VOOR DE RECHTER
Ik heb één keer in mijn leven voor de rechtbank gestaan. Het oude kantongerecht in de Saroleastraat. Het is afgebroken, gelukkig, want het zweet brak me uit als ik er langs liep. Van tevoren denk je: het zal allemaal wel meevallen. Maar het viel niet mee. Een parochiaan had een hoog opgelopen conflict met een meubelmaker. Ze dreigde het te verliezen. Haar advocaat had mij als getuige laten oproepen. De rechter zat enkele treden hoog op een podium en droeg een zwarte toga en een bef. Naast hem zaten twee andere verklede figuren. Ik moest de eed afleggen en werd zenuwachtig. De rechter vroeg: ‘Hoe oud bent u?’ Ik begon koortsachtig te rekenen: 1943, want dat is mijn geboortejaar, minus 1978, of andersom 78 minus 43… ‘Dus hoe oud bent U?’ herhaalde de rechter ongeduldig. ‘Ik ben geboren in 1943’ , zei ik maar vast om niet onbetrouwbaar over te komen. Maar de rechter herhaalde streng: ‘Dus hoe oud bent u?’ Ik wilde geen meineed plegen en begon opnieuw te rekenen. Door mijn hoofd schoot het verhaal van een vrouw die steevast vijf jaar van haar leeftijd aftrok als iemand ernaar informeerde. Toen ze ooit getuige was bij een ongeluk vroeg de politie haar leeftijd. Van schrik had ze toen vijf jaar bij haar echte leeftijd opgeteld. Ineens was ze tien jaar ouder geworden… De advocaat van de tegenpartij stond op en scoorde minzaam in mijn richting: ‘Dan bent 35 jaar…’ Punt voor de tegenstander dacht ik. Ik houd mijn hoofd niet koel als ik voor de rechter sta.\
VOOR PILATUS
Vandaag staat Jezus voor de hoogste rechter. Voor Pontius Pilatus. Een man met veel macht.
Er is in dit evangelie een intrigerend zinnetje. Jezus staat voor de rechtbank. De rechter vraagt streng: ‘Bent U koning?’ Dat lijkt een vraag waar je ‘ja’ of ‘nee’ op kunt zeggen, of desnoods ‘het ligt er maar aan’; maar dat zegt Jezus niet. Hij zegt: ‘Hebt u die vraag zelf bedacht, of hebben anderen u dat ingefluisterd?’
Waarom vraagt Jezus dat? Wil hij de rechter in verlegenheid brengen? Wil hij het initiatief van het verhoor naar zich toe trekken? Wil hij suggereren dat Pilatus zich te makkelijk iets door anderen laat wijsmaken? Of houdt Jezus er rekening mee dat deze Romein misschien ook iets van het innerlijke licht in zich draagt. Hoopt Jezus misschien dat Pilatus iets van de goddelijke waarheid kan zien? Zou hij Pilatus willen prikkelen om zelf tot een oordeel te komen? Later zegt Jezus: ‘Ieder die uit de waarheid is luistert naar mijn stem.’ Is Pilatus uit de waarheid? Het is mogelijk. Je hoeft niet gedoopt te zijn. Je hoeft niet jood te zijn. Je hoeft niet besneden te zijn. Je moet uit de waarheid zijn. Je moet die goddelijke vonk in je voelen.\
NIET JODEN MAAR WIJ
Het is een tragische en dramatische fout geweest om het evangelie zo te lezen alsof er twee soorten mensen zijn: joden die Jezus kruisigden en zijn bloed over zich afriepen en christenen die Jezus erkenden. Die vergissing heeft veel lijden veroorzaakt.
Die tegenstelling ligt niet in de tekst. Jezus is immers ook jood en de twaalf apostelen zijn dat ook. Je zou joden eigenlijk gewoon moeten vertalen met ‘mensen’. Er zijn mensen die uit de waarheid zijn, en er zijn mensen die het donker opzoeken. Je vindt ze onder joden en christenen en alle anderen.
Wat betekent: uit de waarheid zijn? \
SINISTERE RECHTER
Philo was een joodse geleerde die leefde in de Hellenistische wereld. Hij laat Pilatus beschrijven als een onbuigzame, harde politicus, op zijn hoede voor zijn bazen in Syrië en Rome. Joodse rellen in Samaria zullen een einde aan zijn carrière in Palestina maken. Hij was gewelddadig, betrokken bij omkoopschandalen en mishandelingen, terechtstellingen zonder proces. Wij zouden tegenwoordig zeggen: een intrigant die mensenrechten schond. Pilatus was niet die keurige Romeinse diplomaat die door de godsdienstige overheden gemanipuleerd wordt. De evangelisten willen hem een beetje zo voorstellen. Die schrijven immers in een kerk die onder de Romeinen veel aanhangers heeft. De romeinse aanhang is beduidend groter dan de joodse. Er is in de evangeliën de neiging om de romeinse rol bij Jezus’ veroordeling wat te verkleinen en de joodse te vergroten. In werkelijkheid was Pilatus een sinistere maffia-politicus. En ineens wordt duidelijk wat Jezus bedoelt. ‘Hebt u die vraag uit uzelf?’ Natuurlijk niet.\
JEZUS’ RIJK
Hoe zou Pilatus kunnen begrijpen dat er andere idealen zijn dan macht en rijkdom? Hoe zou Pilatus kunnen vermoeden dat God zijn eigen koninkrijk heeft? Voor Pilatus is er maar een soort koning: een omkoper, een folteraar. Wie voeling heeft met belangeloosheid, met waarheid, zal begrijpen welk koninkrijk Jezus bedoelt. Pilatus niet. Jezus is koning van een rijk van liefde. Een rijk waar alle mensen gelijke rechten hebben. Een rijk waar aids-patiënten en andere zieken met alle middelen geholpen worden. Een rijk waar brood gedeeld wordt en waar kinderen en bejaarden gelukkig zijn. \
HET LAND VAN ANDERSOM
Lieve kinderen. Arjan deed niets liever dan naar oude films kijken. Toen hij klein was had pappa filmpjes gemaakt. Het leukste was als de films van achter naar voren werden afgespeeld. Dan kon je lachen. Alle grote mensen liepen achteruit door de straat. Het ballonnetje dat hij na de eerste communie had losgelaten dat kwam uit de lucht omlaag tot in zijn hand. De harmonie marcheerde achteruit. Maar het leukste was het eten. Het was net alsof de ooms en tantes al kauwend met de lepel het gebakje uit hun mond toverden. Ook de scene op de step was spannend. Leuk, zo’n wereld waar alles andersom is.
Jezus wilde ook een wereld maken waar alles andersom was. Een soort tegenovergesteld koninkrijk. Een land voor mensen die niets hoefden te hebben, maar die alles wilden geven. Een land waar mensen nog liever een klap kregen dan er een uitdelen. Een land waar geen geld nodig is omdat iedereen een welkome gast aan tafel is. Een land waar geen straffen nodig zijn omdat mensen elkaar vergeven. Een land waar de koning gewoon de knecht was voor iedereen. Over dat Koninkrijk Andersom dromen wij nog steeds.