Het opschrift van Pilatus (2008)

A-cyclus · Vasten · Palmzondag · rood

“Zie uw koning komt” Matteüs haalt deze tekst aan van de profeet Zacharia wanneer Jezus Jeruzalem binnentreedt. Kort na het “Hosanna” klinken andere stemmen in de stad. “Weg met Hem” roept het volk. In éénzelfde viering hebben we op Palmzondag de intrede én het passieverhaal. Wat blijft er in het passieverhaal over van de koning, die tevoren werd toegejuicht?

Matteüs gebruikt in zijn evangelie 17 keren het woord koning. Jezus sprak zelf in een aantal gelijkenissen over een koning. Hij komt voor de rechterstoel te staan van Pilatus. De prefect vraagt of hij de koning is. Jezus antwoordt: “gij zegt het.” Heeft Pilatus dit woord van Jezus ernstig genomen en laat hij daarom het opschrift: “Jezus van Nazareth, koning der Joden” aanbrengen? Of was het cynisme en ironie om de aanklacht van de Joodse leiders te ridiculiseren?

De soldaten hebben het koningschap van Jezus bespot. Ze vlochten een doornkroon en staken Jezus een rietstok in de hand. Ze hebben hem uitgelachen en bespot met de woorden: " Gegroet koning der Joden." Wanneer Jezus op het kruis hangt, gaat die bespotting verder. Omstanders vernederen de stervend. Ze lachen met de onmacht van die zogezegde koning. Alles is hem afgenomen. Geen waardigheid, helemaal verlaten. Zelfs zijn vertrouwen tot God is van hem geweken. “Mijn God, waarom heb je mij verlaten?”

Enkele vrouwen kijken van op afstand toe, onder hen de moeder van de zonen van Zebedeüs. Zij waren present terwijl al de leerlingen gevlucht waren. De vrouw van Zebedeüs had een tijd voordien de gunst gevraagd dat Jezus haar twee zonen in zijn Koninkrijk zou laten aanzitten, een aan zijn linker en een aan zijn rechter (Mt. 20,20). Alles viel echter in duigen. Jezus hangt zonder enige waardigheid tussen twee rovers.

Noch Matteüs noch de andere evangelisten maakten een reportage van de laatste levensdagen van Jezus. Zij brengen een geloofsgetuigenis om aan hun lezers te tonen dat de Vader zijn Zoon niet heeft verlaten. Matteüs doet het op een dramatische wijze. Hij brengt personages met wie christenen zich kunnen identificeren. Zoals Simon de Cyrener kunnen zij het kruis van Jezus dragen. Zij kunnen met de honderdman en diens soldaten zeggen: “Waarlijk hij was de zoon van God.” Met deze belijdenis brengen de honderdman en zijn manschappen ons terug bij de proloog van Matteüs. Wijzen uit het Oosten kwamen daar de koning van de joden huldigen. Wij denken aan de legende van de vierde koning. Hij geraakte niet bij de kribbe. Hij was tijdens zijn zoektocht naar de Heer voortdurend ingegaan op noodkreten van mensen. Hij kwam op Golgotha aan, toen Jezus stierf. Het voorhangsel van de tempel was opengescheurd.. Het allerheiligste van het heiligdom is voortaan toegankelijk voor alle mensen. Aan de voet van het kruis belijdt de honderdman dat God met Jezus was en is. De beelden van vernedering veranderden in beelden van hoop. De Christus op de koude steen, de ecce homo, de Christus op het kruis, zij spreken over de liefde van Jezus voor elkeen die zich tot hem wendt. Bij deze taferelen kunnen wij met Jacobus Revius bidden:

T’en zijn de Joden niet, Heer Jesu, die u cruysten,
Noch die verradelijck u togen voort gericht,
Noch die versmadelijck u spogen int gesicht,
Noch die u knevelden en stieten u vol puysten,
T’en sijn de crijchsluy niet die met haer felle vuysten
Den rietstock hebben of den hamer opgelicht,
Of het vervloecte hout op Golgotha gesticht,
Of over uwen rock tsaem dobbelden en tuyschten:
Ick bent, ô Heer, ick bent die u dit heb gedaen,
Ick ben den swaren boom die u had overlaen,
Ick ben de taeye streng daermee ghy ginct gebonden,
De nagel, en de speer, de geessel die u sloech,
De bloetbedropen croon die uwen schedel droech:
Want dit is al geschiet, eylaes! om mijne sonden.

Het opschrift van Pilatus mogen wij gebruiken als een geloofsbelijdenis. “Deze is de koning der Joden” (Mt. 27,37). Hij is er voor allen. Hij is voortaan herder van ons allen. Jezus geeft koninklijke allures aan wie door het lijden gaat en aan hen, die met hen optrekken. Zij horen de koning zeggen: “Wat je voor de minsten de mijnen hebt gedaan” (Mt. 25,40).

Op Palmzondag en in de Goede Week nemen we tijd om naar de Matteüspassie van Bach te luisteren. Op Pasen komt Händel met de Messiah. Van beiden biedt Bach de toehoorder de meeste troost, omdat hij de toehoorder meeneemt om bij Jezus te zijn op zijn lijdensweg. “Johannes Sebastian Bach slaagde erin om het particuliere gebeuren van de kruisiging van een Galileeër tot een gebeuren met universele dramatische kracht om te werken” (Peter Schmidt in (SPES cahier 5, De Matthäus. Kan Passie troosten?).

Zoeken in Preken Online