Wekelijkse reflectie onder het licht van Romero - nr. 13.
Het gevaar van de ongevoeligheid dat ons allen bedreigt.
“Geloof me, ik zeg het jullie met oprechtheid én met pijn in het hart, dat ik me zorgen maak over wat ik een paar zondagen geleden al heb opgemerkt: het gevaar van de ongevoeligheid dat ons allen bedreigt. We kunnen er namelijk aan wennen dat we steeds weer het soort nieuwsberichten te zien krijgen en bij ons moeten laten binnenkomen, die laten horen dat zelfs een priester kan gedood worden door het geweld dat onder ons woedt. We kunnen er aan wennen, en we kunnen er op de duur zelfs ongevoelig voor worden, omdat het op velen niet langer indruk maakt.”
De Covid-pandemie had ons opnieuw geleerd dat het niet alleen een potentieel gevaar was, maar dat het ook een realiteit kon worden: mondiaal en ook in ons eigen land dreigen we steeds ongevoeliger te worden voor de pijn en het lijden van anderen. Uiteraard maakten de risico’s op besmetting en de verantwoordelijkheid om de opgelegde ‘sociale afstand’ te blijven bewaren het in die periode voor elk van ons moeilijk om bijvoorbeeld gezinnen te begeleiden die rouwden om de dood van één van hun leden. Maar ondanks de oproepen om voorzichtig te zijn tijdens de vakanties, waren de stranden en andere recreatieruimtes toch ook deze keer weer overvol met mensen die schijnbaar zonder zorgen op de wereld rond liepen. Op mondiaal niveau zagen we hoe de rijke landen de beste vaccins bleven oppotten en zich niet druk maakten over de vraag of de landen die zij ooit zelf schaamteloos hadden verarmd wel of geen vaccins hadden, en tegen welke prijs ze die eventueel zouden kunnen aankopen. Laten we het ook even hebben over onze ongevoeligheid voor de pijn van gezinnen wanneer iemand vermoord wordt of als vermist wordt opgegeven, voor de ernstige problemen van de slachtoffers die de benden in Midden-Amerika blijven maken, of voor het lot van vluchtelingen hier en dat van mensen die onschuldig in de gevangenis zitten. Mgr. Romero doet in het citaat hierboven een dringende oproep aan het menselijk en gelovig geweten. Zonder een heel concrete en echte gevoeligheid te cultiveren voor de behoeften, het gemis en het verdriet van andere mensen en gezinnen, ontmenselijken we onszelf en wordt ons geloof hol en zinloos.
“Ik leef niet om mijn leven zelf te ontwerpen en om het in te richten zoals ik dat wil – nee, er bestaat een ontwerp over het leven dat voorgegeven is. Het leven is geen blind lot, zoals velen denken. … Het was Gods bedoeling om de mens en het leven tot een goed schepsel te maken. ‘God zag dat alles wat Hij had gemaakt goed was’ staat er niet voor niets op het einde van het scheppingsgedicht geschreven… (Gen. 1, 31)”
Aartsbisschop Romero herinnert er ons aan dat we voor wat het leven betreft kunnen vertrouwen op de goede intenties van God Die ons, mensen, voor het goede heeft geschapen. Het menselijk hart is gemaakt om er voor te zorgen dat wij goede mensen zouden zijn, die actief meewerken aan de opbouw van een wereld waarin het leven ‘goed’ is voor iedereen, zonder vormen van uitsluiting, zonder armoede voor de meerderheid van de mensen en zonder extreme rijkdom voor slechts enkelen. Het is Gods plan om ons tot ‘goede’ mensen te maken, die er om bekend staan ‘het goede te doen’, net zoals Jezus dat deed. Het leven bestaat niet uit een blind lot van grillen, maar er is ons vanaf het begin een concrete oproep meegegeven om een levend voorbeeld te zijn van vriendelijkheid, dienstbaarheid, toewijding en trouwe liefde.
“Laten we dus geen blind vertrouwen stellen in bewegingen die uitgaan van de wereld. Ja, ze zijn wellicht ook het werk van de Voorzienigheid, maar ze zijn dat alleen maar zolang ze niet vergeten dat alle authentieke bevrijdende kracht in de wereld van Christus komt.”
Mgr. Romero weet heel goed dat volksorganisaties en bevrijdingsbewegingen hun dynamische rol in de geschiedenis van de volkeren moeten spelen. Zo dikwijls heeft hij mensen opgeroepen om zich daarbij aan te sluiten, om deel te nemen aan een eerlijke strijd, met de bedoeling om het bestaande onrechtvaardige systeem te ontwortelen. Het is en blijft altijd een grote uitdaging, omdat het in werkelijkheid alleen maar een minderheid is die bereid is om bij lokale organisaties te werken ten dienste van de buurt. Het is slechts een minderheid die een actieve rol op zich neemt in coöperaties en vakbonden. De bewegingen die vechten voor water, tegen mijnbouw, voor een eerlijk systeem van salarissen en pensioenen, tegen alle vormen van vervuiling en vernietiging van de natuur… – ze zijn er tot nu toe niet in geslaagd om steeds meer mensen te engageren en te integreren. De meerderheid van de bevolking blijft een passieve toeschouwer of gedraagt zich zelfs ronduit ongevoelig voor de echte problemen.
Aartsbisschop Romero roept echter niet alleen mensen op om mee te doen aan al die organisaties en bewegingen – hij benadrukt tegelijk ook altijd de risico’s en de gevaren van dezelfde volksorganisaties en ontwikkelings- en mensenrechten-ngo’s: zij kunnen net als het heersende regime in dezelfde val lopen van afgoderij van de organisatie; zij kunnen de horizon van het Koninkrijk van God uit het oog verliezen of die zelfs bewust elimineren. En vaak hebben christenen in deze organisaties niet het daadwerkelijke vermogen om zout, licht en zuurdesem in de geschiedenis te zijn. Mgr. Romero herinnert er ons aan: “… Vergeet niet dat alle authentieke bevrijdende kracht in de wereld van Christus komt!” In ons gedrag en onze toewijding, in onze daden en onze woorden moeten we getuigen van Jezus, Die dè manier van leven is en ze ons heeft voorgeleefd. We hoeven niet bang te zijn om Jezus beter te leren kennen, om ons op Zijn pad te riskeren, en om Hem werkelijk te volgen.
Tere en Ludo Van de Velde
Dit is een reflectie die oorspronkelijk geschreven werd voor zondag 13 juni 2021, en nu herzien werd voor de Elfde zondag door het jaar-B, 16 juni 2024. Voor die zondag is er geen preek van Mgr. Romero beschikbaar. In 1979 werd, in plaats van de liturgie van de Elfde zondag door het jaar te vieren, gekozen om op zondag 24 juni het Feest van de Geboorte van Johannes de Doper te vieren. We vertrokken van enkele citaten uit de preek van die dag. Homilías. Monseñor Oscar A Romero, Toma V, Ciclo B, UCA-editores. San Salvador. p. 33, 37 en 50.