Waar haalde Mattheus zijn informatie bij het opstellen van het verhaal van de wijzen bij de kribbe? Zijn kennis en vertrouwdheid met wat wij nu het Oude Testament noemen heeft hem of de auteur die er het eerst over geschreven heeft, sterk geholpen.
Een ster
Het boek Numeri brengt verhalen over de moeilijke periode waarin de Israëlieten zich bevinden tijdens hun tocht door de woestijn op weg naar het land van Kanaän dat voor hen het land Israël wordt. Er zijn conflicten met vijanden en andere culturen. Bileam, een ziener doet een voorspelling, die heel gunstig klinkt voor het nomadenvolk. “*Dit is de godsspraak van Bileam, zoon van Beor, de godsspraak van de man die geheimen mocht zien, de godsspraak van hem die God hoort spreken, die weet wat de Allerhoogste weet, die schouwt wat de Almachtige ontsluiert en in vervoering openbaringen ontvangt. Ik zie hem, maar niet in het heden, ik aanschouw hem, maar niet van nabij; een ster komt op uit Jakob, een scepter rijst op uit Israël.” (*Num. 24,17)
Is dit de ster die zal flikkeren en stralen en de wijzen uit het Oosten de weg zal tonen naar het huis in Bethlehem?
Te Bethlehem in Juda
“Bethlehem, uit jou komt iemand voort die voor mij over Israël zal heersen” (Mich. 5,1). Bethlehem is de plek van David, de herdersjongen, die door Samuel gezalfd wordt om koning te worden. Hij zal zich in Jeruzalem vestigen, waar zijn zoon de tempel zal bouwen. De stad wordt geprezen door de profeten, die volkeren van overal naar haar zien optrekken met een stoet van kamelen (Jes.60,5-6). Wij begroeten hen wanneer wij psalm 72 bidden en ons in het gezelschap weten van de koningen van Tarsis en de kustlanden met hun geschenken, alsook in dit van de koningen van Seba en Saban (psalm 72, de tussenzang op deze feestdag).
Wijzen uit het Oosten
In het verhaal van Mattheus zijn het geen koningen die knielen en geschenken aanbieden, maar wijzen. Zij kwamen uit het Oosten. Met hoe velen waren ze? Deze wijzen zijn sterrenkijkers, het zijn zoekers, astrologen. Men noemt ze magiërs, niet zo een lovende naam. Zijn het kunstenmakers en toveraars, charlatans? In het boek Daniël is er sprake van magiërs die de droom van de koning zouden moeten kunnen uitleggen en er niet in lukken. Daniël, een Joodse jonge man kan dit wel.
De magiërs uit het Oosten hebben zich op weg begeven, geleid door een ster. In Jeruzalem stoten ze op moeilijkheden en moeten zij zich wenden tot de koning en zijn omgeving. Daar worden de Schriften geraadpleegd en kunnen ze verder naar het huis waar het kind met zijn moeder verbleef. Zij knielen er voor het kind en zien in het kleine het wonder van God.
Als eersten erbij?
In het evangelie van Mattheus zijn deze wijzen uit het Oosten, deze heidenen, de eersten om Jezus te kennen en te aanvaarden. Deze van nabij, deze uit de stad, deze van koning Herodes en zijn klik raadgevers zetten zich niet in beweging.
Wil de evangelist daarmee zijn lezers bruuskeren? In zijn commentaar bij dit evangelie geeft Joop Smit aan dat dit wel de bedoeling van Mattheus, zou kunnen geweest zijn. “Dit verhaal is eigenlijk in de toekomstige tijd geschreven. De gelovigen hebben geworsteld met het feit dat Israël, het volk van de beloften, Jezus verwierpen terwijl de heidenen hem zoeken en vinden.” De Nederlandse exegeet schrijft verder: “Op de gouden achtergrond van de oudtestamentische droom speelt zich in dit verhaal een tragisch gebeuren af, dat zich telkens herhaalt. De heidenen, mensen op wie door de officiële minachtring wordt neergekeken, zoeken, vinden en aanbidden. Herodes en heel Jeruzalem, mensen met rechten tegen wie men opziet, verzetten geen stap omdat ze de wijsheid in pacht denken te hebben en er heilig van overtuigd zijn, dat God aan hun kant staat” (J Smit, Jezus Hoeksteen of struikelblok? p.24).
Het verhaal van de wijzen in Bethlehem is zeer populair geworden. Wij hebben van in de derde eeuw van de wijzen koningen gemaakt en hen in de zevende of achtste eeuw namen gegeven als Caspar, Melchior en Balthasar. Caspar werd als een Afrikaan van 20 getypeerd, Melchior als een Aziaat van 40 en Balthasar als een Europeaan van 60. Daarmee wilde men aantonen dat Gods zoon er is voor alle culturen en leeftijden. In het Grieks klinken hun namen als Apellios, Amerios en Damascos. In de Syrische kerk zijn het Larvandad, Gushnasap en Hormisdas, in het Hebreeuws Galgalat, Malgalat en Sarathin. (Kerknet).
Hun relieken zijn naar de dom van Keulen overgebracht, waar ze worden vereerd. Zo lag het voor de hand dat bij de 20° Wereldjongerendag aldaar in 2015 het thema was: “Wij zijn gekomen om Hem te aanbidden (Mt. 2,2).”
Blijvend onderweg
De Drie Koningen, zij zijn elk jaar op stap. Zij herleven in de Driekoningenstoeten en langs het sterzingen; Wij trekken op met de ster en wij zijn uitgenodigd zelf licht uit te dragen en oog te hebben voor mensen die licht zoeken. Zij hebben het dit jaar heel moeilijk om Jeruzalem te bereiken en om in Bethlehem bij de geboorteplaats van Jezus te komen wegens de oorlog tussen Israël en Hamas.
De wijzen, de drie koningen ze zijn toch elke dag op stap. Zij gaan mee met mensen die hun land verlaten, met vluchtelingen en asielzoekers, met mensen die hopen op wat licht en warmte.
Lukt het ons om mensen te zijn, die licht geven en hoop uitstralen?
Het leven is een pelgrimstocht. De wijzen uit het Oosten die de weg vonden tot in Bethlehem zijn tochtgenoten. Zij moedigen ons uit om onze blik te blijven richten op de ster, contact te houden met de Schrift, de Heer Jezus te huldigen en om, zo nodig, langs een andere weg terug te keren.
XXXXXXX
Zin om met je jongerengroep, buren of vrienden te gaan sterzingen in de periode rond Driekoningen Misschien kan je het ten voordele van Missio doen. De organisatie zamelt dit jaar geld in voor een beweging in Columbia, in het Amazonewoud, die daar onder meer levende klaslokalen inricht om mensen bewust te maken van de waarde van het woud. Op de website van Missio vind je meer informatie, de affiche en een mooie documentaire over het project.