Broeders en zusters in Christus,
We hebben de grote kerkelijke feesten, Kerst, Pasen en Pinksteren achter ons. Op deze eerste zondag na Pinksteren wil de kerk nadenken over de Drie-eenheid, een begrip dat in de bijbel niet voorkomt. De bijbel spreekt wel over God de Vader, Zoon en Heilige Geest. Maar de bijbel zegt niet hoe deze drie samenhangen binnen God. De moeilijkheid ontstaat rond de tweede persoon, de Zoon, die mens wordt, maar ook zijn goddelijke natuur behoudt.
In de vroege kerk zijn er christenen die de mens Jezus zagen als de Zoon, en hem op goddelijke wijze vereerden. Niet-christenen verbaasden zich erover dat de mens Jezus zo vereerd werd.
De kerk werd genoodzaakt na te denken hoe deze drie “personen”, Vader, Zoon en Heilige Geest, kunnen bestaan binnen God die één is. En hoe de verhouding is tussen de mens Jezus en de tweede persoon, God de Zoon. De kerk heeft er enkele eeuwen over gedaan om tot een enigzins bevredigende formulering te komen, zodat misverstanden verhelderd konden worden en dwalingen veroordeeld.
Zo heeft de kerk na eeuwen de leer van de Drie-eenheid vastgelegd in een ingewikkeld systeem. In onze ogen, dor, uiterst geleerd en gekunsteld. Maar we mogen niet vergeten dat deze uitspraken tenslotte het antwoord waren op zeer wezenlijke vragen, problemen en felle discussies van gelovigen in de vroege kerk.
Vragen die zeker niet meer de onze zijn. Maar bij het bidden en het maken van een kruisteken zeggen we altijd: in de naam van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest.
Als dit meer is dan een mooie frase, dan moet de Drie-eenheid ook een plaats hebben in ons geloof. Een zondag wijden aan de Drie-eenheid betekent dat ze geplaatst wordt in de rij van Kerst, Pasen en Pinksteren, feesten van het geloof.
Het feest van de Drie-eenheid is een feest van geloof dat ons kan aanspreken als we alle geleerde theologie achter ons laten. Een theologie die altijd zo graag heeft willen speculeren over God en de Drie-eenheid, in abstracties heeft willen nadenken over het wezen van God. Als gelovige kunnen wij alleen zinvol over God spreken als we spreken over de heilsdaden die God aan ons gedaan heeft en doet. Zo alleen kunnen we Hem kennen.
De bijbel is in de eerste plaats geen boek van denkers over God, maar een boek met verhalen van mensen die aan den lijve God ervaren hebben.
De grote Duitse theoloog en jezuïet, Karl Rahner heeft eens gezegd: de spiritualiteit van Ignatius zelf, die we door de praktijk van het gebed en religieuze vorming meekregen, is voor mij van veel meer betekenis geweest dan de geleerde filosofie en theologie binnen en buiten de orde. In het doen van de Geestelijke Oefeningen van Ignatius, heeft de jonge Rahner God ervaren. “Ik heb God direct ervaren, de naamloze en ondoorgrondelijke, zwijgende en toch nabije in de triniteit van zijn toewending naar mij. God zelf heb ik ervaren, niet menselijke woorden over Hem”. Rahner heeft in zijn leven heel diepzinnig nagedacht over God als een uitwerking van die bijna mystieke ervaring in zijn jonge jaren.
Als wij iets willen zeggen over de drie-eenheid, de triniteit, dan gaat het niet over een verre, onpersoonlijke, abstracte god, maar over “de nabije God in de triniteit van zijn toewending naar mij”.
Bij het feest van de Drievuldigheid gaat het over de heilsdaden van God en hun samenhang. Over de onlosmakelijke samenhang van Kerst, Pasen en Pinksteren.
Kerst kunnen we het feest van God de Vader noemen. God heeft een verbond gesloten met de mens wat duidelijk wordt in de schepping. Omdat God gelooft in de mens, hem een toekomst wil geven, laat Hij niet varen het werk van zijn handen en is Hij trouw tot in eeuwigheid. Als teken van deze trouw, zendt God zijn Zoon. Of zoals de evangelist Johannes zegt: het Woord was in den beginne bij God, het Woord was God en het Woord is vlees geworden.
Pasen, het feest van de Zoon, die in menselijke gestalte getuigt van de trouw van God de Vader en zelf trouw gebleven is aan zijn opdracht. Die geloofd heeft in de Vader en de Vader in hem. Door te verwijzen naar de Vader geeft de Zoon ons toekomst en hoop. In een wereld van oppervlakkigheid en onverschilligheid, wijst Jezus ons de weg naar betrokkenheid, medeleven en trouw. Maar ook het geloof en de trouw van de Zoon aan de Vader die hem door de dood heen haalt. En zodoende het feest van hoop en toekomst voor ons.
Kerst en Pasen kunnen niet zonder Pinksteren, het feest van de Heilige Geest. Evenals het Woord al in den beginne was, zo zweeft de Geest van God in den beginne over de wateren. De scheppende en bezielende Geest van God, die de levensadem in de mens blaast. Het is dezelfde Geest door wie Maria ontvangen zal worden en die naar menselijke begrippen het onmogelijke, mogelijk maakt.
Op Pinksteren, het feest van de volheid, hoort iedereen in zijn eigen taal spreken over de grote daden van God. De ene taal van Babel, taal van macht, die door God verward werd, wordt op Pinksteren ongedaan gemaakt. Ieder zal in zijn eigen taal de blijde boodschap met het hart, met de taal der liefde verstaan. De kracht van de Geest, de spirit, maakt één en overstijgt grenzen. Pinksteren is dan ook het feest van de Liefde.
Het verbond van God met de mensen, Zijn schepping, trouw en genade, komen voort uit zijn Liefde.
Aan het slot van het Mattheüs evangelie zegt Jezus: maakt alle volken tot mijn discipelen en doopt hen in de naam van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest. Telkens wanneer we dit zeggen denken we aan die grote heilsgeschiedenis van God zoals die aan ons getoond wordt in het werk van de Vader, de Zoon en de Geest en willen we ons met die heilsgeschiedenis engageren. Zo wordt deze formule tot een zeer compacte geloofsbelijdenis.
Kerst noemde ik het feest van de Vader, die gelooft in de wereld, zijn schepping en in zijn Zoon. Met Pasen staat de Zoon centraal en ligt het accent op de hoop. Pinksteren is het feest van de Heilige Geest, het feest van de Liefde.
We kunnen zeggen dat Kerst, Pasen en Pinksteren samenhangen als geloof, hoop en liefde. Soms denken we dat Pinksteren niet zo belangrijk is. Maar zonder Pinksteren en de Heilige Geest is er geen vuur, geen gloed, geen bezieling in ons. De Geest, de liefde van God, staat aan het begin en draagt, omvat alles. De liefde is het fundament zonder welke geloof en hoop hun kracht verliezen. Om met de woorden van Paulus te spreken:
Al ware het, dat ik met de tongen der mensen en der engelen sprak, maar had de liefde niet, ik ware een schallend koper of een rinkelende cymbaal.