Lezingen Ez 37, 12-14 · Ps 130 (129) · Rom 8, 8-11 · Joh 11, 1-45
“Waarom heeft Lazarus niet gesproken?” Dit was de titel van een gesprek van Maria Rosseels met Raymond Herreman. In het voorjaar 1967 voerde zij een reeks gesprekken met gelovigen en ongelovigen. Deze verschenen in De Standaard.
“Het mysterie van de dood. Wààr gaan we naartoe? Wat is dat, het ‘hiernamaals’? Dat is wellicht de énige belangrijke vraag: wat gebeurt er met mij, en met de mensen die mij lief zijn, als ze sterven? En excuseer mij als ik u nu misschien erger, maar ik moet altijd weer denken: wààrom heeft Lazarus ons daar niets over verteld? Waarom hebben de mensen die Jezus uit de dood heeft opgewekt, gezwegen? Waarom zwijgen de evangelisten en hebben zij zelf geen vragen gesteld? Waarom heeft Jezus de twijfel niet weggenomen en ons de zin van lijden en dood verklaard? Kijk eens hoe geheel anders de wereld zou kunnen zijn als wij dààr al iets over wisten. Of lijden werkelijk absurd is? Of wij een geliefd wezen voorgoed verliezen door de dood? Is er iets? Is er niets? Zal ik mijn vrouw weerzien” (M. Rosseels, Gesprekken met gelovigen en ongelovigen, p. 24).
Lazarus, de zwijgende vriend
Op de weg naar Jeruzalem komen we door Bethanië. Bethanië: huis van brood. Daar wonen Lazarus en zijn twee zussen. Lazarus is een vriend van Jezus en toch geen volgeling. Zijn huis is een steunpunt voor Jezus op zijn weg naar Jeruzalem. Wanneer we er doorheen trekken is het een dorp van dood en rouw. Zijn zussen treuren om Lazarus, die gestorven is. Maar in Bethanië keert de rouw om in vreugde. Lazarus, die al in het graf ligt, wordt tot leven gewekt. Hij zal nochtans opnieuw sterven. Hij is een belangrijke figuur in dit verhaal al zegt hij geen woord. We verlaten zijn dorp met onopgeloste vragen. Wat beleef je tijdens het sterven! Wat is er daarna?
Wat hebben Lazarus en Jezus als vrienden aan elkaar verteld? Hoe liepen de wegen van hun hart (H. Arts, De wegen van het hart. Over vriendschap). Vriendschap is krachtig. De twee zussen van Lazarus hadden van die sterke vriendschap verwacht dat ze de dood zou kunnen tegenhouden. Zowel Martha als Maria zeiden tot Jezus, met enig verwijt: “Als gij hier waart geweest, zou mijn broer niet gestorven zijn.”
Lazarus zwijgt in het evangelie. Hij is daarin immers niet de voornaamste. Hij verwijst naar iemand anders, hij is een teken naar Jezus toe.
De schrijver van het Johannesevangelie maakt heel veel gebruik van symboliek. De werken van Jezus zijn tekenen. De feiten in het leven van Jezus hebben een geestelijke betekenis. “De gebeurtenissen zijn niet belangrijk omwille van zichzelf, maar omdat ze gestalte geven aan een dieper mysterie” (P.Schmidt, Woord van God – Boek van mensen, Averbode, p. 202).
De opwekking van Lazarus is een symbool van het ‘eeuwige leven’, dat de mens nu al ‘heeft’ door het geloof in Jezus.
Bethanië zet ons op weg naar Jeruzalem, waar Jezus zelf de dood is binnengegaan, niet wegens ziekte maar vermoord, gekruisigd. Jeruzalem, de stad van Jezus’ graf, is tevens deze van zijn opstanding.
Geloven in verrijzenis?
Martha legde in haar rouw een prachtige belijdenis af: “ik weet dat mijn broer zal verrijzen op de laatste dag.” Hieruit mogen we misschien afleiden dat Martha en haar familie het denken deelden van de Farizeeërs. Zij immers geloven in tegenstelling met de Sadduceeën in de verrijzenis. Martha zou in onze tijd behoren tot het kleine procent dat zegt te geloven in de verrijzenis uit de dood. Ze sluit niet aan bij de aanhangers van de reïncarnatie.
Toch schuilt ongeloof in het hart van Martha en Maria. Ze belijden weliswaar de verrijzenis op de laatste dag maar ze beseffen niet dat God nu reeds blijvend leven schenkt. Ze zijn Jezus ongetwijfeld dankbaar dat Hij meeleeft met hun rouw, ze betreuren het dat hij niet eerder was gekomen maar ze vragen aan Jezus geen opwekking. Waar mensen het niet meer zien zitten, daar kan toch Gods initiatief doorbreken. Dood en rouw heersen in het hart van Martha en Mara. Jezus doorbreekt de rouw en geeft leven.
Lazarus, een teken
Lazarus en zijn twee zussen zijn er opdat wij nu onze God als een God van levenden zouden ontmoeten. Wij gaan vaak doorheen de dood. De dood kan zwaar en ongenadig dicht bij ons zijn en ons naar een diepe put van droefheid brengen. Stukje na stukje herleggen rouwende een nieuwe puzzel van het leven. Dit proces van de dood naar leven gebeurt op eigen individuele wijze (L. Van Heuckelom*, Brieven aan Myriam*).
Uit het graf komen
Er zijn levenden die dood zijn. Er zijn mensen zonder enige levensvreugde of bij wie plezier enkel schijn is, waar glitter ellende verbergt. Soms ben ik zelf deze dode, gevangen in mijn eigen kronkels en windels, opgesloten in een zelf gekocht of zelf ontworpen gouden kooi. Hoe zal ik opnieuw ademen en vrij worden? Wie maakt me los en leert me opnieuw gaan? Als het zilver achter het glas waarvoor ik me spiegel, weggekrabd wordt, dan sta ik voor een raam; dan zie ik opnieuw mensen, dan ontdek ik een menselijk gelaat. Het kan dit van een Roemeense bedelares zijn of van een Ghanese asielzoeker of van een vluchteling uit Syrië of gewoonweg maar dit van het kleine kind van wie de bal in mijn tuin terecht komt. Kunnen zij mij helpen te verrijzen? Hoe hoor ik in hun vragen de stem van Jezus die me roept: “Lazarus, kom uit uw graf”?
Mensen zijn voor elkaar soms heel wreed. In plaats van mensen te doen verrijzen, duwen we ze in het graf. Hoeveel mensen zullen we verder het graf induwen door onze haat en gewoonweg door onze onverschilligheid? Het geloof in Jezus de Verrezene, die in het evangelie mensen uit de dood doet opstaan is voor christenen een heel sterke uitnodiging tot handelen. Ze laat ons niet toe onverschillig te zijn en toeschouwer te blijven bij het leed van mensen.
Innerlijkheid en solidariteit
Zo we aan Jezus ons vertrouwen schenken dan komt Hij bij ons. Zijn komst belet niet dat ik zal sterven. Mijn lichaam kan ziek worden. Het is sterfelijk. Ik zal sterven. De Verrijzenis van Christus maakt deze algemene wet niet ongedaan. Maar zijn aanwezigheid in mij ontrukt mij aan moedeloosheid en wanhoop. Zij maakt mij echt levend want Jezus blijft zeggen: “Ik hou oneindig veel van jou. Nooit zal ik jou verlaten. Nooit.” Deze innerlijkheid geschonken door Jezus is bron voor solidariteit tussen mensen. Dan mogen we hetzelfde belijden als wat Sint - Paulus schreef aan de Romeinen: “Als Christus in jou is, blijft wel jouw lichaam door de zonde aan de dood gewijd, maar jouw geest leeft dankzij de gerechtigheid.”
Lazarus was een teken van wat Christus in mij en in zijn geliefden tot stand brengt.
Lazarus heeft gezwegen. Zijn woorden van vriendschap, van geloof en dankbaarheid zijn althans niet opgetekend. Het zwijgen van Lazarus mag ons niet beletten te spreken. Jezus richt tot ons dezelfde woorden als tot Lazarus: “Kom uit je graf.” Wij kunnen hier en nu, vandaag en morgen, hier en elders spreken en onze dankbaarheid uitdrukken omdat Jezus ons laat delen in zijn Verrijzenis. Ongetwijfeld moeten we eerst nog een Goede Vrijdag door, maar Lazarus is reeds het teken dat Pasen in aantocht is.