Bij de wonderen die aan Jezus toegeschreven worden, gaat het er gewoonlijk heel sober aan toe. Het gebiedend woord van de Heer en het geloof van de vrager volstaan.
Ditmaal bij de genezing van de doofstomme verloopt de genezing op de wijze van wonderdoeners (Mc. 7,31-37). Jezus neemt de man apart, (geheimhouding), steekt de vinger in de oren, raakt de tong aan en gebruikt speeksel. Jezus spreekt in het Aramees een kort machtswoord uit. Marcus heeft dit oorspronkelijk woord bewaard en het naar het Grieks vertaald. Effeta kan gelden als titel en samenvatting van dit ontmoetingsverhaal. We mogen het lezen als een uitnodiging om als Effeta-mens te leven met zintuigen open voor alles.
Het verhaal speelt zich af aan de grens van Galilea. Was de doofstomme een jood of een heiden? Het is iemand met verstopte zintuigen.
hORENde OREN
Er is een ganse weg afgelegd tussen de praktijk van wonderdoeners van weleer en de moderne medische en audiologische technologie om doven te behandelen zoals cochleaire implantatie, genetisch onderzoek en gentechnologie.
Er is een verschil tussen mensen die van bij de geboorte doof zijn en zij die het op latere leeftijd worden. De eerste behoren tot de gemeenschap van de doven. Ze hanteren een eigen taal, de gebarentaal, hebben een eigen gemeenschapsgevoel, misschien zelfs een stuk argwaan tegenover de horende (M. Broesterhuizen in zijn afscheidscollege: En het woord is gebaar geworden).
Het gehoor is een complex orgaan. Driekwart van de bejaarden heeft een gehoorprobleem. Bij wie het gehoor afneemt, vermindert het sociaal contact. Een gesprek volgen waar vele stemmen klinken valt hen moeilijk. Ze verkiezen programma’s met ondertitels.
Met beperkingen
Verstopte zintuigen beïnvloeden onze ontvankelijkheid voor Gods woord. De zintuigen zijn ons contact met onze omgeving en met de wereld. Een blinde, een dove, een stomme, een gevoelloze, al deze mensen zijn enigermate, ja soms zeer sterk geremd. Hun contact met de omgeving wordt erdoor moeilijk. Een handicap belet hen ongehinderd aan alle activiteiten deel te nemen. Gehoorgestoorde dreigen geïsoleerde mensen te zijn. Wij kunnen doof zijn en stom worden in een wereld met te veel geluiden, waar iedereen babbelt en niemand luistert.
Wij zijn voorzichtig geworden met het gebruik van het woord handicap. We spreken eerder van beperking. We wensen een gemeenschap waarin elke mens in zijn verscheidenheid erkend wordt en mede betrokken is.
In dit verhaal is het niet de doofstomme die om Jezus vraagt. Het zijn anderen die hem bij Jezus brengen. Wat wou de doodstomme zelf? In de bundel Theologie en beperking brengt Jacqueline Kool een voorval uit een godsdienstles. De leraar spreekt over Gods nieuwe wereld. In de klas zit een leerling die doof is. De leraar zegt dat hij zal kunnen horen in die nieuwe wereld. “In de nieuwe wereld zal jij kunnen oren.” De leerling protesteert bij deze uitspraak: “Nee, in de nieuwe wereld zal God in gebaren spreken.” “Het kind wil niet primair een paar goede oren hebben, het wil dat de ander – en wel op het diepste niveau, namelijk op het niveau van God - zijn of haar taal spreekt. De bevestiging, die het kind vraagt, gaat veel verder dan de bevestiging die de leraar biedt: het wil geaccepteerd worden en gezien en gehoord worden zoals het is en van daaruit echte communicatie ervaren met de ander” (Jacqueline Kool in Axel Liégois, Theologie en beperking, p. 37).
Het verhaal bij Marcus heeft sporen nagelaten in de doopliturgie, waarin een effeta-ritus is voorzien. Dezelfde handelingen van Jezus worden daar hernomen: openen van de zintuigen, van mond, oren en ogen. Doof is wie het woord van God niet hoort; stom degene die de geloofsbelijdenis niet doorgeeft.
Gericht naar buiten
Op een bezinningsnamiddag in het Priester Poppe domein te Moerzeke sprak de Nederlandse hulpbisschop de Jong over de nieuwe evangelisatie. Een van zijn voorbeelden was de groep Oikos uit Milaan. Deze gemeenschap, ontstaan in 2001, is sterk in netwerkverband. Het zijn kleine groepen. Ze bidden samen, ze verdiepen het geloof, danken om wat God doet en zijn verbonden met andere mensen aan wie ze dienstbaar zijn. Ze bidden het Onzevader in kring, elkaar de hand reikend, maar het gelaat naar de buitenkant van de kring. Geen groepje onder zich, maar betrokken op anderen. Een van hun initiatieven is het inrichten van een cursus gebarentaal om met de wereld van de doven in contact te komen, van hen te leren en met hen over levenswaarden, over kunst en evangelie te communiceren.
Bij de genezing van die doofstomme ging een voorspelling van Jesaja in vervulling: “Hij laat doven horen en stommen spreken Hij heeft alles wel gedaan.” Met Jezus komt de nieuwe schepping. De aanwezigen nemen het vreugdelied van Jesaja over. Voor alle kleine stappen op de weg van het evangelie en tot vorming van geloofsgemeenschappen loven we de Heer.