Heilige Drie-eenheid-B 26 mei 2024
Evangelie: Matteus 28, 16-20
Wat zegt Mgr. Romero ons op deze zondag?
Mgr. Romero geeft aan deze preek de titel: “Door Zijn verbond adopteert God ons in Zijn eigen familie”. Bij het samenstellen van de bouwstenen voor de homilie van deze zondag kiezen we uit die preek een citaat dat gelinkt is aan de evangelietekst van vandaag.
“Vandaag lezen we in het Evangelie: ‘Gaat en doopt alle mensen in de naam van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest.’ Daaruit blijkt allereerst dat de God van Jezus Christus een ‘familie-God’ is; Hij is geen eenzame God. (…) Christus sprak ons voortdurend over de Vader: ‘Mijn Vader heeft u lief’. En Hij zei ons ook: ‘Ik zal u de Geest zenden.’ (…) De Heilige Geest kwam, gezonden als de kracht van Gods leven om van de mensheid één familie te maken. (…) Christus is niet gekomen om ons een God van Athene of een God van de filosofen te openbaren. Hij kwam en komt om ons een levende God te openbaren, een liefdevolle God, en daarvoor heeft Hij geen groot discours en geen wijd lopende theologische of filosofische uiteenzetting nodig. Hij komt eenvoudig bij Zijn apostelen en zegt hen: ‘Wie Mij ziet, ziet de Vader.’ (…) Alle mooie parabels die Christus vertelt zijn openbaringen van God. Het verloren schaap waar de herder met liefde naar op zoek gaat; de verloren zoon die, nadat hij heel zijn fortuin heeft verkwist, naakt van goederen en hopend op genade naar huis terugkeert, en de vader die hem omhelst en hem opnieuw aankleedt met het mooiste feestkleed. Dàt is die God die Christus aan ons komt openbaren. De God van Jezus Christus is de God van barmhartigheid. (…) En Christus kondigt ons ook de komst aan van de Geest van God, Die aan het werk zal gaan om mensen te adopteren, dat wil zeggen: om hen uit te nodigen ‘familie van God’ te worden: ‘Wil jij ook deel uitmaken van dat trinitaire proces? Wil je ook delen in het leven van de Vader en de Zoon en de Heilige Geest – een leven dat eenheid is, dat gemeenschap is, dat liefde is, dat overgave is, dat licht is? En wil je er aan meewerken dat dit leven ook hier op vandaag terugkomt en de mensen ook nu samenroept in liefde, eenheid, overgave, gemeenschap, edelmoedigheid..?’”
Spreken over God is in onze tijd niet langer evident, en het is voor velen ook niet (of niet meer) relevant. Anderzijds wordt Gods naam nog altijd volop misbruikt door politieke en economische machthebbers (denken we maar aan de leuze ‘Gott mit uns’ en aan het opschrift ‘In God we trust’ dat nog altijd op de US-dollars prijkt). Ook vandaag wordt in Latijns-Amerika Gods naam nog regelmatig verkracht door regeringsfiguren die – te midden van onrecht, geweld en corruptie – zichzelf voorstellen als zijnde Gods zegen voor het volk. Ook in sommige islamitische staten wordt de naam van Allah tot op heden geregeld misbruikt om gruweldaden te rechtvaardigen.
Na de veertig dagen tijd vóór Pasen en de vijftig dagen na Pasen spreekt de Kerk vandaag op het Feest van de Heilige Drie-eenheid als een soort conclusie haar vertrouwen uit in ‘het Verbond dat van de Vader uitgaat, dat in Jezus zichtbaar bij ons is gekomen, en door de Geest bezegeld wordt’. Daar gaat het om bij het Feest dat we vandaag vieren. Heel vroeg ontdekten de eerste christenen het belang en de diepe betekenis van het teken van het kruis, dat herinnert aan het lijden en de dood van Jezus en dat ons verbindt met het lijden en het sterven van de mensen. We weten ook dat het een teken van heil geworden is. Wanneer dan de oude doopformule de woorden aanbiedt waarmee we het kruisteken moeten maken, dan wordt dat kruis op die manier ook verbonden met het doopsel. Zo wordt God - Vader, Zoon en Geest - onafscheidelijk verbonden met het lijden van de mensen en zo wordt het kruis ook tot een teken van hoop. En via het teken van het kruis en de daaraan verbonden doopformule worden we gedoopt om in te treden in die solidaire verbondenheid, om mee te gaan in het lijden en in de hoop – een verbondenheid met God en met elkaar. Met woorden van Mgr. Romero zeggen we dan dat gedoopt worden betekent dat je verlangt in te treden in ‘… het leven van de Vader en de Zoon en de Heilige Geest – een leven dat eenheid is, dat gemeenschap is, dat liefde is, dat overgave is, dat licht is”, en dat je je engageert om in Gods naam mensen samen te roepen “… in liefde, eenheid, overgave, gemeenschap, edelmoedigheid.”
“… De God van Jezus Christus is een ‘familie-God’; Hij is geen eenzame God. (…) Christus sprak ons voortdurend over de Vader: ‘Mijn Vader heeft u lief’. En Hij zei ons ook: ‘Ik zal u de Geest zenden.’” Zo zegt ons Mgr. Romero in deze homilie. In het leven van Jezus wordt ons duidelijk hoe radicaal de Vader ons (allemaal) liefheeft. Daar mogen we op vertrouwen. In die liefde mogen we dankbaar leven. In het leven van Jezus wordt ook duidelijk wat het betekent je te laten leiden door de Geest, dwars door de woestijn (van de bekoringen), te midden van de beschuldigingen, de eenzaamheid en het verraad, tot op het kruis. De eerste christenen herinneren ons altijd aan de schreeuw van Jezus op het kruis, en hoe Hij toen Zijn Geest gaf. Dat had Hij hen trouwens ook beloofd. We staan er niet alleen voor om te getuigen van het Evangelie, van die God Die altijd nieuwe schepping tot stand brengt, ook wanneer om ons heen de wereld ineenstort. We vertrouwen op Zijn kracht die werkzaam is en blijft, en die ons oproept om mee te werken aan de vernieuwing van de wereld.
We mogen dan ook vandaag bidden met woorden die meer dan vijftig jaar geleden zijn neergeschreven: ‘God – Vader, Zoon, Geest – maak ons aandachtig voor Uw werkzaamheid in deze tijd, dat wij niet blijven stilstaan bij wat voorbij is en U niet zoeken waar Gij niet zijt. Ga voor ons uit, Gij die onze toekomst zijt. Laat ons nieuwe wegen zoeken en met elkaar standhouden in alle onzekerheid.’
Suggestie van vragen voor bezinning en actie, persoonlijk en in onze gemeenschappen:
Heeft Drievuldigheidszondag (het Feest van de Heilige Drie-eenheid) een concrete betekenis in ons gelovig leven? Waaruit bestaat die betekenis dan, en hoe drukt die zich praktisch uit?
Wat betekent het voor mij dat bij het maken van het kruisteken de naam van God in drievoud wordt uitgesproken, precies zoals dat bij het doopsel is gebeurd? Welke relatie is er in ons leven als christen tussen het kruis (van Jezus en van alle mensen) en het doopsel?
Waar en hoe zie ik vandaag God (als Vader, Zoon en Geest) werkzaam in de wereld? Wat betekent dat voor mijn geloof?
Ludo Van de Velde
Ludo Van de Velde (1949), afkomstig uit Oelegem, leefde en werkte sinds 1977 in Centraal- Amerika. Hij was gedurende 9 jaren fidei donumpriester in Guatemala, El Salvador en Nicaragua. Hij is gehuwd en vader van twee dochters. Wonend in El Salvador was hij gedurende 25 jaren eerst ngo-coöperant en nadien regiocoördinator van Volens. Dank zij de diepe inspiratie van Mgr. Romero en de roep van arme mensen in kerkelijke basisgemeenschappen aan de rand van San Salvador, kon hij, samen met zijn vrouw Tere, de laatste 10 jaren met hen weer verder optrekken. Zo werd hij opnieuw wie hij altijd geweest was: priester in dienst van de armen en in dienst van het Evangelie. Sinds eind februari 2021 wonen ze in Brugge, dicht bij hun (klein-) kinderen, op zoek naar nieuwe uitdagingen.
Wekelijkse reflectie onder het licht van Romero - nr. 10. Heilige Drie-eenheid-B – 26 mei 2024.
De Kerk is een dienst aan de wereld.
“Ik heb altijd gezegd dat de Kerk zichzelf niet identificeert, en dat het voor haar geen kwestie is van politiek of van tijdelijke strijd. Maar ik heb gezegd dat de Kerk licht geeft aan alle tijdelijke strijd en er de gist voor is. En dat de Kerk dus niet in de wereld is als een sieraad dat in een kast moet worden bewaard, maar dat ze ervoor moet zorgen dat ze in de wereld aanwezig kan blijven als de familie van God, om er in staat te zijn haar werk te doen als het zuurdesem van de God van Jezus, te midden van alle worstelingen, gevechten en conflicten die de mensheid moet doorstaan. De Kerk is een dienaar van de mensheid. De Paus zei het zojuist nog deze zondag, toen hij zijn vaderland Polen na zijn bezoek vaarwel zei en er samen met de jeugd zong: ‘Laten we de grenzen openen; er is geen ruimte voor imperialisme in de Kerk, de Kerk is dienstbaar.’ Ja, zo is het, en zo moet het zijn: de Kerk is een dienst aan de wereld.”
Degenen die de macht in handen hebben (economisch, politiek) willen de Kerk altijd weer opsluiten in haar tempels en gebedshuizen, zodat ze “… als een sieraad in een kast wordt bewaard”, met als gevolg dat die Kerk niets zegt (en niets màg zeggen) over de economische en politieke organisatie, over het milieu, over de mensenrechten, over de vluchtelingen, de asielzoekers en migranten,… Wanneer de Kerk geen knieval doet voor de regerende macht en haar profetische rol als bezieler van de arme mensen toch op zich neemt, dan wordt ze door de machthebbers al snel belasterd en vervolgd. Natuurlijk is het voor de Kerk een enorme missie om te weten hoe ze de krijtlijnen van het gedroomde Koninkrijk van God kan blijven onderscheiden, te midden van de duisternis van systemen die alleen maar gebouwd zijn met de bedoeling om onrechtvaardig en exclusief te zijn. Dit betekent bijvoorbeeld dat er binnen de Kerk steeds weer een noodzakelijke behoefte is aan voldoende en blijvende ruimtes voor uitwisseling, waar de permanente aandacht wordt ingeoefend voor een historische lezing van de werkelijkheid in het licht van het Evangelie.
Mgr. Romero wist hoe hij naar de armen moest luisteren om evangelisch te kunnen onderscheiden wat recht en wat slecht is. Hij installeerde niet voor niets ook een commissie van leken om naar hun lezing van de gebeurtenissen te luisteren. En hij wist hoe hij telkens om raad moest vragen, ook aan specialisten. Hij ging er van uit dat de Stem van de Kerk de stem moet zijn van de gehele Kerk, inclusief haar herders, maar vooral en in de eerste plaats toch van de Kerk als Volk van God.
Het is onze kerkelijke missie om het licht en het zuurdesem van God te zijn (niet een ander zuurdesem, noch het licht van een andere god) in de strijd van de samenleving en van de hele mensheid. Dit vereist dat we ons op het niveau van het Volk van God moeten aansluiten bij volksorganisaties, en dat we moeten participeren in hun strijd om het bestaande onrechtvaardige systeem te ontwortelen. Het is niet voldoende om als kerkelijke basisgemeenschap samen te komen, na te denken, elkaar te bemoedigen, te bidden, te evangeliseren, te vieren. Elke christen moet zijn of haar eigen ruimte zoeken voor sociaal-politiek engagement, niet met de bedoeling om alleen maar deel uit te maken van organisaties of demonstraties, en al helemaal niet om blindelings de slogans van de heersers toe te juichen, maar om in dat hele gebeuren een specifieke bijdrage te leveren, namelijk om er “… het licht en de zuurdesem van de God van Jezus**” te zijn.** En die missie situeert zich om te beginnen bij buurtorganisaties, coöperaties, AA-groepen, gezondheidscomités, noodcomités, vrijwilligerswerk bij het Rode Kruis, commissies voor de verdediging van het milieu,… en uiteraard ook in de politieke organisaties zelf. We mogen daarbij vooral de coherentie tussen wat we zeggen en onze eigen concrete levenspraktijk nooit vergeten. Als onze daden niet reageren op en niet corresponderen met het licht en de gisting van God, dan zijn we van geen enkel nut in de wereld van de mensen.
Een van de voortdurende moeilijkheden bij het lezen en begrijpen van de historische feiten is onze (ideologische) neiging om telkens weer in zwart-wit te denken, waarbij de grijstinten en nog zoveel meer andere kleuren haast per definitie worden uitgesloten. Niet zelden begint het met het uitgaan van een uitgesproken negatieve of positieve visie (dat is dan letterlijk een voor-oordeel) op de evolutie van de processen. Er wordt dan verder veel meer belang gehecht aan alles wat onze ideologische vooroordelen bevestigt of kan bevestigen, en we worden als gevolg daarvan blind en doof voor alle andere feiten en gegevens die deze vooroordelen tegenspreken. Op politiek niveau bloeit dit mechanisme op vandaag tot ongekende hoogten. De Kerk (en wel de gehele Kerk) heeft de verantwoordelijkheid om niet in deze val te trappen en het volk (het Volk van God) te begeleiden in de voortdurende processen van onderscheiding, van juist begrijpen wat er gebeurt. Het is een noodzakelijke voorwaarde om effectief zuurdesem van de God van Jezus in de geschiedenis te kunnen zijn. Door mee in de val van de vooroordelen te trappen zou de Kerk precies datgene worden waarvan Aartsbisschop Romero duidelijk maakt dat het haar rol niet is: “… De Kerk identificeert zichzelf niet, het is voor haar geen kwestie van politiek of van tijdelijke strijd.”
“De Kerk is een dienst aan de wereld.” Maar het is niet zomaar gelijk welke dienst. Eeuwenlang zijn de Kerken een rechtvaardigende dienst en een legitimatie geweest voor de wreedheden van heersers en uitbuiters. Denken we maar aan de heilige oorlogen, de invasie en vernietiging van Latijns-Amerika, van Afrika en een groot deel van Azië. Laten we niets vergeten van de alliantie die er zo vaak geweest is tussen de oligarchieën en de leiders van de Kerken, aan de zegeningen van nieuwe heersers, enz. De Kerk moet een dienst aan de wereld zijn in de stijl van Jezus, en haar ware bondgenoten moeten de armen en uitgeslotenen zijn. De Kerk moet het kruis van de armen dragen, om een waarachtige en daadwerkelijke transformerende gisting van de samenleving te zijn. En dit alles begint concreet, in de buurt waar we wonen, in de coöperatie, in de vakbond,… We hoeven niet bang te zijn.
Tere en Ludo Van de Velde
Voor wie Spaans begrijpt: we delen graag ook nog een andere reflectie op basis van citaten uit dezelfde homilie van Mgr. Romero, uitgesproken op het Feest van de Heilige Drie-eenheid van 1979, met een overdenking erbij van mijn eigen hand (2015), later opgenomen op de St. Matthew’s Radio van de Anglicaanse Kerk in de VS:
- El Dios de nuestro pueblo:
https://www.facebook.com/MonsOscarARomero/videos/
Dit is een reflectie die oorspronkelijk geschreven werd voor zondag 30 mei 2021, en nu herzien werd voor het Feest van de Heilige Drie-eenheid-B van dit jaar, op zondag 26 mei 2024. Voor deze overdenking hebben wij een citaat genomen uit de homilie van Monseigneur Romero tijdens de eucharistieviering op het Feest van de Heilige Drie-eenheid-B, 10 juni 1979. Homilías, Monseñor Oscar A Romero, Tomo IV, Ciclo B, UCA editores, San Salvador, p. 513-514.