Op TV neemt het aantal uitzendingen toe, die begeleid worden door tolken in gebarentaal. Alles wat bijdraagt om mensen uit hun isolement te halen, is aan te moedigen. Liplezen en implantaten laten doven toe een normaal gesprek te voeren. Het masker in de coronatijd is door hen zeker als hinder ervaren.
Toch kan men met gebarentaal de vogels niet horen schuifelen, noch het gaan en komen van de golven. Doven kunnen evenmin door gebarentaal de klank horen van de stem van hun ouders en hun vrienden.
We vangen geluiden op met onze oren, zien kleuren met onze ogen, ruiken de geur van een bloem langs de neus en smaken de spijzen met de mond en voelen prikkels op onze huid. Een mens heeft zintuigen en leeft met zijn zintuigen.
Verwondering
“Het menselijk lichaam is een wonder.
Als alles meezit, hebben we
één neus, één tong
twee ogen, twee oren, twee benen, twee armen, twee lippen,
tien vingers, tien tenen,
een slordige 700 miljard hersencellen,
enzovoort, enzovoort.
Met dat alles kunnen we bewegen, spreken, denken,
en onze vijf zintuigen laten werken:
zien, horen, voelen, ruiken en smaken.
Als alles meezit…
Maar het zit niet altijd mee.
Er is niet veel nodig of het gaat grondig fout.
En dan ontdekken we onze beperking, onze kwetsbaarheid.
Maar er is niet alleen de lichamelijke beperking:
wij mensen, groot of klein, hebben allemaal onze kleine gebreken
in ons omgaan met elkaar en met het leven.
Hoe reageren we als we op onze eigen grenzen botsen?
Hebben we dan de neiging om ons op te sluiten in onze kleine wereld,
af te sluiten voor de anderen?
Wat voelen we als we op de gebreken botsen van onze medemens?
Halen we dan onze schouders op en zoeken we met hem naar een oplossing?
Wat ervaren we als iemand ons te hulp komt?
Kunnen we ons dan openstellen voor die andere?
“Ga open”: dat waren de woorden die Jezus sprak tot een doofstomme.
Daarvoor gebruikte hij het Aramese woord ‘Effata’.
(4ingen Vieringen Ku Leuven, Effata, een uitgewerkte viering, passend bij het begin van het schoooljaar).
Aandacht voor zintuigen
Wie vertrouwd is met het evangelie, stelt vast dat Marcus nogal belang hecht aan de zintuigen, zeker aan het zien en het horen. Over beide heeft hij genezingsverhalen. Jezus geneest een man, die slecht hoort en moeizaam spreekt. Jezus is daarbij geenszins uit op sensatie. Hij gaat in op de vraag van de begeleiders van een doofstomme. Hij neem de man apart, stelt hem niet te kijk. Daardoor kan deze wellicht rustig genieten van zijn genezing en wennen aan de geluiden.
Jezus raakt de man aan. Hij stak hem de vingers in de oren. Michelangelo beeldt in de Sixtijnse kapel de schepping uit met het beeld van Gods vinger die deze van de mens aanraakt. Genezen is de schepping herstellen. Met de vinger kunnen wij naar het wonder wijzen.
Marcus kan met zijn verhaal ook een diepere bedoeling hebben. Zijn verhaal gaat eveneens over de leerlingen die als kleingelovigen moeite hebben om te verstaan wat Jezus hun zeggen wil. Hij denkt zowel aan de leerlingen van Jezus als aan tijdgenoten die horen maar niet luisteren. De profeten hadden ervaring van de stugheid van het volk. “Mensenkind, je woont te midden van een opstandig volk. Het heeft ogen om te kijken, maar het ziet niet en oren om te horen, maar het luistert niet” (Ez. 12,1-2).
“Mensen hebben kennelijk een powerknop op hun zintuigen. Als ze dingen onder ogen moeten zien, die zie niet willen accepteren, zetten ze de knop gewoon uit. Ze hebben wel oren en ogen maar gebruiken ze niet” (EO Bijbel).
Jezus heeft dit ervaren bij zijn leerlingen en bij de mensen die naar hem toekwamen. Hun gehoor moest verbeteren, hun zin scherper worden, hun geloof groeien.
De profeten hebben tegelijkertijd de hoop gekoesterd van een droom op herstel en harmonie, waarbij blinden zien, doven horen, lammen springen en stommen zingen. Jesaja heeft daarover een sterke tekst (Jes. 35). Händel wist deze in zijn oratorium The Messiah op muziek te zetten:
He shall feed his flock’:
Then shall the eyes of the blind be opened,
and the ears of the deaf unstopped;
then shall the lame man leap as a hart,
and the tongue of the dumb shall sing.
In de liturgie worden de zintuigen aangesproken. In de reformatie staat het horen van het woord Gods centraal. Vieringen bij katholieken en orthodoxen laten andere zintuigen meer aan bod. Gilbert K. Chesterton drukte het in zijn tijd zo uit. Protestanten zijn de mening toegedaan dat men God slechts door het denken kann vereren, Katholieken doen het met al hun zinnen..
Mensen kunnen zich afsuiten voor anderen. Wij moeten ons soms afschermen voor te veel en te hoog geluid. We hebben nood aan stilte en inkeer. We kunnen oog en oorlappen gebruiken, Dit mag niet permanent zijn. We moeten zorg dragen dat we verbonden leven. We ontwikkelen onze zintuigen, niet alleen voor wat effeciënt is en productief zal zijn, maar ook om aandacht te ontwikkelen voor andere waarden, voor kunst en schoonheid, voor alles voor wat ons meer mens maakt. Hoe meer zintuigen we gebruiken, hoe rijker onze wereld!
Effata, ga open zowel om te horen als om te spreken. Door te horen en te spreken vormen wij gemeenschap. Horen wat ze zeggen en soms ook niet zeggen.
Du muß versuchen, auch den Schweigenden zu hören’ (P. Celan).
Dat het een horen een luisteren mag zijn waarin we zowel in de stilte als in de drukte Gods stem kunnen horen.
Open onze oren, Heer, opdat wij horen ’t roepen aan de poort (ZJ 569).
De apostel Jacobus richt zich vandaag tot ons met de vraag om te luisteren en de stem van de armen te horen. “Luister, lieve broers en zussen: God heeft de armen naar de wereld uitverkoren om rijk te zijn in het geloof en erfgenamen van het koninkrijk” (Jak. 2,5).
Heer, open onze oren en maak vooral ons hart ontvankelijk voor uw Woord.
Effata, Heer maakt dat die woord uit uw mond in mij binnendringt.
Geef dat ik U mag ontdekken en door U mij zelf vinden.
Effata, Heer spreek dit woord tot mij opdat ik daarmee naar mijn broeders en zusters lan gaan omn hen nabij te zijn wanneer zij zonder stem zijn en geen gehoor vinden.
*****************
Hoor je me ?
Twee zestigers praten met elkaar over ouder worden.
Zegt Jan: “Het probleem bij vrouwen, is dat ze weigeren te aanvaarden dat ze ouder worden.
Ze gebruiken allerlei trucjes om het te verbergen.”
“Gij hebt het bij het rechte eind” zegt Piet. “Ik ken een middel om hen te ontmaskeren.
Als gij wilt weten of uw vrouw hardhorig wordt*
ga dan op tien meter van haar vandaan zitten en stel een vraag.
Als ze niet antwoordt ga je op vijf meter afstand zitten en stel de vraag opnieuw,
dan op twee meter en tenslotte op één meter.”
Jan vindt het een schitterend idee en thuis gekomen neemt hij meteen de proef op de som.
Terwijl vrouwlief in de tuin de was ophangt,
gaat hij op een tiental meter van haar vandaan zitten en vraagt: “Schat, wat eten we deze middag?”
Er komt geen antwoord.
Hij verkleint de afstand met ongeveer de helft en stelt de vraag opnieuw:
“Schat, wat eten we deze middag?”
Er komt geen antwoord. Hij komt nog dichterbij zitten en vraagt:
“Schat, wat eten we deze middag?” Opnieuw geen antwoord.
Hij begrijpt er helemaal niets van, gaat naast haar staan en vraagt luid en klaar:
“Schat, wat eten we deze middag?"
De vrouw draait zich om, kijkt hem geërgerd aan en antwoordt:
“Voor de vierde keer, kip met frieten!”