Stel je voor: je bent verliefd op iemand. Hoe ga je dat aan die persoon tonen? Of anders: hoe toon je af en toe aan je partner dat je hem/haar nog graag ziet? Er zijn natuurlijk even veel antwoorden mogelijk als er mensen zijn, maar toch ben ik er zeker van dat enkele antwoorden meerdere keren gaan voorkomen: gewoon zeggen, een gedichtje, een lied, een kus, een knuffel, een cadeautje, … Het s heel menselijk dat mensen naar middelen zoeken om uit te drukken wat hen ten diepste beroert. Dat geldt trouwens ook voor mensen die al gestorven zijn: ook daar stellen veel mensen zich de vraag hoe ze kunnen uitdrukken dat ze die persoon nog graag zien, dat ze er nog aan denken. Ook hier zijn verschillende mogelijkheden nodig. Sommige mensen doen dat bijvoorbeeld door een bestaande familietraditie over te nemen van een overledene: " vroeger bakte ons moeder wafels, wel vanaf nu doe ik dat voor de familie". Het zijn allemaal voorbeelden van hoe de mens zoekt om zijn liefde uit te drukken, te tonen aan anderen. Liefde is zoiets moois en ook zo belangrijk voor ons leven, dat we dit niet voor onszelf willen houden maar ook willen tonen aan anderen. Zo heeft Jezus ook naar een manier gezocht om zijn leven, dat één en al gegeven liefde was, uit te drukken in woorden en handelingen. Hij heeft daarvoor gebruik gemaakt van de bestaande symboliek van het joodse pesach, ook al lopen de meningen uiteen of het laatste avondmaal nu een pesachmaal was of niet. Symbolisch gezien sluit het laatste avondmaal nochtans perfect in de traditie van het pesachmaal. Dit pesach was oorspronkelijk een lentefeest waarbij men het nieuwe leven vierde als men met de lammetjes op zoek ging naar nieuwe weiden. Sedert de uittocht uit Egypte kreeg dit feest waarin het nieuwe leven gevierd wordt een nieuwe betekenis. Het nieuwe leven bestond er nu in dat men kon leven in vrijheid, na jaren van slavernij. Het christelijke Paasfeest is het vieren van het nieuwe leven waarin de gedoopte mag delen in het leven van de verrezen Heer.
Wat zijn nu de symbolen die Jezus gebruikt om zijn leven uit te drukken? Vooraleer ik daar even bij stilsta, wil ik er op wijzen dat voor ons gelovigen het woord symbool te mager is om te spreken over brood en wijn in de eucharistie. Wij geloven dat de verrezen Heer zelf in ons midden komt met de gave van Zijn lichaam en bloed. Door stil te staan bij de symboliek van brood en wijn lichten we dus maar een klein tipje van de sluier van dit onverklaarbare mysterie dat we elke week vieren. Terug naar brood en wijn. Belangrijk is te beseffen dat het hier gaat om gebroken brood. Vooral dat gebroken worden is belangrijk. Jezus verwijst er mee naar zijn lijden en kruisdood. Hij toont ons dat ware liefde kan getoond worden door je leven te delen met, te breken voor anderen. De grondhouding van de eucharistie is er een van breken en delen. Dat breken en delen mag niet beperkt blijven tot een symbolisch gebaar aan het altaar, neen, breken en delen is “the way of life” van christenen. Tegen alle verleidelijke egocentrische tendensen in de maatschappij in, houden de christenen vast aan breken en delen. We kunnen dit nooit voldoende benadrukken. Het gaat om gebroken brood. Brood staat hier symbool voor voedsel. Door Zijn lichaam te breken voor ons, wordt Jezus “voedsel” voor ons. Het gaat hier uiteraard om geestelijk voedsel: Jezus schenkt ons de kracht, de inspiratie om zelf ook te breken en te delen.
Vervolgens noemt Jezus de wijn Zijn bloed, het bloed van het Nieuwe Verbond. Zoals het Oude Verbond bezegeld werd met bloed van offerdieren, zo wordt het Nieuwe Verbond bezegeld met het bloed van het ultieme offer: Jezus Christus. Dit mag behoorlijk wreed klinken, dat is het wellicht ook, maar symbolisch gezien is het wonderbaarlijk wat hier gebeurt. Normaal vragen goden een offer om iets terug in orde te brengen, hier schenkt God zelf Zijn Zoon opdat wij gered zouden worden. In die zin wordt de wijn niet alleen bloed waarmee een verbond bezegeld wordt, maar ook een teken van vreugde.
Ik heb beloofd dat ik zou blijven steken in symboliek en ingewikkelde theologische dingen als de transsubstantieleer achterwege zou laten, ik wil me daar aan houden. Maar zelfs als we brood en wijn maar als symbolen zouden zien waarin Jezus zijn leven uitdrukte en waarmee wij Hem trouw willen herinneren, dan nog eisen deze symbolen respect. Met heel veel spijt in het hart merk ik daar heel weinig van in onze eucharistie. Ik moet wachten tot ik op vakantie ga in Frankrijk om te zien dat mensen vol respect het hoofd buigen als de priester het brood en de wijn “presenteert” tijdens de consecratie. Waarom kan dat niet in Vlaanderen? Ok, we staan al recht, maar is een houding van deemoed en respect die we kunnen uitdrukken in een lichte buiging van het hoofd niet meer op zijn plaats? Waar het respect al helemaal zoek is, is bij de communie. Wanneer leren we onszelf en de anderen weer dat dit niet zomaar een stukje brood is? Dat het niet past om met kauwgom in je mond ter communie te gaan? Dat het passend is even te bidden nadat je Christus ontvangen hebt? Enkel wie het nodige respect toont, kan dat ook van anderen eisen.
Sacramentsdag is vandaag de dag een feest dat grotendeels binnen de kerkmuren gevierd wordt. De tijden van de processie zijn voorbij. Toch blijf ik er van overtuigd dat dit feest niet binnen de kerkmuren mag blijven. Elke christen wordt uitgedaagd om met zijn levensstijl “sacrament”, zichtbaar teken te zijn van een menslievende God die zichzelf breekt en deelt voor anderen. Moge elke eucharistie ons daar aan herinneren en ons daarin sterken.