Overweging bij psalm 133 en Marcus 9, 30-37
Thema: hoe wordt je broeders en zusters van elkaar?
Over moederlijke krachten in gezin en samenleving
Voor op het boekje van de viering van 20 september in de Emmauskerk staat: “Hoe goed is het om als broeders en zusters samen te zijn”. Het is een constatering van de schrijver van psalm 133. In onze maatschappij is het ook een wens. Er is niet zomaar broeder- en zusterschap. Ook al verlangen veel mensen ernaar. Als ik migranten spreek over hoe ze Nederland ervaren, dan zeggen ze vaak: “Wat leven de mensen hier toch vaak langs elkaar heen”. Inderdaad; echte verbondenheid moet je leren; echte broeder- en zusterschap moet groeien. Het is er niet zomaar. En vaak is het ver te zoeken. Het gezin waarin je opgroeit is wel de eerste plaats om het te leren. Hoe wordt je broer en zuster van elkaar? Als je dat aan een kind vraagt, waar ook ter wereld, dan zal het zeggen: door dezelfde moeder te hebben. Als je niet dezelfde vader hebt, maar wel dezelfde moeder, dan zien haar kinderen elkaar toch snel als broer en zus. Want wereldwijd groeien veel meer kinderen bij hun moeder dan bij hun vader op. Bij haar leren ze elkaar als broers en zussen te zien. Ze leren ook voor elkaar op te komen en het leven te delen met elkaar.
Je kunt biologisch broer en zus van elkaar zijn. Maar hoe wordt je maatschappelijk broer en zus van elkaar? Neem nou onze eigen stad. Meer dan een op de vijf Nieuwegeiners heeft voorouders die buiten Nederland geboren zijn. Er zijn volgens de gemeente 162 landen van herkomst. Stel je eens voor: 162 vaderlanden! Zoals we hier zitten voelen we allemaal een band met een van die landen. En ook al is die band niet zo sterk; anderen kunnen je vastpinnen op je vaderland. Ja, jij bent wel Nederlander. Maar je bent anders: je bent een Marokkaanse Nederlander, of een Vietnamese Nederlander. Je wordt snel ingedeeld naar je huidskleur. En laten we wel zijn: de Nederlandse Nederlander voelt zich toch snel de echte Nederlander. En anders zijn er nog altijd mensen zoals Geert Wilders die de echte Nederlanders willen vastpinnen op hun eigen Nederlandse, en dus superieure cultuur. Wat Geert Wilders dan doet staat toch wel erg haaks op het evangelie van vandaag. Jezus zegt daar: Als je superieur wilt zijn, als je de belangrijkste wilt zijn, dan kun je dat het beste laten zien door de minste van allemaal te zijn. Dus door iedereen te dienen, de hele gemeenschap. Maar ja, hoe wordt je een gemeenschap?
Bij een biologisch gezin leer je door de moeder om als kinderen van verschillende vaders toch bij elkaar te horen. Hoe leer je dat als kinderen met verschillende vaderlanden, met maar liefst 162 landen van herkomst? Welke moederlijke krachten leren ons bij elkaar te horen, elkaar te waarderen of elkaar minstens te verdragen? Ik kan er wel wat noemen; de school bijvoorbeeld, vaak met een vrouw voor de klas. Kinderen leren met elkaar samen te werken. De wijk waar je woont kan ook zulke moederlijke krachten hebben: het wijknetwerk; vrijwilligers, mannen en vrouwen die proberen de leefbaarheid te vergroten, verpaupering tegen te gaan, gesprekken op gang te brengen tussen mensen met verschillende leeftijden of achtergronden. Mensen die proberen “de boel bij elkaar te houden”. Dat is een moederlijke kwaliteit.
Over één zo’n moederlijke kracht wil ik het vandaag in het bijzonder hebben: onze moeder de heilige kerk. Die term hoor je niet zo vaak. Maar toch beleven velen haar als een moederlijke, verbindende kracht, over allerlei grenzen heen. Er staat wel een man aan het hoofd, die papa, paus, wordt genoemd. Hij wil symbool van eenheid zijn. Maar binnen de kerk wordt heel verschillend over die heilige vader gedacht. In ieder geval is hij niet degene die altijd als een echte bindende kracht beleefd wordt. Gelukkig er is ook iets anders aan onze kerk; iets waardoor ze niet voor niets moeder wordt genoemd. Het is moeilijk precies te benoemen, maar het heeft alles met familie te maken, met de katholieke familie.
In de protestantse kerk op de Nedereindseweg komt ’s zondagsmiddags regelmatig een Molukse groep protestanten bijeen. Er is weinig tot geen contact tussen de kerkgangers van ’s morgens en ’s middags. Het zijn twee verschillende werelden en ook twee verschillende kerken. De voorgangers van ’s morgens en ’s middags kunnen niet voor elkaar invallen. Dat is bij ons anders. Onze kerk is een wereldkerk. Als pater Quirinus uit Indonesië vandaag voor het eerst hier voorgaat in de eucharistie, dan zien we hem niet als iemand van een andere kerk. Hij hoort bij ons. Want hij is priester van onze kerk. En als iemand van ons toevallig op Flores of in Peru, in Bolsward of in Rome, in Nigeria of Polen of waar dan ook een kaarsje aansteekt in een katholieke kerk, dan voelen we ons even helemaal thuis. De liederen en de taal; ze kunnen heel ver van ons afstaan. Maar de opbouw van de eucharistie is overal precies hetzelfde. Je voelt: ook hier viert mijn familie de band tussen hemel en aarde. En ons kaarsje steken we vaak op bij een afbeelding van een moeder. Maria is de moeder van alle katholieke gelovigen. Zij is met haar Zoon een centrale, bindende figuur. Zij kent onze vreugde en ons verdriet. Ook in haar komen hemel en aarde dichter bij elkaar, tot vreugde en troost van degene die een kaarsje opsteekt en bidt.
Deze Emmauskerk en onze Taborparochie hoort bij de moederlijke krachten die Nieuwegein bij elkaar houden; moederlijke krachten waardoor mensen van heel verschillende herkomst het gevoel krijgen: wij zijn broers en zussen van elkaar. Wat ons bindt is sterker dan wat ons onderscheidt. Het gaat niet vanzelf; niet in een biologisch gezin en ook niet in onze kerk. De hand van de moeder geeft structuur, geeft vorm, stuurt bij. De kinderen kunnen onderling heel verschillend zijn. Maar een goede moeder leert hen om naar elkaar te kijken en voor elkaar op te komen. Laten we dan samen eucharistie vieren als broeders en zusters, als kinderen van de ene, wereldwijde katholieke familie. Laten we ervaren dat het inderdaad goed is om als broeders en zusters samen te zijn. Laten we ook vieren dat onze moeder de heilige kerk haar eigen bijdrage levert aan waar het in deze Vredesweek over gaat: Naar een nieuw klimaat van vrede. Amen.