DE DENKBEELDIGE EZEL
Uit mijn studietijd herinner ik me het verhaal over een filosoof uit het oude Griekenland die het verschil duidelijk wilde maken tussen mens en dier. Hij nam de volgende gedachtenproef. Men neme een ezel die volkomen symmetrisch is; zijn linkeroog en -neusgat zijn even goed als zijn rechter en zijn spieren zijn gelijk ontwikkeld. Men plaatse deze ezel op een windstille middag exact in het midden van twee even geurige hooibergen… Evident dat zo’n experiment alleen in gedachte uit te voeren is. De vraag is: wat zal er gebeuren en het antwoord luidde: de ezel zal verhongeren. De twee hooibergen trekken allebei even hard aan zijn kop en hij zal middenin blijven aarzelen tot hij omvalt. Een mens tussen twee gebakjes zou gewoon aan een van de twee beginnen, want hij kan kiezen. In elk geval drukt dit verhaal uit dat kiezen iets heel verwonderlijks is. Wij hebben het vermogen om te kiezen en zoals alle vermogens moet ook kiezen worden geleerd.\
TWEE SOORTEN BROOD
Vlak na de val van de Berlijnse muur was ik in Leipzig, in de voormalige DDR. Daar bezocht ik het beroemde cabaretgezelschap dat al in communistische tijden in de “Pfeffermühle” voorstellingen gaf. Die avond was er een persiflage op Oost-Duitsers die na de hereniging een winkel bezochten. Daar was veel te veel keus. Op het toneel verscheen een man bij zijn psychiater. Klacht: “Ik word gek als ik bij de bakker kom. Zoveel verschillende soorten brood, ik weet niet wat ik moet kiezen.” Hilarisch gelach in de zaal. “Vroeger was het zo eenvoudig, toen waren er maar twee keuzemogelijkheden. Het brood was oud, ofwel zeer oud.” De zaal applaudisseerde langdurig. Men zag de voordelen van de keuzemogelijkheid, maar men voelde ook de stress. Kiezen is een kunst; je moet dat geleerd hebben. Zo las ik laatst dat in een gemiddelde supermarkt bij ons zevenduizend verschillende producten liggen, terwijl een grote zaak in de Verenigde Staten al gauw tot vijftigduizend artikelen komt. Hoe kiezen we dan? Het belangrijkste is natuurlijk of ergens zin in hebben, de eigen lust. Is iets mooi, of leuk, of lekker? Voor de meeste mensen ligt hier gelukkig geen probleem. Maar ook dit moet geleerd zijn.\
LEREN KIEZEN
Een kind moet leren om zijn eigen smaak te ontwikkelen. Verstandige ouders sturen daarbij. Ze zorgen ervoor dat het niet blijft steken in maaltijden die uitsluitend bestaan uit friet met ijs, maar ze staan wel toe dat hun kind enkele dingen niet hoeft te eten, lever en spinazie bijvoorbeeld. Zij staan het kind niet toe om hun slaapkamer helemaal zwart te verven, maar ze betrekken hem wel in het overleg over kleuren en behang.\
WAT IK WIL
Bij het maken van een keuze speelt echter meer dan de eigen lust. Bijvoorbeeld het oordeel van anderen. Als er veel mensen rond een bepaalde ketel staan bij een lopend buffet, reken er maar op dat iedereen even komt snuiven! Dat oordeel van anderen is vooral voor kinderen en jongeren erg belangrijk. Niets is zo erg als door leeftijdgenootjes geminacht te worden. Hierdoor kunnen heersende opinies verplichten tot bepaalde schoenen, haardracht of shirts. Bedrijven zijn zich daar zeer van bewust, ze bestoken de kinderen met koele reclames, en de bijstandsmoeders zijn de dupe. Van dit moment in de keuze heeft de kerk erg veel last. In de publieke opinie van jongeren scoort ze niet hoog. Kerk wordt geassocieerd met saai, ouderwets en onvrij. Jonge mensen die er openlijk voor kiezen daaraan mee te doen moeten een sterke positie in de groep hebben om zich die vrijheid te kunnen veroorloven.\
WAT DE ANDEREN WILLEN
Naast de eigen lust en naast de populariteit van een beslissing speelt een derde moment mee en dat is onze ideologie, onze persoonlijkheid, onze eigen kijk op de wereld en wat daarin waardevol is. Dat is het meest volwassen moment in een keuze. Jozua in de eerste lezing riep de leiders van de twaalf stammen van Israël bijeen en stelde ze voor de keuze: Kies nu eindelijk tussen de goden van je voorouders of de ene Onzichtbare God van Israël. In het evangelie van Johannes doet Jezus hetzelfde tegenover zijn leerlingen. Ze moeten kiezen en slechts twaalf kiezen voor Jezus. Het is niet dat de anderen er geen zin meer in hebben. Het is ook niet dat menselijk opzicht hen weerhoudt. Het is hun wereldbeeld. Jezus zegt dingen die ze niet gerijmd krijgen met hun oude geloof.\
WAT GOD WIL
Ik denk dat ook wij moeten leren om te kiezen voor het evangelie. Die keuze speelt zich niet af op enig heroïsch moment in ons leven, maar duizenden keren per dag in al die kleine beslissinkjes die we meestal moeiteloos maken. Daarin moet naast de lust en de mening van de ander ook de visie van Jezus meeklinken. Als ik kan kiezen tussen tien schoonmaakmiddelen: welk daarvan drukt de meeste eerbied uit voor het geschapene? Als ik kan kiezen tussen twee soorten banaan of koffie: welk daarvan doet het meest recht aan mijn naasten, aan de armen op aarde? Als mijn mening wordt gevraagd over een ander mens, dan mag mededogen en vergevingsgezindheid meespelen. Mensen hebben de biecht afgeschaft omdat die hen met veel onvolwassen schuldgevoelens had opgezadeld, maar eigenlijk zou het goed zijn wanneer we met elkaar gewetensvolle gesprekken zouden voeren over de keuzes die we maken, en hoe daarin ons geloof in breken en delen, in liefde en vergeving, in recht voor allen doorklinkt.\
FRIKADEL OF BAMI-SCHIJF
Lieve kinderen. Aljosha zei dat hij moederdag zo leuk vond, want dan kookte vader en dat eindigde bij de frituur. Daar begon het spel. Aljosha wilde altijd hetzelfde bestellen als zijn zusje en zijn vader, want anders kreeg hij altijd spijt. Het leek wel of er op het bord van de ander altijd iets beters lag dan op je eigen bord. Nam je zelf een bamibal dan leek de frikadel van je zusje het einde. En nam je zelf een frikadel dan leek de saté van pappa wel een magnum. Dus Aljosha koos wat pappa en zijn zusje kozen en als die iets verschillends namen dan vroeg hij van allebei iets! Als je iets moet kiezen dan kies je waar je zin in hebt, en je kijkt ook naar de andere kinderen. Nou zegt Jezus: als je moet kiezen, kijk dan ook naar mij! Dus als je eens heel erg lekker ergens gegeten hebt, leg dan ook eens een gulden opzij voor kinderen die geen eten hebben. En als je een spelletje mag uitzoeken, denk er dan ook aan wat je vriendinnetje of je broertje graag doet. En als de anderen iemand uitlachen die zielig is, dan lach je maar niet mee! Want als jij voor mij kiest, zegt Jezus, dan kies ik voor jou!