstmis aan de kerkgangers is uitgereikt en dat een eenvoudige toelichting is op ons katholieke geloof, begint met het begrip gemeenschap. Katholiek zijn betekent dat je deel uitmaakt van een gemeenschap van mensen die dezelfde idealen, geloofsgedachten delen. Het is een centrale gedachte die we aan het leven van Jezus ontlenen. Hij beschrijft het Koninkrijk van God als een bruiloft die mensen samen brengt en hen ten diepste met elkaar verbindt omdat zij één Vader hebben, de liefdevolle God die ons allen geschapen heeft.
Opvoeden is binnenvoeren binnen de mensengemeenschap, leren samenleven in de maatschappij, gelovig opvoeden betekent dan binnen voeren in de gemeenschap van de kerk, van leerlingen van Jezus, binnenvoeren in de gemeenschap met God zelf die de bron is van het leven. Gelovig opvoeden betekent de kinderen gevoelig maken voor het mysterie van het leven dat door God gegeven en is en met respect voor de naaste en voor de schepping die beide een geschenk zijn van God aan onszelf.
In de verhalen die we vandaag gelezen hebben wordt duidelijk gemaakt dat ook het kind Jezus richtingwijzers meekrijgt. Hij wordt naar de tempel gebracht waar de oude Simeon en Anna de continuïteit van het Verbond tussen God en alle mensen vertegenwoordigen. Het is alsof drie generaties met elkaar in gesprek zijn. De gemeenschap van het gezin van Maria, Jozef en het kind maakt deel uit van de grotere gemeenschap van het volk van God waarmee God een verbond heeft gesloten. Daar ontleent het kind Jezus zijn identiteit aan en kan Hij God zijn Vader noemen. Binnen de gemeenschap krijgen wij zelf een naam, een plek en een thuis. Moge dit feest ons eraan herinneren hoe belangrijk deze gemeenschap is voor onszelf opdat we ook de kinderen die na ons komen daarheen willen leiden. Amen.