Beste vrienden!
Onlangs las ik in een tijdschrift het volgende: Een inwoner van Papoea Nieuw Guinea kwam voor de eerste keer naar België. Het was advent en naar zijn aanvoelen toch wel bar koud in ons land. Van kerstmis had hij nog nooit gehoord, maar hij zag overal dennentakken, lichtguirlandes en kaarsen. Op muren en plakkaten zag hij een afbeelding van iemand die hij daarna ook in een grootwarenhuis in natura kon bewonderen: een oude man met een rode mantel en een witte baard. Overal klonk liefelijke muziek en veel voorbijgangers droegen een naaldboom onder de arm. De gast uit Nieuw-Guinea bekeek alles met opmerkzame ogen en als zijn vrienden hem vroegen wat hij dacht dat er op Kerstmis zou worden gevierd, antwoordde hij: „ ofwel is dat een herdenkingsdag voor een oude eerbiedwaardige boswachter, omdat ge voor dat feest zoveel groen gebruikt, ofwel voor een oude nachtwachter omdat ge zo veel kaarsen en licht nodig hebt. Maar gelijk over wie van de twee het ook gaat; ik denk dat hij wel heel populair geweest moet zijn.“
Of het bij dat artikel nu om een echt gebeurd voorval of om een journalistieke grap ging weet ik niet; in elk geval geeft het enorm goed weer hoe weinig de echte betekenis van kerstmis bij ons in het openbaar nog tot uiting komt. Hoe weinig mensen nog weten van dat kind in de kribbe.
Bij de voorbereiding van deze homilie heeft die zin van Johannes “Midden onder u staat Hij die gij niet kent!“ me dan ook sterk aangegrepen. Wie spreekt hij hier mee aan? Zijn het de farizeeërs, die blijkbaar nog niet door hebben dat de tijd van vervulling daar is en dat God de Messias heeft gestuurd? Of is die uitspraak bedoeld voor de Joden in Jeruzalem, die priesters en levieten naar de woestijn hebben gestuurd, om zich erover te informeren wie Johannes De Doper is en of Hij een antwoord kan geven op de ingewikkelde vragen van het leven. Of hij op die manier misschien wel terug licht in de duisternis kan brengen?
Of zijn die woorden misschien wel voor ons bedoeld? Nadat we daarnet al hebben gehoord hoe onze voorbereidingen naar het kerstfeest toe bij buitenstaanders overkomen, durf ik sterk betwijfelen of wij HEM, die we verwachten en die ook al onder ons is, ook werkelijk kennen en waarnemen.
“Midden onder u staat Hij die gij niet kent!” Dat is toch een ervaring van elke dag.
Wij zien de anderen soms over het hoofd omdat we ons vooraf een bepaalde voorstelling van hen maken. Maar als die voorstelling niet klopt met de werkelijkheid maakt ze ons gewoon blind voor de andere. Dat kan ons ook met familieleden gebeuren: Mijn grootvader heeft ooit gezegd: ”nu ben ik al 60 jaar met dezelfde vrouw getrouwd, maar kennen doe ik haar nog altijd niet”. Natuurlijk was dat een grapje, maar in wezen had hij gelijk. Wie van ons kan werkelijk zeggen dat hij een ander, zelfs de eigen man of vrouw echt volledig kent?
En toch maken we onszelf altijd weer wijs dat we de andere grondig kennen: “is dat niet de zoon van de timmerman? – Heet zijn moeder niet Maria, en zijn Jacobus, Jozef, Simon en Judas niet zijn broers? En leven zijn zusters niet onder ons? Waar haalt hij dat toch allemaal vandaan?” Ze namen aanstoot aan Hem en wezen Hem af! Zo vertelt Mattheus over de reacties van de mensen als Jezus in Nazareth, de stad waar Hij is opgegroeid, zijn boodschap wil verkondigen. Door het feit dat iedereen er daar van overtuigd is dat ze Hem kennen, beroven ze zichzelf van de mogelijkheid om Hem werkelijk te leren kennen. Hij voldoet gewoon niet aan hun voorstelling van de Messias. Ook diegenen wier ogen eigenlijk al voor de Messias geopend waren, merken Hem niet op. Nathanael bijvoorbeeld, die op het begeesterende enthousiasme van Philippus over Jezus antwoordt: „Uit Nazareth? Wat voor goeds kan er in Gods naam uit Nazareth komen?
Aan die mentaliteit is tot op de dag van vandaag niet veel veranderd. Iedere mens heeft zijn eigen beeld van Jezus! De ene ziet in Hem een sociale revolutionair, de andere klasseert hem onder wegbereider van de emancipatie en nog anderen misbruiken Hem als Garant voor hun eigen religieuze en morele macht.
“Midden onder u staat Hij die gij niet kent!” zegt Johannes. En inderdaad: Jezus had vooral te lijden onder vooroordelen, Hij paste niet in het ideale beeld dat de mensen zich over de Messias hadden gevormd. En dat is niet alleen zo bij Jezus. Zelf maken we dat ook dikwijls mee: Nog voor we de kans krijgen om ons voor te stellen, hebben de anderen hun mening over ons al gevormd. Onze wereld hangt aaneen met vooroordelen. Niet alleen over personen; ook maatschappelijke problemen worden graag genegeerd of verdrongen. De profeet Jeremia klaagde daar ook reeds over: „Ze hebben ogen en zien niet; ze hebben oren en ze horen niet.” Inderdaad: een mens kan, niettegenstaande een perfect gezichtsvermogen, stekeblind zijn omdat hij gewoon niet wil zien.
En in deze adventstijd wordt onze aandacht weer eens gevestigd op één van die problemen die door onze maatschappij liever worden verdrongen: De armoede bij kinderen!
In deze tijd van crisis neemt het aantal gezinnen dat moeite heeft om de eindjes aan elkaar te knopen zienderogen toe. Zij hebben moeite om zelfs de energierekening te betalen en moeten besparen op voeding en kleren. Ontspanning, extraatjes en cadeaus kunnen niet meer.
Sommigen moeten echt elke maand kiezen tussen warmte en eten – beide gaat niet!
Mensen die zich in zo’n situatie bevinden komen daar liever niet mee naar buiten, zodat hun nood door de buitenwereld ook meestal niet direct wordt opgemerkt. Vooral éénoudergezinnen met kinderen komen de laatste jaren in een armoespiraal terecht. En kinderen lijden bijzonder erg onder deze situaties. Zij kunnen dikwijls niet deelnemen aan schoolactiviteiten zoals sneeuw- en bosklassen; De gelukkigsten onder hen kunnen misschien nog genieten van door de school voorziene noodfondsen voor dergelijke gevallen. Maar soms lekt dat ook uit en worden de kinderen in kwestie dan ook nog door hun klasgenootjes gepest. Deze kinderen kunnen zich ook heel wat dingen die voor de andere kinderen heel normaal zijn, niet veroorloven. GSM, Computer, ja, zelfs het trakteren van vriendjes als je verjaart. Het moet tegenwoordig allemaal en voor deze kinderen kan het niet – het kan niet van het budget af.
Beste vrienden, één kind op vijf leeft in ons rijke land in armoede! Voor mij is dat totaal onaanvaardbaar – daar moet iets worden aan gedaan, want kinderen zijn nooit verantwoordelijk voor hun situatie.
Daarom vandaag een omhaling voor welzijnszorg! Het is misschien maar een druppel op een hete plaat, maar het is een begin! En daarom mag het daar voor ons ook niet bij stoppen!
Uit de ogen van elke arme, en vooral van elk arm kind, spreekt God ons aan en doet beroep op onze menselijkheid. Laten we er allemaal naar best vermogen voor zorgen dat deze mensen niet verder wegzinken in het moeras van de armoe. Want armoede is inderdaad geen kinderspel!
Beste vrienden, “Midden onder ons staat Hij die wij niet kennen!” De advent is een goede gelegenheid om voor onszelf na te gaan in hoever wij God en onze medemensen, ook de arme en kleine medemensen, in schablonen hebben vastgepind – zodanig vastgepind dat we hen niet meer onbevooroordeeld kunnen zien. Dat schabloondenken veranderen kan een ommekeer zijn, een ervaring die ertoe leidt dat we HEM en ook de medemensen in ons leven volledig nieuw en misschien veel verrijkender ervaren.
Amen