Lezingen Gen 2, 7-9; 3, 1-7 · Ps 51 (50) · Rom 5, 12-19 · Mt 4, 1-11
Het verhaal van de bekoring van Jezus hoort bij de proloog van Matteüs. Hij geeft aan wat in het leven van Jezus zal geschieden. Jezus is de nieuwe Mozes. Hij trekt zoals deze de woestijn in. De evangelist herleest de eerste Exodus, het verhaal van de weerbarstigheid van het volk tegenover Mozes, maar vooral tegenover De HEER (Dt. 8,3; Num. 25, Dt. 6,13-14).
Jezus is Godszoon. Op die aanspraak wordt hij getest en beproefd. De bekoring is niet iets dat zich één keer afspeelt. De strijd met de tegenstander is doorheen gans zijn leven aanwezig. Petrus is een satan, wanneer hij Jezus weerhoudt naar Jeruzalem te gaan. De tegenspeler zit in de omstanders, de schriftgeleerden en hogepriesters, wanneer Jezus sterft (Mt. 6,1; 16,23; 27,39-40). Jezus gedraagt zich niet zoals zijn tegenstanders het willen. De satan betwist niet dat Jezus Gods Zoon zou zijn. Maar hij duwt hem in een richting, die verkeerd kan aflopen. Hij gebruikt een handige manier om Jezus uit te lokken. Mensen tergen elkaar met uitdagingen als:
“Als je zo machtig zijt, toon het dan.
Als je zo verstandig zijt, los alles maar op.
Als jij beweert te zijn wie je bent…”
Het is vechten en tergen met woorden.
Met lichte varianten krijgen we elk jaar het verhaal van de bekoringen. Deze komen na veertig dagen vasten. Het is alsof wij na een grote inzet heel zwak worden. Neem je in acht, als je denkt dat je in alles slaagt en in alles goed bent.
De liturgie plaatst dit verhaal bij het begin van de veertigdagentijd. Dit is niet zozeer om er ons op te wijzen dat wij veertig dagen voor de boeg hebben. Wij krijgen dit verhaal omdat het zoveel zegt over Jezus. Het leert ons dat wij Gods Woord voorop moeten stellen. Wij ontmoeten op de eerste zondag van de Vasten Jezus als de gehoorzame dienaar, luisterend naar het Woord van God. Zijn gehoorzaamheid brengt vrede aan ons allen (Rom. 5,19).
De tegenstander kent het Woord van de Schrift. Hij stelt er zich niet onder. Hij misbruikt het voor eigen belang. Hij slaagt er niet in Jezus te misleiden. De Joodse pedagogiek wakkert het bondgenootschap aan tussen twee leerlingen. Ze brengt hun een techniek bij om mekaar voortdurend in het gesprek uit te dagen. Het is in het genre van “ja, maar.” Zo gaan beide verder en ontdekken ze de vele facetten van woorden en meningen.
Op welke wijze zal Jezus Gods zoon zijn? De drie bekoringen zijn van economische, religieuze en politieke aard. Ze belichten komende episoden uit zijn leven. Van stenen brood maken, dit doet hij niet. Hij zoekt niet het spectaculaire en sensationele. Hij zal brood geven, maar dan uit liefde om hongerige te spijzen. Hij zal voor ons voedsel worden om altijd bij ons te zijn.
Hij zal niet van de tempel naar beneden springen. Hij doet geen tekenen om op te vallen en zich in het centrum te plaatsen. Hij zal opgaan naar Jeruzalem om er te bidden, te getuigen, te lijden en als veroordeelde te sterven.
Hij gaat niet mee naar een hoge berg om satan te aanbidden. Zo een gruwel zou betekenen dat hij zijn Vader ontrouw wordt. Hij gaat de berg op om zoals Mozes een levenswet af te kondigen. Hij trekt de bergen in om te bidden en daar zijn Vader te horen zeggen dat hij diens beminde zoon is. Hij gaat naar de berg van de passie, waar hij de Godverlatenheid doorleeft. Hij neemt afscheid op een berg in Galilea, vanwaar hij verklaart: “Mij is alle macht gegeven.” De satan krijgt daar een allerlaatste stamp. Zowel in de woestijn als op het kruis wijst de overgave van Jezus op zijn volmacht als Verrezen Heer. “Der Machtverzicht des irdischen Jesus weist auf die Volmacht des Auferstandenen voraus” (U. Luz, Das Evangelium nach Matthäus, I, 1, p. 228).
Jezus is bij Matteüs de gehoorzame dienaar. Hij steunt op zijn rotsvast geloof dat alleen God God is en dat wij hem moeten eren en liefhebben. Hij leeft van Gods woord alleen. Hij gehoorzaamt enkel God. Dit beeld van Jezus betekent oneindig veel voor alle volgelingen. Zijn trouw aan de Schrift toont waartoe wij allen zijn geroepen. Vooraleer zelf te onderrichten, verankert Jezus zich in de Schrift. Een voornemen voor de veertigdagentijd: meer contact met de Schrift. Het evangelie van de dag lezen, het evangelie van de zondag voorbereiden?
Het verhaal van de bekoringen eindigde bij Matteüs met een niet weer te geven tafereel. Hij poogt op diepzinnige wijze uit te drukken wie beslist. De HEER of de duivel? Matteüs gebruikt mythische uitdrukkingen bij deze levenskeuze van Jezus. Als de duivel weggaat, stuurt God zijn engelen.
Welke krachten schuilen in ons? Welke machten laten wij aan het woord? Omdat Dietrich Bonhoeffer niet wou buigen voor een dictator, werd hij opgesloten in de gevangenis en terechtgesteld. In zijn cel stelt hij zich de vraag:
“Wie ben ik? Ik ben de speelbal van mijn eenzaam vragen.
Wie ik ook ben, U kent mij, ik ben van U mijn God.”
De Duitse dominee hield stand vanuit zijn overtuiging dat goede machten ons omgeven. Met hen kunnen we naar Pasen toegaan.