24e zondag door het jaar B

24° zondag door het jaar - B 15 september 2024

Evangelie: Mc 8, 27-35

Wat zegt Mgr. Romero ons op deze zondag?

Jezus stelt in het evangelie van vandaag aan zijn leerlingen de vraag: ‘Wie zeggen de mensen dat Ik ben?’ En onder het begrip ‘de mensen’ moeten dan drie groepen worden verstaan: er is de kleine intieme cirkel van de apostelen - de volgelingen van Jezus; er is de grote cirkel van de onverschilligen, diegenen die gewoon niet geïnteresseerd zijn in Jezus en Zijn boodschap; en er is tenslotte ook de cirkel van de vijanden van Jezus – zij die voortdurend naar wegen zoeken om Hem uit de weg te ruimen.

Het antwoord dat Petrus op die vraag geeft: ‘Gij zijt de Christus’, betekent: ‘Gij zijt dé verwachte’. Er is iets groots in die Man. Hij is Degene die voor het volk ‘vrede, vrijheid, eenheid, vreugde, welzijn en werkelijk geluk…’ betekent.

Vooraleer je Jezus als ‘de Christus’ kunt verkondigen, moet je eerst leerling zijn, iemand die luistert, die mediteert, die nadenkt, die bidt.

Ook vandaag zijn er op alle plaatsen in de wereld allerlei groepen van mensen met heel verschillende houdingen tegenover Jezus. Hier is het belangrijk er aan te herinneren hoe Jezus gezegd heeft dat Hij in de eerste plaats aanwezig is bij arme en lijdende mensen (wie honger en dorst heeft, wie ziek is, wie in de gevangenis zit, wie geen woning heeft, wie op de vlucht is,…) Ook vandaag gaat het over kleine groepen van mensen die tegen de stroom in toch de keuze maken voor ‘arme en lijdende mensen’, indien nodig tegen de politieke regels en wetgevingen in, tegen de wetten van de markt, tegen de groeiende vormen van racisme en uitsluiting… Binnen die groepen zijn er ook christenen die er in de keuzes die ze maken van getuigen leerlingen van Jezus te zijn. Maar de overgrote meerderheid van de mensen, waar ook ter wereld, is niet geïnteresseerd in Jezus en in Zijn boodschap. In wat we ‘het traditionele (christelijke) Westen’ noemen, groeit de onverschilligheid tegenover het expliciete Jezusverhaal in deze tijden zienderogen. En er zijn overal ter wereld ook groepen van (veelal machtige en invloedrijke) mensen die actief vijandig staan tegenover elke groei van de tekenen van Gods Rijk. Vraag is: waar wij staan, tot welke groep wij behoren. Dit is geen theoretische en vrijblijvende vraag, en het heeft in se niets te maken met het al of niet gedoopt en gevormd zijn. We willen terloops even opmerken dat een aantal van de zogenaamde ‘kerkmensen’ ook te vinden zijn in de tweede en in de derde cirkel, zowel onder de feitelijk onverschilligen dus als onder de vijanden…
Meer en meer mensen staan onverschillig tegenover het Jezusverhaal. Vooral jonge mensen horen geen ‘goed nieuws’, geen blijde boodschap (evangelie) in het spreken en handelen vanuit de huidige kerkstructuur, met zijn imposante gebouwen, zijn dogma’s, riten en doctrines. Wel hunkeren alle generaties overal ter wereld nog altijd, en misschien meer dan ooit naar “… vrede, vrijheid, eenheid, vreugde, welzijn en werkelijk geluk…”. Voor de overgrote meerderheid van de mensen blijft die hunker echter nog altijd een schreeuw van onmacht en gemis, meer niet. Merkwaardig genoeg lijken de Kerken op vandaag het Jezusverhaal niet zó te kunnen vertellen dat Hij door al die mensen kan ervaren worden als ‘Dé verwachte’. Reeds in het Exodusverhaal lezen we dat God de schreeuw om gerechtigheid en bevrijding van de armen hoort, en oproept om daar iets mee / iets aan te doen. De tijdgenoten van Jezus en meer nog de eerste christenen begrepen dat in die Jezus, in Zijn leven en in de weg die Hij is gegaan, Gods eigen schreeuw hoorbaar werd en Gods aanwezigheid als bevrijdend ervaren werd. Jezus was voor hen wel degelijk ‘Dé verwachte’. In Hem werd iets groots ontvouwd. (Iets dergelijks ervaarden we ook bij de toenmalige aartsbisschop van San Salvador, Mgr. Oscar Arnulfo Romero). Daarom is het zo belangrijk dat ons spreken over Jezus heel dicht aansluit bij de meest diepe verwachtingen en verzuchtingen van de mensen van vandaag, elk in hun situatie, zowel hier bij ons, als in Somalië, in El Salvador, in Afghanistan en waar ook ter wereld.
Maar Mgr. Romero herinnert er ons in deze homilie ook aan dat ons spreken over Jezus maar zinvol kan zijn en slechts als ‘Goed-Nieuws-van-Godswege’ kan verstaan worden, als we zelf authentieke volgelingen van die Jezus zijn. We horen al sinds enkele jaren in kerkelijke middens de oproep om ‘terug te keren naar Jezus’. Een nauwe medewerker van Mgr. Romero heeft eens gezegd: ‘Wie onverschillig blijft tegenover de boodschap van Mgr. Romero, of wie vijandig reageert tegenover hem, kent hem niet…’ Dat is beslist ook zo wat Jezus betreft. In een proces dat begon bij het ‘officialiseren’ van de Kerken door keizer Constantijn de Grote, begin vierde eeuw na Christus, werd de godsdienst (met zijn tempels, riten, doctrine, hiërarchie, privileges,…) zienderogen veel belangrijker dan het eigenlijke Jezusverhaal. De historische hervormers trapten later in dezelfde valkuilen. Op vandaag staan alle Kerken voor de uitdaging om onvoorwaardelijk terug te keren naar Jezus zelf: het handelen en spreken van Jezus zijn absoluut prioritair boven alle religieus-christelijke tradities. We moeten weer leren te luisteren naar Jezus zelf, zoals Hij ons aanspreekt vanuit de evangelies. Misschien kunnen kleine groepjes ‘leerlingen-volgelingen’ van Hem ons daarbij helpen. En dat kan best ook vanuit een oecumenische en interkerkelijke samenwerking gebeuren.

Tenslotte moeten we er voor zorgen dat het niet blijft bij alleen maar een mediterend luisteren naar het Woord van Jezus in het Evangelie. We moeten tegelijk ook altijd aansluiten bij de zorgen en de verwachtingen van de mensen rondom ons, om dan bewust in navolging van Jezus te kiezen om zoals Hij bij ‘arme en lijdende mensen’ te gaan staan, samen met geëngageerde niet-christenen, om meer menswording en bevrijding voor hen mogelijk te maken. In die processen mogen we dan ook getuigen van ons geloof en van het Jezusverhaal. En vanuit dat gebeuren en dat betrokken-zijn zal Jezus ons vragen: ‘Wie zegt gij dat Ik ben?’ Ons handelen – en niets anders dan dat - zal dan de waarborg zijn van ons spreken en van onze geloofsbelijdenis.

Suggestie van vragen voor bezinning en actie, persoonlijk en in onze gemeenschappen:

Tot welke van de boven aangehaalde drie groepen van mensen behoor ik? In welke van mijn activiteiten wordt het echt duidelijk waar ik sta: bij de volgelingen van Jezus, bij de niet geïnteresseerden of bij de vijanden?

Op welke manier wordt het in mijn leven duidelijk dat Jezus ‘Dé verwachte’ is? Waarom is het voor steeds meer (vooral jonge) mensen alsmaar moeilijker om voor Jezus warm te lopen en Hem als ‘Dé verwachte” van Godswege te ervaren? Wat leer ik daaromtrent vanuit mijn persoonlijke ervaringen met het spreken over Jezus? Wat maakt dat spreken moeilijk? Wat zou ik willen / moeten leren in dat verband?

Wat doe ik persoonlijk de laatste jaren om ‘terug te keren naar Jezus’? Welke boeken heb ik daar rond gelezen, welke sprekers beluisterd? Hoe ga ik om met de Evangelies? Waar ontmoet ik Jezus vandaag? Wat betekent dat voor mij? Wat moet ik zeker doen om Jezus meer en intenser te leren kennen in mijn huidige levensomstandigheden?

Ludo Van de Velde

Deze Bouwstenen werden oorspronkelijk geschreven als homilie voor zondag 12 september 2021 – de tekst werd nu wat herzien voor de Vierentwintigste Zondag door het jaar-B, 15 september 2024.

Ludo Van de Velde (1949), afkomstig uit Oelegem, leefde en werkte sinds 1977 in Centraal Amerika. Hij was gedurende 9 jaren fidei donumpriester in Guatemala, El Salvador en Nicaragua. Hij is gehuwd en vader van twee dochters. Wonend in El Salvador was hij gedurende 25 jaren eerst ngo coöperant en nadien regiocoördinator van Volens. Dank zij de diepe inspiratie van Mgr. Romero en de roep van arme mensen in kerkelijke basisgemeenschappen aan de rand van San Salvador, kon hij, samen met zijn vrouw Tere, de laatste 10 jaren met hen weer verder optrekken Zo werd hij opnieuw wie hij altijd geweest was: priester in dienst van de armen en in dienst van het Evangelie. Sinds eind februari 2021 wonen ze in Brugge, dicht bij hun (klein-) kinderen, op zoek naar nieuwe uitdagingen.

Wekelijkse reflectie onder het licht van Romero - nr. 26. Vierentwintigste Zondag door het jaar-B – 15 september 2024.

Een Kerk die een getrouwe weerspiegeling is van de wil van Christus.

“Als er één titel is waar ik trots op ben, dan is het wel deze van ‘catechist’. Dat is het immers wat ik écht wil zijn: de catechist van mijn bisdom. Hij die met de eenvoud van een catechese de instructie probeert door te geven die ons ervan bewust maakt een Kerk van Christus te zijn, en die vanuit die Kerk van Christus - geconsolideerd in het geloof en van daaruit bevestigd - de contouren verlicht die ons omringen. Zonder deze missie zal de Kerk geen echte dienaar van de wereld zijn. Het is een Kerk waarvan we willen dat ze, trouw aan het Woord van God, en als getrouwe weerspiegeling van de wil van Christus, de werkelijkheid belicht, en die dat doet vanuit haar eigen aard als Kerk – een Kerk die we allemaal samen zijn - zodat ze een echte en authentieke evangelische verlichting kan zijn voor de wereld van vandaag.”

Een paar dagen geleden was het de 42° verjaardag van het martelaarschap van Alfonso Acevedo, de animator van de KBG, de Kerkelijke basisgemeenschappen in de sector San Ramón/Mejicanos (El Salvador). Op een gegeven moment werd hij een ‘catechist’ genoemd, niet in de zin van iemand die leerstellige uitleg geeft (zoals tegenwoordig in sommige parochies nog steeds gebruikelijk is ter voorbereiding op de eerste communie en het vormsel), maar in de zin van wat catechisten op het platteland zijn: animatoren en echte herders van hun gemeenschap, die heel dicht bij de mensen staan en hen behulpzaam zijn; waarachtige getuigen die hun leven geven zodat anderen kunnen leven.

Met de woorden van Monseigneur Romero vandaag kunnen we zeggen dat Alfonso het onmogelijke heeft gedaan om:

(1) “… de Kerk in het geloof te consolideren.” Alfonso’s pastorale tijd was bedoeld om gezinnen in de wijken van San Ramón aan te moedigen om samen de Kerk van Christus te zijn, te midden van toenemende onderdrukking en repressie. Alfonso is op die manier een ‘getrouwe discipel’ geweest van de wil van Christus. Laten we niet vergeten hoe hij tijd doorbracht met het bezoeken van gezinnen. Elke dag ging hij op bezoek. Het waren tijden van grote angst, grote rouw en grote armoede. Hij wist hoe hij moest luisteren en begeleiden. Hij veroordeelde niet en opende altijd deuren voor nieuwe kansen in het leven.

(2) In de bijeenkomsten van het pastorale team en in de bijeenkomsten van de verschillende gemeenschappen in de zone gaf Alfonso een voorbeeld van “… het verlichten van de contouren die ons omringen”. Aartsbisschop Romero beschrijft het als volgt: “… om de werkelijkheid te belichten vanuit onze eigen aard als Kerk – een Kerk die we allemaal samen zijn – zodat ze een echte en authentieke evangelische verlichting kan zijn voor de wereld van vandaag.” In tijden van crisis is het zo belangrijk dat de kerkelijke gemeenschap zich kan laten verlichten door de Geest van Jezus (en niet door ideologische lezingen van allerlei strekking, noch door de verlokkelijke ogen en mooie beloften van politieke leiders). Hij herinnert er ons aan dat het altijd om een waarachtige en authentieke evangelische verheldering van onze werkelijkheid moet gaan. Welnu, zo leefde Alfonso.

Gedurende de bijna drie jaar dat ik de pastorale zorg met Alfonso in die sector heb mogen delen (1978-1980), ben ik er getuige van geweest hoe hij die missie uitvoerde: het geloof consolideren en de werkelijkheid vanuit het Evangelie verlichten. En Alfonso beleefde dit allemaal in zeer concrete solidariteitsacties, waarbij hij zijn salaris deelde, jonge mensen hielp met het betalen van hun studies, de hulp van Caritas beheerde en samenwerkte met anderen om de pijn en de wanhoop te verlichten.

Het bovenstaande citaat uit de preek van Mgr. Romero voor deze zondag heeft ons in staat gesteld om het leven en het martelaarschap van Alfonso te herdenken. Maar het is niet genoeg alleen de datum van de verjaardag van zijn martelaarschap te onthouden, en ons af en toe te herinneren wie hij geweest is? Maar we moeten via die jaarlijkse herdenking en herinnering onze wegen als Kerkelijke basisgemeenschappen op vandaag, in de realiteit van de actuele situatie telkens weer herzien. Als in de KBG de gemiddelde leeftijd vrij hoog is en er heden ten dage blijkbaar geen nieuwe gemeenschappen kunnen gevormd worden, dan betekent dit wellicht dat we een fundamentele dimensie van onze missie hebben verwaarloosd: het consolideren van het geloof. Dat wil zeggen dat we verder druk doende en bezig geweest zijn, zonder ons te wijden aan het intensieve werk van het uitnodigen van andere mensen en families om hen de KBG-ervaring te laten beleven (mensen en gezinnen bezoeken, nadenken over de werkelijkheid in het licht van het Evangelie, een gemeenschap vormen, leren ondersteunend te zijn voor wie ons nodig heeft,…) Helaas zien we in de geschiedenis van de Kerk hoe in veel delen van de wereld het christendom aan de volkeren is opgelegd als een dimensie van destructief kolonialisme. Tegenwoordig zijn velen in de wereld christenen door traditie, door erfenis van generatie op generatie. Anderen laten zich op vandaag meeslepen door meer emotionele en charismatische religieuze stromingen, zonder concreet en reëel engagement. Daarom is het dringend nodig om het initiatief te hervatten ten einde als Kerk “… een getrouwe weerspiegeling van de wil van Christus**" te zijn.**

Het is dringend nodig om op vandaag te (her)evangeliseren vanuit trouwe nabijheid, vanuit concrete dienstbaarheid, vanuit een bemoedigende aanwezigheid, vanuit een andere manier van leven, vanuit de uitnodiging om deel uit te maken van het Kerkmodel dat onze bisschoppen, onder het licht en de kracht van de Heilige Geest, hebben gepromoot vanuit de Bisschoppenconferenties van Medellín (1968) en Puebla (1979). We hoeven niet bang te zijn.

Tere en Ludo Van de Velde

Voor wie Spaans begrijpt: we delen graag ook nog een paar andere reflecties op basis van citaten uit dezelfde homilie van Mgr. Romero, uitgesproken op de Vierentwintigste Zondag door het jaar-B, 16 september 1979, met een overdenking erbij van mijn eigen hand (2015), later opgenomen op de St. Matthew’s Radio van de Anglicaanse Kerk in de VS:

244 Quien ya no es cristiano:

https://www.facebook.com/MonsOscarARomero/videos/612859617076026

243 La organización:

https://www.facebook.com/MonsOscarARomero/videos/3257247261208190

Deze reflectie was oorspronkelijk geschreven voor zondag 12 september 2021, en werd nu herzien voor de Vierentwintigste Zondag door het jaar-B, 15 september 2024. Voor deze overdenking hebben wij een citaat genomen uit de homilie van Monseigneur Romero tijdens de eucharistieviering op de Vierentwintigste Zondag door het jaar-B, 16 september 1979. Homilías, Monseñor Oscar A Romero, Tomo V, Ciclo B, UCA editores, San Salvador, p. 316.

Wekelijkse reflectie onder het licht van Romero - nr. 27. Bij de 42° verjaardag van het martelaarschap van Alfonso Acevedo (+ 12 september 1982).

Reflectie bij de 42° verjaardag van de moord op onze broeder Alfonso Acevedo.

De tijd vliegt… En er zijn uiteraard steeds meer mensen die de jaren van onderdrukking en oorlog in El Salvador niet hebben meegemaakt. Ieder jaar zijn er ook minder mensen die de slachtoffers hebben gekend. In de wijken en in de parochie van San Ramón/Mejicanos, in het aartsbisdom en ook in de Kerkelijke basisgemeenschappen zelf zijn er ook minder mensen die de weg van Alfonso Acevedo zijn meegegaan en van dichtbij hebben mee beleefd. Wat we over hem weten, is nu meestal wat we ons herinneren van wat anderen ons hebben verteld.

De parochie van San Francisco, Mejicanos, herdenkt en viert nog elk jaar de verjaardag van zijn martelaarschap. Het gemartelde lichaam van Alfonso is begraven in de kerk van die parochie. De Kerkelijke basisgemeenschappen (KBG) van en rond San Salvador kwamen daar begin jaren ‘80 bijeen. Ook de religieuze gemeenschap van de Passionisten herdenkt elk jaar het getuigenis van Alfonso in haar parochie.

Sommige volksliederen zijn geboren uit het hart van de KBG, en de liederen over Alfonso Acevedo die daar nog altijd worden gezongen drukken de betekenis uit van zijn leven en zijn toewijding, als voorbeeld en kompas om voor onszelf op vandaag de goede richting van ons leven niet te verliezen.

In San Ramón/Mejicanos is er dan verder ook het Kindercentrum ‘Alfonso Acevedo’, dat als een werk van ANADES tot op heden zeer goed functioneert. We zijn er zelf getuige van geweest hoe het Kindercentrum en de juffen aldaar grote inspanningen leveren om jonge kinderen bewust te maken van de betekenis van de figuur van Alfonso Acevedo, en hoe al het ANADES-personeel hen helpt om te leren nadenken over hun historische verantwoordelijk-heid en hen bestendig aanmoedigt om zijn erfenis na te leven.

‘Foncho’ – zoals we hem noemden – staat ook aan het begin van de weg van de Kerkelijke basisgemeenschap van ‘Alfonso Acevedo’ in San Ramón, en zijn gedachtegoed en bezieling hebben die weg een hele tijd mee gebaand. Deze KBG heeft immers haar wortels in de 25e verjaardag van zijn martelaarschap. Er was daarmee een nieuwe KBG-ervaring geboren, waarin de pastorale praktijk en de sociale dienstverlening aan de armen tot op vandaag een licht blijven en een spoor trekken op de weg die moet worden gegaan. Die gemeenschap ‘Los Fonchos’ vormt samen met andere Kerkelijke basisgemeenschappen de Oecumenische Beweging van KBG in Mejicanos: ‘Alfonso, Miguel, Ernesto en Paula Acevedo’, die ook de herinnering mee opneemt aan de brutale moord op twee broers en een nichtje van Alfonso. In de maand september werden al enkele jaren in San Ramón spandoeken geplaatst met teksten die zinspeelden op en herinnerden aan de gedachten van Alfonso, of er werd een tocht door de straten gemaakt, waardoor de aandacht van de inwoners werd gevestigd op de martelaar van hun woonplaats. Andere KBG herinneren zich al evenzeer de figuur van Alfonso Acevedo. In het programma van de KBG in de radio van de UCA (de universiteit van de Jezuïeten in San Salvador) hebben we zelf ervaringen mogen meebeleven en reflecties over Alfonso kunnen delen, en we hebben op die manier met elkaar kunnen uitwisselen hoe we zijn erfgoed op vandaag beleven. We kennen verder slechts één onderzoek over het leven en de pastorale getuigenis van Alfonso: het proefschrift van José Arturo Mora Hernández in de masteropleiding Latijns-Amerikaanse theologie aan de UCA, een onderzoek naar de pastorale getuigenis van vermoorde lekenanimatoren in de Kerk.

Vandaag, op de 42e verjaardag van zijn martelaarschap, is het tijd voor een diepgaande evaluatie van onze reacties op zijn nalatenschap. De telkens weer herhaalde verhalen over een aantal aspecten van zijn leven die we ons nog herinneren – ze zijn belangrijk maar lang niet voldoende. Jaarlijkse vieringen en herdenkingen alleen zijn niet genoeg. Het is niet voldoende zijn naam te geven aan onze organisaties of gemeenschappen. Het is niet voldoende zijn biografie te lezen of nota te nemen van het resultaat van een onderzoek naar zijn gelovige getuigenis. Het is niet genoeg om zich rond zijn graf in het kerkgebouw van San Francisco in Mejicanos te verzamelen. Het is niet voldoende dat degenen onder ons die hem hebben gekend en zij die met hem op weg zijn geweest, elk jaar opnieuw enkele ervaringen uit zijn getuigenis vertellen. Het is niet genoeg om hem brieven te schrijven.

Laten we vandaag veeleer vanuit zijn geest en de erfenis die hij ons heeft nagelaten een waarheidsgetrouwe evaluatie maken van ons persoonlijke, ons familiale en ons gemeenschapsleven. Een goede methode daarvoor is om onszelf vragen te stellen op basis van wat we weten over Alfonso. Vragen als: Laten we het licht van Alfonso’s getuigenis vallen op onze huidige weg? Wat waren Alfonso’s prioriteiten in zijn leven en wat zijn onze prioriteiten vandaag? Wat leren we – voor vandaag – van zijn bekeringservaring? Hoe beleven we vandaag de dag de evangeliserende missie en de nabijheid bij gezinnen die hij voorstond en pratikeerde? Hoe vervullen we de missie van het voortdurend ‘bezoeken’? Hoe ver gaat onze toewijding om te delen wat we hebben en bezitten? In hoeverre zijn wij in staat om onze wonden te transformeren in een evangeliserende kracht van hoop en bezieling? Als we Alfonso’s pastorale getuigenis naar onze tijd toe zouden projecteren, wat zou Alfonso dan vandaag de dag doen? Op welke manier kan het getuigenis van Alfonso ons op vandaag helpen om het Evangelie van Jezus te begrijpen en consequent na te leven? Waar moeten we naar terugkeren? Wat zouden we moeten veranderen in ons persoonlijk leven, ons gezins- en ons gemeenschapsleven en als actieve leden van ons volk? Helpen de getuigenissen van Alfonso’s leven en zijn pastorale toewijding ons om Jezus in de realiteit van vandaag te volgen? In welk opzicht zijn we op dat vlak erg tekortgeschoten? Hoe daagt Alfonso ons vandaag uit..?

Laten we niet bang zijn. Alfonso, martelaar en getuige, is voor elk van ons een betrouwbaar kompas om niet te verdwalen en om zelf ook betrouwbare getuigen van het Evangelie te zijn.

Tere en Ludo Van de Velde

Deze reflectie was oorspronkelijk geschreven in 2021, naar aanleiding van de 39° verjaardag van het martelaarschap van Alfonso Acevedo (+ 12 september 1982), en werd nu herzien voor de 42° verjaardag, 12 september 2024.