* Jezus trekt met zijn apostelen naar een eenzame plaats. Dit is de woestijn in. Na hun activiteit in de drukke doewereld moeten ze terug naar de stilte en de eenzaamheid. Het is nodig dat ze even tot rust komen, zichzelf relativeren, van op afstand hun werk bekijken, vooral vanuit Gods visie. Jezus houdt van harmonie en evenwichtig. De broeders van de “Tiberiade” in Lavaux-Sainte-Anne nemen elke maandag een woestijndag: in volle natuur, op water en brood, in Gods aanwezigheid.
* Het alleen zijn is Jezus en zijn leerlingen echter niet gegund. Een grote menigte volgt hen. Juist in de woestijn had God tijdens de uittocht tot zijn volk gesproken. De profeet Jeremia bleef eraan herinneren: “Het volk dat aan het zwaard ontkwam vond genade in de woestijn. Aan Israël op zoek naar rust is Jahweh reeds van verre verschenen” (Jer 31,2-3). De profeet Hosea actualiseerde het verleden voor zijn tijd van ontrouw: “Ik zal mij bruid (het godsvolk) roepen naar de woestijn, en Ik zal daar spreken tot haar hart” (Hos 2,16). De woestijn is een oord van uitzuivering en verdieping.
1. De reactie van Jezus was geen wrevel of misnoegdheid, maar medelijden met hen.
- Hij had dit volk gestoord en driftig kunnen wegsturen: mensen die ongewenst iemands vakantie komen afnemen ! Nee. Jezus is geraakt, is getroffen. Hij heeft medelijden. Medelijden komt bij Jezus steeds maar terug. Het zit als in zijn genen. Dat deelt Hij met de Vader (Mt 9,35-38; 14,14; 15,32; 20,24; Lc 7,13; 13,12; 23,27)… Hij had medelijden omdat ze ronddwaalden als schapen zonder herder. Het was ooit de vrees van Mozes dat hij bij zijn dood Israël zou achterlaten “als schapen zonder herder” (Num 27,17). In de eerste lezing hoorden we dat het voorwerp van die vrees waarheid werd (Jer 23,1.6). Jezus begon met het volk uitvoerig te onderrichten. Pas nadien gaf Hij hun te eten. Zonder onderricht zouden zij de betekenis van het broodwonder niet snappen.\
- De menigte die Jezus liefdevol bekijkt is het beeld van de mensheid van alle tijden. In een wereld van corruptie kwam Jezus terecht. Hij vond losgeslagen massa’s en gedesoriënteerde individuen.
2. Figuren in de Kerk hebben, Jezus achterna, zich steeds over allerlei massa’s ontfermd.
- In de 19de eeuw trok Jozef De Veuster, bekend als pater Damiaan, nog voor zijn priesterwijding naar Honolulu. Daar vernam hij hoe melaatsen er leefden op een landtong van Molokaï, in een kolonie afgesloten van de wereld tussen de zee en hoge bergen in afwachting van hun dood, zonder enige verzorging: schapen zonder herder. Hij trok naar die woestijn om ze te onderrichten en te verzorgen tot hij zelf melaats met de melaatsen werd. Hij stierf in de leeftijd van 49 jaar. De Hindoe Ghandi heeft hem bewonderd. Hij wordt op 11 oktober de Heilige Damiaan van Molokaï.\
- De geweldigste Jodenvervolging van de geschiedenis vond plaats tijdens de 2de Wereldoorlog: de “Holocaust”. Tussen de 5 en de 6 miljoen Joden werden op onmenselijke wijze gedeporteerd en afgeslacht in vernietigingskampen zoals Auschwitz. De toenmalige paus Pius XII had medelijden met die massa. Maar hij wist dat een openbare protestbrief tegen deze gruwelijke volkenmoord de repressie tegen de Joden nog kon versterken. Hierin volgde hij het advies van de opperrabbijn van Denemarken. Op een verdoken wijze evenwel heeft hij honderdduizenden Joden van deportatie gered. Hij nam persoonlijke risico’s. Joden vonden onderdak in Italiaanse kloosters, ook in de Gregoriana en in het buitenverblijf Castel Gandolfo… Er kwam een samenwerking tussen hem en internationale Joodse organisaties, zodat opperrabbijn David Dalin in 2001 zei: “Er is geen groter vriend van het Joodse volk geweest dan Pius XII”. “Der Stellvertreter” echter, het theaterstuk van Rolf Hochhut in 1963, heeft onterecht en zonder historische basis Pius XII voorgesteld als iemand die zijn plicht had verzuimd. Vandaar de blijvende verdachtmaking door de media tot in de hoogste Joodse kringen. Om in het kader van de interreligieuze dialoog de relatie van de Kerk met het Jodendom niet te storen gaat de geplande zaligverklaring van paus Pius XII momenteel niet door.
3. Nu klinkt In de woestijn van onze samenleving meer dan ooit de roep naar ware herders.
- Het Europese landschap is met een waaier van culturen getekend: de Latijnse, de Germaanse, de Slavische… De migrantengolf versterkt vandaag die variëteit. Zeker zou Jezus vandaag met medelijden die politieke en economische vluchtelingen bekijken. De moedertaal van Europa is immers altijd het christendom geweest (Goethe). Het secularisme en andere visies versmachten de gevende liefde die alleen in de waarheid van Christus te vinden is. Wanneer het christendom verdwijnt, verdwijnt onze cultuur en ons gezicht (Eliot). Onze kathedralen worden dan kinkhorens waarin alleen nog het zeegeruis van ons rijk verleden voor toeristen hoorbaar is (Wilhelm Willms). Het arme “Europa heeft Christus verloochend, zei Dostojewski, alleen daarom ligt het op sterven”. \
- In die sfeer leeft of verdampt bij ons volk de zinvraag van ons bestaan. In dit ‘Jaar van de priester’ wordt de nood aan herders luid uitgeschreeuwd, herders die zoals Jezus geraakt door de massa’s, getuigen met hun leven, die beginnen met in geloofstrouw te onderrichten, en het Heilig Brood delen niet als een leuk spel maar als de ware redding die God aan ons Europa geven wil.