Daar hebben we het weer! Een tekst over de lijdende dienaar. Deze kwam ons een aantal keren nabij in de zondagsliturgie leesjaar B (24° en 29° zondag) en dan, zoals elk jaar tijdens de Goede week, op Palmzondag en Goede Vrijdag. Daarnaast kregen we een aantal andere oudtestamentische teksten over het lijden, zoals van Jeremia en uit het boek Job. Het thema van de eerste lezing heeft altijd een band met het evangelie. Op deze zondag spreekt Jezus over de lijdensbeker die hij te drinken heeft en over de Mensenzoon die niet gekomen is om gediend te worden maar om te dienen (Mc. 10,45).
Het is niet omdat er een band is tussen de oudtestamentische lezing en het evangelie dat wij moeten denken dat alle teksten uit het Oude Testament voorspellingen zijn over de Messias. De eerste christenen deden beroep op het Oude Testament om er Jezus mee te tekenen. Zij herkenden in hem de lijdende dienaar (Mt. 12,15-21). Jezus was gehoorzaam aan God tot in de dood (Fil. 2,7-8). In dienstbaarheid voor zijn volgelingen, had hij hen de voeten gewassen (Joh. 13,1-15). Naar zijn voorbeeld zullen zij op hun beurt dienaars worden van hun broeders en zusters (Lc. 22, 24-27; Gal. 5,13).
De vier liederen over de lijdende dienaar staan in de DeuteroJesaja (Is. 42,1-9; 49,1-6; 50,4-11; 52.13-53.12). Deze mysterieuze, lijdende dienaar staat symbool voor het vervolgde Israël. Hij is ook symbool voor elke gerechtige die het lijden en sterven aanvaardt om Gods plan van liefde in de wereld te verwezenlijken. De christenen hebben deze figuur geïdentificeerd met deze van Jezus, de Christus, die zijn leven gaf voor het heil van de wereld (Mt. 12,18-21; Act. 3,13 ; 8,32-33).
Over het lijden heen van de Dienaar kondigt zich een tijd aan, waarin de God van het Verbond uitzicht aanbiedt aan zijn volk. Cyrus is een instrument in Gods plan. Hij maakte voor de ballingen de terugkeer mogelijk maken naar Judea en de heropbouw van de tempel in Jeruzalem.
Vermeit het christendom zich in het lijden? We moeten het lijden opheffen en uit de wereld helpen. Daarvoor werken we met velen. We hopen dat de dag aanbreekt waar aan alle lijden een einde komt.
De teksten zijn er gekomen omdat de schrijvers lijdende mensen hebben gezien, vooral mensen die lijden in en omwille van hun opdracht. De profeten hebben zelf het lijden aan de lijve ondervonden. Hoe voelt iemand zich wanneer niemand op hem beroep doet en wanneer het woord waar hij zelf achterstaat door anderen wordt bespot? De schrijvers geloven dat door het lijden heen vruchtbaarheid kan groeien. Toch klinkt vers 10 heel hard. Hoe kan het dat de HEER besloten heeft zijn dienaar te vernederen? “Een onduidelijk vers”, zo stelt Antoon Schoors in zijn commentaar. “Zoveel is zeker dat het lot van de dienaar in het plan van God lag: het is dus geen toeval of pure vrijwilligheid.” De inzet van de lijdende dienaar is gericht op anderen. Hij draagt andermans smarten. Zijn offer is niet zinloos. Hij zal een nageslacht zien. Hij zal licht en inzicht ontvangen. Deze dienaar is een wijze, die ontvankelijk is voor Gods voorschriften. Hij is degene die lijdt om zijn getrouwheid (vierde lied). Dit vertrouwen wil hij doorgeven aan wie gelooft alsook aan wie twijfelt.
De Joodse traditie kent het verhaal van de getrouwe gerechtige. De Talmud bevat een overlevering dat in elke generatie een aantal rechtvaardigen leven, die in waardigheid gelijk zijn aan Abraham, Isaac en Jacob. Er wordt gedacht aan een wijze, wiens daden door de mensen niet gekend zijn en die de fouten van zijn generatie draagt. Vanaf de 13° eeuw wordt beweerd dat hun aantal 36 rechtvaardigen telt. Dankzij hen zijn de niet-joodse volkeren in het bestaan behouden. André Schwartz-Bart heeft dit uitgewerkt in zijn roman Le dernier des justes.
De bevrijdingstheologie heeft het lot en de kracht van de armen gelezen vanuit de lijdende dienaar (Carlos Mesters, La mission du peuple qui souffre. La non-violence des pauvres dans les quatre Chants d’Isaie, Paris 1968).
In de pastorale aandacht blijft oktober verbonden met de openheid naar missie. Elk jaar wordt overal in de katholieke kerk gewezen op onze zendingsopdracht. Deze geldt overal ter wereld. In ons land staat de derde zondag van oktober bekend als missiezondag. *Missiezondag, een dag van verhalen, een dag van gebed, een dag van ontmoeting, een dag van effectieve solidariteit om Hem te volgen die de beker van het lijden heeft gedronken en die ons voorgaat als degene die gekomen is niet om gediend te worden maar om te dienen (Mc. 10,45). We hebben die dag meer dan anders de wereldkaart voor ogen. We delen Gods zorg dat het bevrijdende woord van Jezus door velen mag gekend zijn. We beleven de solidariteit van de bisdommen onderling. Wij schenken die dag vooral aandacht aan deze in Afrika en in Azië. Wij vinden voorbeelden van christelijk en sociaal engagement bij christenen in Guatemala.***Missio brengt dit jaar Guatemala onder de aandacht, vooral over de plaats aldaar van de armste : boeren zonder land, mensen zonder rechten, kinderen zonder school. De slogan voor de oktobercampagne: “Ontmoeting zet je op weg” is overal toepasselijk. Veel mensen hebben zich “In Gods naam” ingezet voor deze opdracht. Een aantal onder hen hebben in hun dienstwerk het lot van de lijdende dienaar gekend en zijn erom vermoord.
Eric Gruloos, priester Fidei Donum uit het bisdom Gent, werkzaam in Guatemala, kan vertellen over Mgr. Juan Gerardi Conedera (1922-1998), hulpbisschop van Guatemala-city. Hij was de stuwkracht bij een aantal pastorale plannen en was vooral bekend omdat hij het onderzoek ondersteunde naar de misdaden tijdens de strijd tussen guerrillero’s en het leger. Een periode, waarin 150.000 mensen zouden gedood zijn, het merendeel door het leger. “Nunca mas, dat nooit meer”, de oproep van deze bisschop staat geschreven op het monument dat ter zijner gedachtenis is opgericht. Dit monument staat op het plein voor de kerk van San Sebastiano, een parochie in het hoofdstad, waar Mgr. Girardi woonde en waar hij werd vermoord. De daders waren goed op de hoogte van zijn doen en laten. Hij is in zijn garage vermoord. In de kerk van San Sebastiano is er een verering bij het beeld van de eeuwigdurende Vader. Was deze toen een ogenblik in slaap gevallen en was de eeuwigheid even opgeschort?Op de marmeren gedenkplaat bij de garage staat geschreven Testigo fiel de Dios, trouwe getuige voor God. In Guatemala bestaat het movimiento monseňor Gerardi.
De behoefte aan daden van liefde, gerechtigheid en vrede is groot. Er flikkeren veel waarschuwingslichten omwille van onrecht, armoede en geweld. Zoveel kinderen leven onbeschermd als straatkinderen in grootsteden. In de feestzaal van Caritas/Melle vergaderdende sponsors van vzw getraumatiseerde kindsoldaten. Els De Temmerman herinnerde aan de moed van de Italiaanse Zuster Rachele in Oeganda om 139 meisjes uit haar internaat te bevrijden (De meisjes van Aboke), die in 1996 ontvoerd waren door de rebellen van het Verzetsleger van de Heer. Ze wees hoe gewezen kindsoldaten hun verleden konden verwerken en in Lira onderwijs ontvangen. Er zijn al 35 ex-kindsoldaten als universitair afgestudeerd. Ze sprak haar onrust uit over de splintergroepen van de gewezen leider Joseph Kony die nu in een gebied van Oost-Congo dorpen terroriseren. Zowel daar als in Zuid-Soedan en de Centraal Afrikaanse Republiek worden nog altijd kinderen ontvoerd.
In Oktober 1634 woedde een heel zware storm over de Duitse Noordzeekust van Tondern tot Brunsbüttel. De bevolking daar was de stormen gewoon. Die keer was het toch te bars en te erg. De mensen hadden angst en maakten plannen om andere oorden op te zoeken, veiligere plaatsen met meer perspectief. Toen ze daarvoor overlegd pleegden, vonden ze op het strand een kruisbeeld, dat er was aangespoeld. Dit kwam van een schip of van verder nog. Op Hallig Hooge beslisten de mensen, getroffen door deze vondst om te blijven. “Als God naar hier komt en gans die ellende met ons doorstaat, dan kunnen we ook blijven” (“Wenn Gott hierher zurückkommt und das ganze Elend hier mit uns aushält, dann können auch wir bleiben” (Michael Rambow, Göttinger Predigten).
De lijdende dienaar in de gestalte van Jezus, aan hem mogen we ons optrekken. Hij stelt ons de vraag: “Wie van jullie heeft ontzag voor de HEER? Wie luistert naar de stem van zijn dienaar? Hij die door de duisternis gaat en geen licht meer ziet, en die dan vertrouwt op de naam van de HEER en vertrouwen stelt in zijn God” (Jes. 50,10). Jezus, de dienaar verzamelt rond zich een gemeenschap.