Als ik door de binnenstad van Amsterdam loop, denk ik dikwijls:“Het lijkt wel Carnaval.” Maar deze dagen is het dan wel echt zo. Ook koningin Ester, in de eerste lezing verkleedt zich; ze legt haar boetekleed af en trekt haar mooiste kleren aan [Est.5,1]. Echter niet om feest te vieren. Het ogenschijnlijke feestmaal dat zij laat aanrichten, zal voor Haman, die alle Judeeërs van het land wilde laten vermoorden, een galge(n)maal blijken [voorteken: Est.5,14]. De vorige weken hebben we gelezen wat hieraan voorafging: Koningin Ester, Mordekai en alle Judeeërs hebben gebeden [Est. D] en gevast [Est.4,16]. Op de drempel van de Veertigdagentijd, ‘de Vastentijd’, doen dit verhaal en het evangelie ons vandaag nader stilstaan bij vasten in deze tijd.
Maar, is vasten echter nog wel iets van deze tijd? Mogen we niet eerder blij zijn dat de formaliteit van ‘geen vlees op Aswoensdag en op de vrijdagen van de Veertigdagentijd’ verdwenen is? Of hebben we in de loop van de jaren met het religieuze badwater het kind/het Kind weggegooid? Door de aanwezigheid van de Islam in ons land kan zich, in de lijn van het evangelie van vandaag, aan ons de vraag voordoen:“Waarom vasten veel moslims wel en veel katholieken niet (meer)?” [vgl. Mk..2,18] Jezus zegt dat Zijn leerlingen niet kunnen vasten zolang Hij bij hen is [Mk.2,19]. Dat Jezus’ leerlingen in deze tijd niet vasten, is echter niet omdat zij geloven dat Hij al teruggekeerd zou zijn.
\
Traditie
Ons vasten is in de loop van de tijd wat los komen te staan van ons religieuze gevoel. Het werd meer een quaestie van moeten en niet-mogen. Zoals ook bij ons thuis: Geen koekje bij de thee, “want het is vasten”. Punt. En wat van buitenaf opgelegd is, wat voor jezelf niets betekent, verdwijnt uiteindelijk uit je leven. Het vasten behoort echter nog steeds tot de levende traditie van onze geloofsgemeenschap. Dat maakt dat wat eens ’een heilig moeten’ was, nu voor ons een nieuwe kans kan betekenen. M.a.w., vanuit onze traditie wordt ons a.h.w. iets aangereikt waar we een eigentijdse invulling aan kunnen geven. Om de beeldspraak van het evangelie te gebruiken: Jonge wijn moet in nieuwe zakken [Mk.2,22]. De jonge wijn komt weliswaar van dezelfde wijnstok als de oude wijn[Joh.15,1vv], maar hij kan niet in dezelfde wijnzakken bewaard worden. De vorm waarin hij gegoten wordt, dient te passen bij de inhoud: Jonge wijn in nieuwe zakken; vasten in deze tijd in een vorm die bij ons past.
Daartoe wordt het vasten-inzetformulier u aangeboden. Het is een initiatief van pastor Pierre dat ik graag ondersteun. Het formulier is een steuntje in de rug om een manier van vasten te vinden die voor uzelf zinvol is. Tegelijkertijd is het formulier een middel om het gemeenschappelijke aspect van het vasten uit te drukken. Vasten is iets van de geloofsgemeenschap, iets wat je wel zelf doet, maar niet alleen.\
Gezond
Vasten kan heel gezond zijn:“Mag het ietsje minder zijn, misschien?” Het aantal te dikke mensen in Nederland is de afgelopen jaren enorm toegenomen. We verdrinken in Nederland bijna in de luxe en overdaad, een overdaad die schaadt, niet alleen het lichaam, maar evengoed de ziel: egoïsme, ongeduld, haast, nooit genoeg enz.. In het boek Ester zien we vandaag de uitwerking van vasten dat gepaard gaat met gebed. Ester en alle Judeeërs worden met de dood bedreigd. Maar na haar vasten en haar bidden vinden we geen spoor van angst meer in haar. Zij heeft een helder zicht gekregen op wat haar te doen staat. Doordat ze zich innerlijk leeg maakte, ontdekte zij de ruimte in zichzelf om wijsheid te ontvangen [vgl. W.9,4-6.10-18]. Esters vasten versterkte zowel haar relatie met God - een relatie van vertrouwen/geloof - als haar relatie met Mordekai en heel haar volk - een relatie van solidariteit.
Wie vandaag de dag ‘vasten’ op een zinvolle manier invult, kan dat eveneens ten deel vallen. “Mag het ietsje meer zijn, misschien?” Een grotere innerlijke vrijheid. Een sterker vertrouwen in JHWH [cf. Ps.103]. Een wijsheid die oneliners [d.w.z. gedegenereerde aforismen] ver overtreft? Meer betrokkenheid op mensen die het minder hebben dan jijzelf, dichtbij en ver weg? Ik hoop dat het vasteninzet-formulier u hierbij een helpende hand biedt.\
Verdieping
Op de zes zondagen in de Veertigdagentijd vasten we niet. Niet omdat anders het vasten te zwaar zou worden, maar juist vanwege wat Jezus ons vandaag zegt: Bruiloftsgasten kunnen niet vasten wanneer de bruidegom aanwezig is. Wanneer wij samen Eucharistie vieren, weten we immers Hem Zelf aanwezig onder ons, zij het op een verborgen, sacramentele manier. Ons vasten staat daarom niet in het teken van ‘God is dood’ [als in Ps.14,1 = 53,2] of ‘de Heer is niet hier’ [cf. Ps.139,7-12]; het vasten van katholieken is een weg die leidt tot een verdieping van je geloofsrelatie met God [cf. Lk.4,14a] en Zijn Zoon en een meer bewuste uitdrukking van dat geloof in hoe we met ons lichaam, met elkaar en met heel de schepping omgaan. Moge het voor ons allen een zinvolle en vruchtbare Veertigdagentijd worden, tot welzijn van onszelf, tot welzijn van onze medemensen.
Amen.