Lezingen 1 Sam 3, 3b-10.19 · Ps 40 (39) · 1 Kor 6, 13c-15a.17-20 · Joh 1, 35-42
Dit jaar worden op de zondagen de lezingen genomen van de B-cyclus. Dat betekent dat de evangelielezingen van Marcus komen. Maar zoals in ieder jaar zijn er uitzonderingen op die regel. De Marcus-cyclus wordt vooral onderbroken door enkele lezingen die uit het evangelie volgens Johannes komen. Het is eigenaardig dat het Johannesevangelie geen eigen cyclus heeft. Waarom besloot men maar drie liturgische cyclussen te hebben en geen vier? Misschien heeft het iets te maken met het speciale karakter van het evangelie volgens Johannes.
Als we alleen maar dat relaas over Jezus zouden hebben, dan zouden we geen bergrede hebben, maar ook geen parabels. We zouden Jezus niet kennen als de landlopende leraar, die Marcus, Matteüs en Lucas beschrijven. We zouden geen enkel verhaal hebben over de contacten die Jezus op al die tochten had met de gewone mensen die hij tegenkomt. We zouden een Jezus hebben die voornamelijk lange toespraken geeft en die op een bijna abstracte manier discussieert over enkele vrij hoogdravende thema’s.
Johannes kent Jezus karakteristieken toe, die we bij Marcus, Matteüs en Lucas nauwelijks of niet vinden.
Omdat de synoptische evangeliën zo concreet over intermenselijke ervaringen gaan schijnt er in die verhalen veel over wat ze over Jezus willen zeggen eigenlijk vast te lopen. Neem Marcus, die in zijn eerste vers al schrijft dat Jezus de zoon van God is. Het probleem dat hij zo aan het begin van zijn evangelie al oplost is de verhouding die Jezus heeft ten opzichte van God. Het probleem dat theologen proberen te beantwoorden in hun christologie.
Marcus geeft zijn antwoord op die kwestie op een manier, dat het nu juist dat is wat hij in zijn verhaal zal gaan aantonen: Jezus is de zoon van God. Het is de vraag of hij daarin ook slaagt, of zelfs of hij dat op de manier waarop hij zijn verhaal vertelt ook kan doen. Het is moeilijk om dat te doen als je binnen de menselijke alledaagse ervaring blijft, zelfs als je het daarbij hebt over wonderen en exorcismen.
Alle drie de synoptici, Marcus, Matteüs en Lucas proberen het over iets te hebben in Jezus dat aantoont dat er in hem meer schuilt dan er zo op het eerste gezicht te zien is. Ze wisten alledrie dat er in hem iets was, dat boven de gewone ervaring uitgaat. Maar hoe dat precies uit te drukken bleef een moeilijkheid. Ze hebben het er misschien daarom alle drie over dat Jezus eens terug zal komen. Ze hebben het alle drie het over een tweede komst. Maar op die manier blijft het extra dat ze in hem ontdekten ergens in de toekomst hangen.
Johannes heeft het in zijn evangelie niet over die tweede komst. Hij lost hetzelfde probleem op een andere manier op. Hij doet dat al in het begin van zijn evangelie als hij het heeft over het vóór-bestaan van Jezus.
Voordat Jezus in de wereld kwam was hij al bij God. Johannes begint daarmee in zijn proloog tot zijn evangelie: ‘In het begin was het woord en het woord was bij God en het woord was God. Dit was in het begin bij God.’ Johannes begint er ook zijn evangelie zelf mee als hij rapporteert hoe Johannes de doper tegen zijn twee leerlingen - Andreas en waarschijnlijk Johannes zelf - van Jezus zegt: ‘Zie het lam Gods.’ Hij had dat enkele dagen van te voren ook al gezegd, maar toen had hij er aan toegevoegd: ‘Achter mij komt een man die vóór mij is, want hij was eerder dan ik.'
Johannes’ oplossing heeft ook zijn nadelen. Als je Jezus’ goddelijke afkomst en zijn goddelijkheid zo benadrukt, dreigt het menszijn van Jezus weer onderschat te gaan worden. John McKenzie (The New Testament without illusion, 1980) meent dat dit de reden is dat Johannes het weer duidelijker maakt dan wie van de drie synoptici dan ook, dat Jezus echt stierf op het kruis, door ons als enige te vertellen van de Romeinse soldaat die Jezus’ hart doorboort.
Al de evangelieschrijvers hebben dezelfde moeilijkheid, namelijk hoe spreek je in onze menselijke taal zo over Jezus dat je diens gehele werkelijkheid uitdrukt. We hebben er eenvoudigweg de taal niet voor. Marcus, Matteüs en Lucas probeerden het op hun manier, ze schoten te kort. Johannes probeerde het op zijn manier, maar slaagde er niet helemaal in. Het is daarom goed dat we die verschillende verhalen elkaar laten onderbreken.