GEMEENSCHAPSINSTELLING DE ZANDE
RUISELEDE - KERSTAVOND 24 DECEMBER 2023
TOESPRAAK
EEN VAN DE MOOISTE BRIEVEN DIE IK OOIT TOEGESTUURD KREEG – EEN SIGNAAL VAN OVER DE GRENS VAN DE DOOD…
Enkele jaren geleden publiceerden we via mail en Facebook een vraag om gitaren te kunnen krijgen voor een paar gedetineerden in de gevangenis PCB Brugge. We kregen er uiteindelijk wel zes – drie keer zoveel als gevraagd.
Bij één gitaar die we kregen zat een getypte brief van de (jonge?) vrouw die deze gitaar via mensen van onze gezinsgroep aan een gedetineerde wil schenken. Die brief - namens L. die vier jaar gleden gestorven is aan zelfdoding - heeft me ontroerd en heel sterk geraakt.
Dit stond in die brief-bij-de-gitaar:
***Hallo, ***
***dit is de gitaar van een vriendin van mij die gestorven is bijna vier jaar geleden door zelfdoding. Ze heeft jaren gevochten, maar geraakte niet meer uit de kronkels in haar hoofd door een trauma. ***
***L. heeft me altijd gezegd: Als je er ooit iemand kan mee helpen, dan geef je de gitaar maar door. *** ***Ik denk dat ze heel trots en blij zal zijn dat ik haar stukje droom nu kan laten uitkomen. *** ***Ze was grote fan van K’s Choice zoals je kan zien aan de stickers op haar gitaar. ***
***Ik hoop dat wie ze krijgt er nog jaren plezier aan beleeft. ***
***Vele groetjes – veel muzikaal plezier. *
Prachtig toch! Hoe iemand die niet meer wil of kan verder leven tòch nog zoiets kostbaars wil weggeven, om iemand anders die het ook moeilijk heeft misschien in leven te houden… Dat is sterk - ik noem het een klein en zacht-moedig verrijzenisgebeuren… Of eerder nog: een écht signaal vanuit de Advent, in voorbereiding op Kerstmis – het grote feest van de ‘menswording’.
Hoe dan ook: ‘God gebeurt, God wordt geboren ondanks alles…’ Want ‘Je kùnt een geboorte niet tegenhouden’, heeft een ervaren oudleerlinge-vroedvrouw mij ooit eens op het hart gedrukt. Ik wil het graag blijven geloven, zelfs in deze donkere tijden van oorlog en geweld. Al was het maar omwille van die éne brief…
Kostbare geschenken…
Dit is een ongewoon driekoningenschilderij, gemaakt door de Duitse kunstenares Beate Heinen. Zij plaatst het kind Jezus centraal in haar afbeelding. De armen wijd uitgespreid. Alsof hij daarmee aangeeft dat iedereen bij hem welkom is. Het kind wordt omringd door de drie wijzen. Elk met een kroon op het hoofd. Zij brengen hun geschenken. Links vóór komt de jongste aan met zijn schoolrapport in de hand: ‘Zeugnis’. ‘Ungenügend,’ staat erop: onvoldoende. Dat komt hij het kind aanbieden. Van rechts nadert de middelste wijze. Hij komt met een beker, waar een lelijke barst in te zien is. Misschien van goud, maar niet minder nutteloos en onbruikbaar. Van achter nadert de oudste. Hij zet het masker van opgewektheid af. Daarachter komt een gezicht te voorschijn waar je het verdriet en het chagrijn met kilo’s van af kunt scheppen. Dat masker: dat is zijn geschenk. Mattheüs schrijft in zijn evangelie dat de wijzen ‘kostbare geschenken’ aanboden. Heinen suggereert dat de kostbaarste geschenken bestaan uit wat niet goed zit in mijn leven: de mislukkingen, de barsten, het verborgen verdriet. Dat die drie dat komen aanbieden. Heeft ze hen daarom een kroon op het hoofd gegeven? En ik? Zou ik dat durven neerleggen aan de voeten van dit Kind? Misschien is het dat wat het evangelie ons vandaag wil leren? ( - IGNIS-webmagazine - 6 januari 2017)
Wat kunnen we leren van de drie wijzen?
De drie wijzen zijn tochtgenoten; ze gaan SAMEN op weg… We moeten groep vormen, verbondenheid zoeken, vriendschap sluiten.
Ze zoeken naar de ster: kleine lichtpuntjes op de donkere weg; even wat hoop, uitzicht op verte en toekomst, perspectief…
Ze vergissen zich bijna: ze arriveren in het paleis van Herodes in Jeruzalem. Bolwerk vol dreiging, onrecht, machtsmisbruik, geweld, oorlogszucht… Nooit kiezen voor de macht, nooit kiezen voor het recht van de sterkste – dat is voor in de ‘jungle’… Jezus is niet geboren bij de rijken en de sterken van deze wereld – wel bij de armen, in het open veld, ergens in een stal. Want er was geen plaats voor hem in de herberg…
Tenslotte vinden ze het Kind in de stal: het geluk, het échte leven, het goddelijke, God zelf: - het zit altijd verborgen in iets kleins, in iets wat kwetsbaar is en geen aanzien heeft. We moeten leren buigen en knielen voor het kleine, het zwakke dat ons appelleert en oproept tot verantwoordelijkheid…
Ze bieden het Kind hun geschenken aan: zie bovenstaand verhaal over de ‘kostbare geschenken’…
Ze gaan langs een andere weg naar huis terug: durf een andere weg inslaan in je leven – kies voor het goede – kies er voor om gelukkig te worden en dat kan maar als je een ander mens gelukkig kunt maken..…
Tot slot: het verhaal van de vierde koning…
Het is een oud verhaal dat er ook een vierde koning was op weg gegaan, maar dat hij de bewuste afspraak op die zesde januari miste, omdat er telkens onderweg op hem een beroep werd gedaan. Hij arriveerde in Jeruzalem juist toen Jezus gekruisigd werd. Veel te laat dus, drieëndertig jaar te laat! Maar toch nog net op tijd om bij dat belangrijke moment het hart van de verlossing te horen kloppen. Hij had zijn tijd verloren, dacht hij, totdat hij hoorde dat ook Jezus heel veel tijd verloren had voor de mensen. geert dedecker vrijwilliger-aalmoezenier in de gevangenis PCB Brugge
Kostbare geschenken
IGNIS-webmagazine - 6 januari 2017
Niet het mooiste, maar het lelijkste in ons leven mag een geschenk zijn aan het kerstkind. Een overweging bij een ongewoon driekoningenschilderij.
Onderstaand schilderij is in 1999 gemaakt door de Duitse kunstenares Beate Heinen. De afbeelding verscheen als kerstkaart bij de Uitgeverij van de benedictijner abdij Maria-Laach, Duitsland.
Weerloos
Met Kerstmis vieren wij dat Jezus is gekomen als een licht in de duisternis. Dat is beeldspraak. Met die duisternis wordt bedoeld: alles wat niet goed gaat op onze wereld, onder ons mensen, in mijn persoonlijk leven. In geloofstaal: “Hij is gekomen omwille van onze zonden.” De kostbaarste geschenken bestaan uit wat niet goed zit in mijn leven. Heinen plaatst het kind Jezus centraal in haar afbeelding. De armen wijd uitgespreid. Alsof hij daarmee aangeeft dat ieder bij hem welkom is. Of loopt hij daarmee vooruit op zijn levenseinde, de dood aan het kruis? Hij is helemaal alleen; zijn ouders, Jozef en Maria zijn er niet. Evenmin als de os en de ezel, de herders en de schaapjes. Zelfs de armzalige beschutting van de stal is er niet. Alleen de ster staat er. De hemel kleurt blauw, rood en geel: koud, warm en vervuld van het goddelijk geheim. Om zijn weerloosheid en argeloosheid te benadrukken, is het goddelijk kind bloot afgebeeld.
Geschenken
Het kind wordt omringd door de drie wijzen. Elk met een kroon op het hoofd. Zij brengen hun geschenken. Links vóór komt de jongste aan met zijn schoolrapport in de hand: ‘Zeugnis’. ‘Ungenügend,’ staat erop: onvoldoende. Dat komt hij het kind aanbieden. Van rechts nadert de middelste wijze. Hij komt met een beker, waar een lelijke barst in te zien is. Misschien van goud, maar niet minder nutteloos en onbruikbaar. Van achter nadert de oudste. Hij zet het masker van opgewektheid af. Daarachter komt een gezicht te voorschijn waar je het verdriet en het chagrijn met kilo’s van af kunt scheppen. Dat masker: dat is zijn geschenk.
Mislukkingen
Alle drie zijn naar het kind toegewend. En het kind wendt zich tot mij. Alsof het zegt: “Waar blijf jij met jóuw geschenk?” Mattheüs schrijft in zijn evangelie dat de wijzen ‘kostbare geschenken’ aanboden. Heinen suggereert dat de kostbaarste geschenken bestaan uit wat niet goed zit in mijn leven: de mislukkingen, de barsten, het verborgen verdriet. Dat die drie dat komen aanbieden. Heeft ze ze daarom een kroon op het hoofd gegeven? Ik ken inderdaad mensen die durven zeggen dat ze hun negatieve ervaringen weliswaar aan hun vijand nog niet zouden gunnen, maar dat ze wel behoren tot het kostbaarste wat ze in hun leven hebben meegemaakt. Kan ik hun dat na zeggen? Zou ik dat durven neerleggen aan de voeten van dit Kind?
LITURGISCHE NIEUWJAARSBRIEF AAN DE WIJZEN UIT HET OOSTEN
Die drie zwervers en zoekers die uit een ver land komen en zo ‘anders’ zijn, zo vreemd, zo ‘allochtoon’… (zeker die derde die door de volkse legende al snel tot een ‘zwarte’ koning is gemaakt – en die moest dan uiteraard helemaal achterààn lopen in de stoet – een mens moet zijn plaats kennen, nietwaar?) Deze drie vreemdelingen zijn duidelijk op zoek, naar een huis en een thuis, naar een plek van ‘menswording’ en menswaardigheid. Ze vergaan van het ‘heim-wee’ – dat betekent letterlijk: het verlangen naar huis, maar ook: van de pijn en het stille verdriet omdat ze nergens thuis horen in deze wereld… Deze brief is geschreven vanwege de zogenaamde of zelfverklaarde ‘Wijzen uit het Westen’ – al zijn die bij momenten duidelijk het Noorden kwijt.
ZEVEN SCHULDBEKENTENISSEN, ZEVEN VRAGEN OM ONTFERMING
Lieve wijzen uit het Oosten, Wil ons verontschuldigen – jullie dachten dat jullie hier bij ons in het Westen de ‘Mens’ zouden vinden op zijn best, nieuw en pasgeboren - de humaniteit op zijn duidelijkst. Dat is helaas niet zo – Kyrie Eleison. Wil ons verontschuldigen dat wij jullie hier in het Westen zo vaak de verkeerde plekken aanduiden en de verkeerde tijdstippen, de foute vindplaatsen ook van de ‘Openbaring des Heren’… Want wij komen willens nillens toch altijd ergens weer bij Herodes uit – het is sterker dan onszelf, weet je? Wij dromen in al onze reclameboodschappen toch altijd weer van een groot Paleis waar een Koning woont met macht en geld en bezit. En heimelijk worden wij daar dan in het diepst van onze dromen uiteindelijk zelf voor even op de troon gezet, en mogen dan een ogenblik regeren over al wie met ons samenleeft. Ja wat wil je, zo zit de Westerse wereld nu eenmaal in mekaar… Kyrie Eleison. Wil ons verontschuldigen dat Herodes op geregelde tijdstippen zo manifest duidelijk huishoudt in ons land. ‘Onze Herodes’ is in feite een tweelingbroer van de wrede koning die jullie in jullie thuisland hebben leren kennen, en waarvoor jullie op de vlucht geslagen zijn. Kyrie Eleison. Wil ons verontschuldigen dat wij de Schrift zo zelden open slaan, dat wij niet goed willen lezen wat daar staat, dat wij niet willen horen naar het Woord en naar de Stem; dat wij niet in beweging willen komen en geen Ster achterna willen lopen – wat wil je: Sterren genoeg bij ons in de media en op TV. Maar in onze verblinding zien wij niet de Ster die jullie op weg heeft gestuurd – zij is nochtans het Licht der Wereld naar het schijnt. Kyrie Eleison. Wil ons verontschuldigen dat wij perfect weten hoe de Herodes-in-ons zich telkens weer verschuilt achter huizenhoge clichés als ‘Wanneer gij het Kind gevonden hebt, kom het mij dan eens zeggen…’ En ‘Hoe graag zou ik de échte menswording eens van dichtbij willen zien – ja, ik zou die heel graag willen vereren en aanbidden – maar nu nog niet…’ Kyrie Eleison. Wil ons verontschuldigen dat wij jullie telkens weer afraden om verder te trekken, en eenmaal aangekomen, dat wij jullie dan maar al te graag langs dezelfde platgetreden paden weer naar huis terug zouden willen sturen. Kyrie Eleison. Vergeef ons dat wij telkens weer heimelijke plannen maken om de kinderen van het volk te vermoorden en zo alle toekomst in de kiem te smoren. Kyrie Eleison.
VIER VOORBEDEN
Lieve wijzen uit het Oosten, Zeg ons dat we op moeten staan om dringend van bij Herodes en zijn Paleis weg te gaan – op zoek naar ‘Betlehem’, een ‘Huis van Brood’. Bid voor ons. Neem ons op sleeptouw en leer ons weer wat het is: rusteloos op zoek gaan naar de nieuwe mens en de nieuwe wereld, waar plaats is voor iedereen, en brood en werk en mensenrechten toegepast. Bid voor ons. Leer ons hoe we samen kunnen optrekken, en onderweg mekaar niet in de steek laten – zeker de zwaksten niet achterlaten of hopeloos verloren laten gaan. Genees ons van ons individualisme en egoïsme. Bid voor ons. Laat ons leren van jullie drieën, hoe die oude wereld van ons eindelijk nieuw kan worden. Laat ons de bouwstenen zien en de eerste contouren van die nieuwe wereld: gastvrijheid, openheid, mededogen, barmhartigheid, recht en solidariteit. Bid voor ons.
ZEVEN KEER ZENDING EN ZEGEN
Lieve wijzen uit het Oosten, Jullie zijn onderweg waarschijnlijk af en toe de weg kwijt geraakt, maar voor ons hier in het Westen is dat nog veel meer het geval. Alleen: wij willen het niet geweten hebben. Sta ons bij en ga met ons mee. Jullie weten wat zoeken is, en blijvend op weg gaan. En straks slaan jullie als ‘bekeerden’ een andere weg in, afkerig van Herodes en voorgoed verlost van de zuigkracht die uitgaat van zijn Paleis. Sta ons bij en ga met ons mee. Wij weten niet (of niet meer) wat écht zoeken is. Wij vertellen mooie verhalen over ‘op weg gaan’; we lezen ze voor in onze vieringen, we beelden de ‘menswording’ uit in onze kerststal, in fluweelzachte liedjes en veel ‘Jingle bells’… Maar het blijven zoethouders die ons tot niets verplichten. Sta ons bij en ga met ons mee. Jullie kunnen ons leren wat zoeken is. Jullie kunnen ons van Herodes en zijn trawanten bekeren, afkeren, doen omkeren. Jullie kunnen ons helpen om Betlehem opnieuw op de landkaart van onze samenleving te zetten. Jullie kunnen ons aanwijzen welke Ster we moeten volgen om daar ooit te arriveren. Sta ons bij en ga met ons mee. Jullie kunnen ons leren wie de wàre Koning is, en waaraan we die kunnen herkennen. Jullie kunnen ons thuisbrengen bij de nieuwe, de échte, de pasgeboren ‘goddelijke’ mens. Jullie kunnen ons leren het grote te zien in alle ‘kleine goedheid’. Sta ons bij en ga met ons mee. Jullie kunnen ons leren waar precies de plekken zijn in ons bestaan waar we Hem moeten aanbidden; voor wie we moeten knielen - en voor wie niet. Jullie kunnen ons duidelijk maken wat heilig is in het leven en samen-leven en aanbidding verdient – en wat niet. Sta ons bij en ga met ons mee. Jullie kunnen ons leren welke geschenken we moeten meenemen naar de stal en waar het Goddelijk Kind mee ‘gediend’ zal zijn: het goud van onze materiële en financiële overvloed; de wierook van ons groot respect, en de mirre die hoogstnodig is om ons samenleven te zalven en van zijn diepe kwetsuren te genezen. Sta ons bij en ga met ons mee.
geert dedecker
HET ÉCHTE NIEUWE IS BINNEN IN ONS…
Er is geen nieuw jaar, alleen de kalender verandert. De dagen zijn gelijk, de zon komt op en gaat onder. Het is de cyclus van de natuur die zijn gang gaat. Het échte nieuwe is binnen in ons, in de moed, In het verlangen en het doorzettingsvermogen waarmee we elke dag opnieuw het leven proberen aan te pakken… Dit is wat je dag of je jaar echt nieuw maakt. Chamba- Nieuwjaarswens vanuit de Basisgroepen van de Bajo Lempa – El Salvador - 1 januari 2020
Op zoek naar een nieuwe ‘heilige deur’ voor het komende jaar…
De sluiting van de Heilige Deur in Rome op het einde van het Jubeljaar 2025 vindt straks plaats op 6 januari 2026, wanneer Paus Leo de deur van de Sint-Pietersbasiliek zal verzegelen. De Heilige Deuren van de andere pauselijke basilieken in Rome zijn al eerder gesloten, in december 2025. En het zal naar verluidt weer 25 jaar duren vooraleer daar in Rome weer een heilige deur geopend wordt… Dus moeten we dringend op zoek naar een andere ‘heilige deur’ voor het komende jaar. Mag ik bij deze een suggestie doen voor wat de vorm en het ‘concept’ van die nieuwe ‘heilige deur’ betreft? Met vraag om die – waar het ook maar kan – in de komende dagen zoveel als mogelijk te installeren in alle huizen, straten, buurten, kerkgemeenschappen, oorlogsgebieden, opvang- en vluchthuizen, Woonzorgcentra, gevangenissen, asielcentra enz… De wereld zal er wel bij varen!
** – Een deur met vier lichtgevende letters: Hoop.**
“Ik ben scenograaf en lichtkunstenaar. En ik werk graag met woorden, ik hou van taal. Met de oude gevelverlichting van een wassalon was ik op 22 maart 2016 een lettercombinatie aan het ophangen boven mijn poort. Tijdens de montage die voormiddag berichtte de radio over explosies in Zaventem, later ook in de metro in Brussel. Het werd een donkere dag, die nood had aan een positieve boodschap. Na wat nadenken en mits wat scrabblewerk kwam ik uit bij het woord HOOP. Tegen de middag hing alles op en ’s avonds brandden de letters voor de eerste keer: HOOP. Niet als een passief, naïef wensdenken, maar als uitzichtpunt dat moed geeft om door te gaan. De gevel wordt veel gefotografeerd, en is ondertussen een landmark in de stad geworden. Eigenlijk wil ik de letters graag eens veranderen, maar de tijd is er nu niet naar.” (Reinout Hiel, scenograaf en lichtkunstenaar op Facebook – 9 januari 2021.)
Zouden niet alle deuren heilig moeten zijn. Deuren die bescherming bieden aan de weerloze Deuren die de vluchteling behoeden Deuren die niet ingetrapt mogen worden Deuren die de vreemde gastvrij ontvangen. Zouden niet alle deuren heilig moeten zijn. Deuren die weet hebben van barmhartigheid. Deuren die opengaan voor de ontheemde **Deuren die brood aanreiken aan de hongerige Deuren die niet kijken of je christen of moslim bent. Zouden niet alle deuren heilig moeten zijn. Deuren van huizen, scholen en gemeenschapshuizen Deuren waar mensen aankloppen met hun vragen Deuren waar mensen veilig hopen te zijn Deuren die nieuwe ruimte aanbieden.
Deuren die in mijzelf zitten Deuren die ik kan openen Deuren die drempels naar de ander verlagen Deuren van hoop die angst en wantrouwen ontgrendelen. Is mijn deur heilig, heilzaam voor wie aanklopt?
Marinus van den Berg
Beste wensen voor
een ‘deur-zaam’
en hoop-vol nieuw jaar.
Vrede en alle goeds!
geert dedecker