Er zijn de voorbije maanden nogal wat pijlen gericht naar en verschoten op de politici en de gezagsdragers, die in de coronatijd zware beslissingen hebben moeten nemen voor de volksgezondheid. Met ontzetting is er ook gekeken naar de Amerikaanse verkiezingen en de verdeeldheid binnen de Verenigde Staten. Wie heeft het voor het zeggen? Die macht en kracht heeft, of degene die iets te zeggen heeft? Wie heeft gezag en hoe wordt het uitgeoefend?
Wie heeft het voor het zeggen?
Kardinaal Bergoglio had lang voordat hij tot paus werd gekozen, eens geschreven : « Wanneer een paus of een meester meent te moeten zeggen: ‘ik ben het die hier beveel’ of ‘ik ben hier de baas’ toont dit aan dat zij hun gezag al verloren hebben en het zich zoeken toe te eigenen door woorden. Uitroepen dat je de staf van het bevel bezit, houdt in dat je het niet meer hebt. De staf om te bevelen betekent niet bevelen verordenen en opleggen, maar dienen. »
Wie leidinggeeft, heeft het niet bepaald gemakkelijk, evenmin in de kerk. Zo is in Duitsland veel kritiek bij het op gang brengen van een synodaal proces in de katholieke kerk.
Gezagvol optreden
Jezus heeft in Kafarnaüm indruk gemaakt bij zijn eerste optreden. Hij neemt er het woord in de synagoge, wat elke mannelijke Israëliet vanaf zijn twaalf jaar mocht doen. Jezus etaleert geen boekenwijsheid en hij haalt er geen reeks Schriftgeleerden bij. Hij spreekt met de kracht van een profeet. Toch weten we niet wat hij daar heeft gezegd, maar we vernemen wel wat hij er heeft gedaan: optreden als leraar, een tegenstander te woord staan en een mens genezen.
Nieuwe mesjes snijden goed. Maar bij Jezus is het meer dan dat. Zowel in het evangelie van Marcus als bij de drie andere evangelisten getuigt Jezus van een gezagvol optreden tot in het sanhedrin en tot bij Pilatus. Het evangelie van Mattheus eindigt met de zending van de apostelen en Jezus die verklaart: « Mij is alle macht gegeven in de hemel en op aarde. Ga dan en maak alle volkeren tot mijn leerlingen » (Mt. 28,18-20).
Hij werd gevraagd maar ook aangevallen. Hij werd gevraagd naar de handelwijze van zijn leerlingen, die nogal vrij omgingen met bepaalde voorschriften, zoals het wassen van de handen. Hij stelde het gebod van God hoger dan de overgeleverde voorschriften (Mc. 7,1-7). Met veel overtuiging spreekt hij over het voornaamste gebod: “ God beminnen en de naaste als je zelf” (Mc. 12,2-31). Hij dringt erop aan het koninkrijk Gods binnen te gaan als een kind (Mc 10,5). Hij werd gevraagd naar de volmacht van zijn optreden (Mc. 12,8). Jezus zegt van zichzelf dat hij meer is dan Salomo en meer dan Jona (Mt. 12,38-42).
Mensen raken
Jezus heeft in zijn eerste toespraak in Kafarnaüm woorden gesproken die mensen geraakt hebben. Jezus brengt een nieuwe leer. Hij roept verwondering op en brengt beweging in het hart van zijn toehoorders. Het is omdat hij zelf begreep wat er leeft in de mens en omgaat in het mensenhart. Hij lukte daarin omdat hij zelf dicht bij de Vader was en als herder dicht bij de mensen. Hij was hen nabij in hun zorgen en in hun plannen. Hij handelt niet zoals mannen en vrouwen, die mooie theorieën verkondigen, maar die ver afstaan van hun medemensen. Ze doen zelf niet wat ze anderen aanraden en opleggen. Wees geen herder met een dubbelleven, die niet doet wat hij voorhoudt. Dit zijn enkele gedachten uit een homilie van paus Franciscus.
De paus hecht veel belang aan de homilie en schreef erover in zijn document over de vreugde van het evangelie (n° 135-144). Een homilie vraagt voorbereiding. Wie de preekstoel opgaat zonder inspanning, komt er van af zonder eer. Qui ascendit sine labore descendit sine honore. Dit was de raad van de professor homiletiek Maar er is meer. Ons leven mag niet in tegenspraak zijn met wat we verkondigen. Kardinaal Danneels vertelde graag een voorval uit zijn studietijd in Rome. Een pater was verwonderd, misschien zelfs wat jaloers, over het succes van een biechtvader. Deze ondervroeg daarop een biechteling wat die biechtvader zo bijzonder zei. Het antwoord was dat die pater zei dat God ons gaarne ziet. Maar dat zeg ik toch ook, zei de pater. Hij kreeg als antwoord: Ja, maar van mijn biechtvader geloof ik wat hij zegt.
Ons leven mag niet in tegenspraak zijn met wat we verkondigen, al blijven we bewust dat we zondaars zijn en niet de top bereiken die we aanwijzen.
Aansluiting vinden
We ondervinden toch de moeilijkheid om bij onze tijdgenoten de boodschap van Jezus en de visie van onze geloofsgemeenschap door te geven.
Pater Castorius ‘(1912-1989), minderbroeder, was meer dan een kwarteeuw werkzaam in het toen zeer verpauperde Stokstraatkwartier in Maastricht. In zijn dagboek Herder laat je schaapjes gaan geeft hij aan dat hij de veranderingen aanvoelde die op komst waren, zoals een eigen jeugdcultuur, jongeren die wegbleven van het buurthuis en jeugdhuis, waarvoor hij zich heel hard had ingezet. « Nozems is een verzamelbegrip voor allerhande soorten onaangepast gedrag vertonende jongeren. Ik schreef het al eerder: de tijden veranderen. De leefwijze van veel moderne jongeren past helaas niet meer binnen de traditionele kaders van het geloof. Ze ontwikkelen een eigen opvatting over godsdienst » (13 juni 1962).
Dom Guido, die in 1962 zijn tijdelijke professie deed in de abdij Affligem en vijf jaar later de abdij verliet, vertelt over zijn contacten met mensen van de vierde wereld en zijn betrokkenheid bij de Chiro op een buitenwijk van Aalst. « Dat kon allemaal. Maar tegelijkertijd ontdekte ik dat de geestelijke woordjes die we die jonge gasten meegaven, helemaal niet aansloegen. De denkwereld van de abdij stond compleet haaks op de denkwereld van de jongeren. Ik voelde die tegenstelling sterk aan en stelde mij de vraag: hebben ze daar nu een boodschap aan? » Hij huwde en heeft vier kinderen. Hij is vaak in Bangladesh en is er nauw betrokken bij een boeddhistisch weeshuis en een school (Frank Teirlinck, 150 jaar monniken in Affligem 1870-2020.Monnik worden en mens blijven. p. 413-414).
En sindsdien is de wereld nog meer veranderd. En velen vragen zich af welke invloed de coronaijd al heeft en zal hebben.
Rust en vrede brengen
In de synagoge stijgt de bewondering voor het gezag van Jezus wanneer hij daar een zieke man geneest. Deze is in de greep van een boze geest, een demon. Deze man zou daar niet mogen zijn. Jezus gaat in gesprek met de man en brengt vrede. Met dit verhaal geeft Marcus aan dat Jezus sterker is dan om het even welke boze geest. « Zwijg stil » zegt Jezus en de onreine geest ging weg uit de man.
Vóór de opkomst van de moderne geneeskunde werden in meerdere culturen ziekten in verband gebracht met demonen. Mettertijd zou het aantal zieken met religieuze waan sterk verminderd zijn, maar nog altijd beweren sommige zorgvragers dat een kwade geest, dat een djinn in hen huist.
Boven het hoofdaltaar van de kapel Caritas in het psychiatrisch centrum Karus/ Melle staat een mooi houten retabel met taferelen uit het leven van Jezus. In het midden dit van het laatste avondmaal en van de kruisdood, op de zijpanelen Jezus als leraar, als genezer, als kindervriend en dan een paneel van een duiveluitdrijving. Je ziet de boze geest uit de bezetene wegspringen. Een woord van de Heer en de man is gezond!
Maar zo vlug ging en gaat het niet in de psychiatrie. Een genezing vergt tijd. Een zieke vraagt aandacht. Elk positief gebaar werkt ten goede. Dank aan allen die zorgvragers nabij zijn.
Het eerste optreden van Jezus was in de synagoge van Kafarnaüm. Het was tijdens of na een liturgische dienst, waaraan Jezus deelnam, waar hij goed nieuws verkondigde en waar hij een dienaar was van mensen in nood.
Liturgie, kerugma, diaconie: drie taken waar een christen deel aan heeft. Het zijn wegen waarlangs wij ‘evangelie’ brengen, dit is goede boodschap.