Lezingen Joël 2, 12-18 · Ps 51 (50) · 2 Kor 5, 20 – 6, 2 · Mt 6, 1-6.16-18
De evangelist Matteüs bijt elk jaar de spits af. Hij geeft op Aswoensdag de raadgevingen mee voor een geslaagde veertigdagentijd. Wij krijgen de kern van de bergrede, nl. het beoefenen van de echte vroomheid. Daarin staat zijn zorg voor de gerechtigheid (zijn lievelingsbegrip). Jezus wil dat wij er voor openstaan en erin groeien. Dit kan op drie domeinen: aalmoes, gebed, vasten. Drie bekende praktijken bij de Joden. “De wereld rust op drie pijlers, de Thora, de eredienst en de werken van barmhartigheid” (Simon de Rechtvaardige). Jezus heeft kritiek op de wijze waarop Farizeeën deze beoefenen.
De Koran kent diezelfde pijlers. Mohammed waarschuwde zoals Jezus tegen de schijn. “Wee degenen die bidden en de gebeden achteloos opzeggen en zij, die er mee te koop lopen en er zich van weerhouden de behoeftige vriendelijkheid te betonen” (Soera 7, 4-7).
De aalmoes, de liefdadigheid, het delen zijn vormen om te participeren aan solidariteit. We kunnen dit concretiseren langs Broederlijk Delen.
Het persoonlijk gebed moet echt zijn.
Vasten is geen formalisme en geen krachtpatserij.
Jezus doorprikt schijn. Zoveel gebeurt voor het oog van de mensen, om op te vallen en aandacht te trekken. Jezus geeft bij elk domein aanduidingen over de wijze waarop wij kunnen delen, bidden en vasten. Authenticiteit, geen huichelarij. Niet opvallen, zichzelf niet op het voorplan plaatsen.
Bij een geldinzameling gingen collectanten van huis tot huis met een open lijst. Zo stimuleerden ze de potentiële schenkers. Een collectant kwam bij een gekende personaliteit in de stad. Deze zou niets geven. Maar wou zijn naam bovenaan de lijst laten plaatsten met een gift van 10.000 FR. Dit zou anderen stadsgenoten tot geven aanzetten! Het verhaal komt van voor de invoering van de euro. Het is echt gebeurd, gezien degene die het verhaal voor het laatst heeft verteld nog leeft.
Sponsoring is in, fund rising noodzakelijk. Het gaat om het goede doel. Het promoot daarbij de gever en zijn firma. Ze geven en worden er niet arm van. Bill Clinton, Geef en verander de wereld; Bill Gates en echtgenote met hun liefdadigheidsfonds prijzen deze cultuur van het geven. Jezus beveelt niettemin een andere methode aan: “Doe het voor je Vader die in het verborgene ziet. Je linker moet niet weten wat je rechter doet.”
Jezus beveelt het gebed aan, dat in het verborgene geschiedt. Daarbij geen theater. Jezus veroordeelt het gemeenschappelijk gebed niet. Het gebed is gericht tot de Vader. Het moet niet tonen hoe vroom de bidder is. De hoofdzaak ligt niet in een overvloed van schone teksten, waarvoor je achteraf gefeliciteerd wordt. In een sessie over liturgie met kinderen zei een Leuvense liturgieprofessor dat een gebed niet geëvalueerd wordt. Jezus heeft dit een keer gedaan, toen hij het eenvoudig gebed van een tollenaar als voorbeeld gaf. “God, wees mij zondaar genadig.” Dit gebed viel bij hem meer in de smaak dan dat van de Farizeeër. Jezus reikte zijn leerlingen woorden aan opdat ze goed zouden bidden. Het onzevader staat heel centraal in het evangelie van Matteüs (Mt. 6, 7-15). We horen het de dinsdag van de eerste week van de Vasten. Het richt de biddende persoon op wezenlijke dimensies, verbondenheid met God en met de noden van de gemeenschap. Het vat het ganse evangelie samen (Tertullianus).
Vasten helpt ons los te komen van wat ons ketent en vasthoudt. Het maakt ons beschikbaar. Het Vasten drukt solidariteit uit met wie weinig heeft. Alweer maant Jezus ons tot bescheidenheid. Neem je vasten op met vreugde. Een Jood loofde bij een gemeentelid de rabbi van zijn dorp. Deze, zo beweerde hij, onderhield een heel strenge vasten. Zijn gesprekspartner liet echter opmerken dat hij de dag tevoren de rabbi met smaak had zien eten. De bewonderaar van de rabbi antwoordde prompt: “Dat deed hij opdat zijn vasten niet zou opvallen!” Vasten is bij Jezus geen treurige zaak. Hoe combineren wij soberheid en vreugde?
Jezus zegt dat we God voortdurend aanwezig moeten weten. God die Vader is kent ons. “De God van Wie Jezus spreekt, is Degene, die ons oproept om Hem lief te hebben, omdat Hij mij tot de liefde geschikt maakt en waardig. Van hem ontvang ik het loon, d.i. het gewaardeerd-worden zelf is liefde” (R. Guardini, De Heer). Delen, bidden, vasten, wij moeten het niet doen omwille van de beloning, maar vanuit het vertrouwen dat God bij ons komt en ons in zijn liefde betrekt.
De Vastentijd leidt ons binnen in de dynamiek van de bergrede. Wij vertrekken op Aswoensdag alvast met het verlangen naar gerechtigheid en het voornemen ze te beoefenen. Elke dag van de veertigdagentijd kunnen we een stap zetten. Wij danken God, die zijn gelovigen jaarlijks de vreugde gunt met een zuiver hart naar het paasfeest toe te gaan. De prefatie van de veertigdagentijd herinnert ons aan de oproep van Aswoensdag: “Ons meer toeleggen op het gebed, een grotere aandacht voor de liefde tot de naaste, een sterkere trouw aan de sacramenten, waarin wij zijn herboren.”