Ik wou het eens hebben vandaag over naïviteit. Wij mensen kunnen vreselijk naïef zijn. Bijvoorbeeld door te denken dat alle mensen in wezen goed zijn. En dat alleen soms mensen een scheve schaats rijden. Maar dat ze het in wezen niet slecht bedoelen. Soms denken katholieken zo, en ze plaatsen zich dan tegenover strenge protestanten. Want die zeggen dat de mens zondig is en geneigd tot alle kwaad. Ik zeg niet dat u zo denkt, maar deze manier van denken komt veel voor. Het is een verkeerde voorstelling van zaken. Wat wij katholieken met protestanten gemeen hebben is ons mensbeeld: wij mensen kunnen heel veel goeds doen, maar we zijn ook beperkte mensen, zondaars. We willen vaak het goede wel, maar we doen soms toch het slechte, of het onverstandige, door allerlei oorzaken. We kunnen onszelf ook wijsmaken dat we op de goede weg zijn of dat het allemaal wel meevalt, maar ondertussen. Zoals het spreekwoord zegt: de geest is gewillig, maar het vlees is zwak. Het geloof wil ons christenen, protestant én katholiek, minder naïef maken, en waakzaam. Kritisch naar onszelf en naar anderen. Met het oog op het doen van het goede.
Er zijn vervolgens wel verschillen in het mensbeeld van katholieken en protestanten. Bij protestanten ligt snel de nadruk op het idee dat we alleen door Christus tot het goede kunnen komen. Want wijzelf zijn slechte mensen, zeggen ze nogal eens. Katholieken vinden de rol van Christus heel belangrijk, maar toch zeggen we dat het besef van goed en kwaad bij alle mensen aanwezig is, of ze nu christen zijn of niet. Het morele besef hoort bij ons verstand, bij de rede; het is ons ingeschapen, zeggen we. Alleen denken en handelen we vaak niet verstandig. De kracht van het geloof kan ons helpen om ons leven meer in balans te brengen. Want inzicht is één ding; als je je gedrag wilt veranderen is geduld en moed nodig. En die kan God je geven.
U vraagt zich misschien af: waarom nou deze theoretische beschouwing over goed en kwaad? Afgelopen woensdag was ik op een bijeenkomst in De Schouw in Lopik. Het ging over alcoholmisbruik en drugsgebruik. De Gemeente Lopik had dat georganiseerd, en de zaal zat helemaal vol; meer dan 100 mensen, vooral moeders. Wat is er aan de hand? Elk weekend worden er door de politie in de Lekstreek, dus in het gebied tussen Houten en Oudewater, gemiddeld 12 kinderen tussen 12 en 16 jaar bewusteloos en stomdronken afgeleverd in de ziekenhuizen. Van de 100 kinderen in de gemeente Lopik van 12 jaar zeggen er 44 elk weekend alcohol te drinken. Daar is onderzoek naar geweest. Er sprak ook een huisarts. Hij zei dat er af en toe jonge huisvaders op het spreekuur komen. Zij lopen vast in hun werk, door concentratieproblemen. In het gesprek brengen ze naar voren dat ze eigenlijk vanaf hun 14e regelmatig gedronken hebben. De arts, dokter Oosterveen, zei: “Hun hersenen zijn daardoor onherstelbaar beschadigt. Er is niets meer aan te doen. Er moet veel meer aan voorlichting gedaan worden. Want ouders beseffen niet hoe slecht alcohol is voor de ontwikkeling van de hersenen. Tot 16 jaar geen alcohol, ook niet op feestjes”. Dat zei de dokter. En een voorlichter van een afkickcentrum in Utrecht zei: de ervaring leert dat jonge kinderen vragen om grenzen, om duidelijkheid. En als ouders echt belangstelling hebben voor hun kinderen, en met hen in gesprek blijven, dan zijn ze bij te sturen. Dan beseffen ze het gevaar van indrinken voorafgaand aan een alcoholvrij feest van school of in de disco". Dat zei de voorlichter.
Het evangelie dat we zojuist hoorden volgt op de Bergrede. Daarin zei Jezus onder andere: “Is er iemand onder jullie die zijn kind, als het om een brood vraagt, een steen zou geven? Of een slang, als het om een vis vraagt? Behandel anderen steeds zoals je zou willen dat ze jullie behandelen. Dat is het hart van de Wet en de Profeten. Dat zei Jezus.
Alcohol voor kinderen onder de 16 gewoon vinden, dat is aan je kind een steen geven, of een slang. Terwijl het vraagt om brood. Er is dus veel naïviteit onder ouders én kinderen over de gevaren van alcohol op jonge leeftijd. Het zijn geen slechte mensen, die ouders en die kinderen. Maar ze zijn wel onwetend; ze staan er niet bij stil wat ze aanrichten. Ik denk dat we ook vanuit de kerk moeten werken aan meer inzicht. En aan moed om anders te gaan leven. Om meer karakter te tonen. Er zijn mensen die het idee hebben: de kerk wil de mensen braaf maken. Het draait in de kerk om netjes, om een burgerlijk leven. Dat is misschien zo geweest. Die tijd hebben we echt gehad. We beseffen nu veel beter dat het gaat in de kerk gaat om levenskunst, om groei als mens, om wijsheid en kracht.
Wat is je huis op de rotsen bouwen? Als ouder van een kind dat veel te vroeg drinkt of blowt of speed slikt, of als grootouder, als buurman of buurvrouw of vriend of familielid? Je huis op de rotsen bouwen is: eerlijk tegen jezelf en tegen God durven zeggen: ik durf er eigenlijk niet over te beginnen. Ik ben eigenlijk bang om voor bemoeial uitgemaakt te worden. Maar toch voel ik diep van binnen dat er iets moet gebeuren! God, ik wil mijn leven aan U kunnen verantwoorden. Geef me toch de kracht en de wijsheid om op een tactische maar duidelijke manier te gaan praten, met de ouders, met het kind. Je huis op de rotsen bouwen, dat is: weten dat je zelf beperkt bent en op het laffe af. Maar dat je eigenlijk karakter wilt tonen. Dat je eigenlijk wilt leven zoals je diep van binnen weet dat het moet. Niet uit braafheid, maar vanwege het geluk en het welzijn van mensen.
Een huis op de rotsen: zo kan je leven steeds meer worden, als je heel eerlijk bent naar jezelf. En als je God om hulp durft te vragen. Zoals ook een alcoholist in de groep van anonieme alcoholisten doet. Je kent je eigen beperktheid. Maar diep van binnen weet je: met Gods hulp kan ik het toch! En als ik zo durf te leven, vanuit alles wat God me geeft, dan kom ik pas echt in mijn kracht te staan. Dan kan ik doen, wat ik diep van binnen wil doen; dan kan ik zijn wie ik diep van binnen wil zijn. Een mens met karakter, een man of vrouw uit één stuk; iemand waar een ander op kan bouwen. Zo’n relatie met God, dat wens ik ons allen toe.