Die hele mammongeschiedenis in het evangelie ligt ons nog steeds niet goed. Dat kun je zelfs aan onze vertalingen zien. Die blijven meestal vasthouden aan dat archaïsche woordje mammon. Een woord dat best vertaald kan worden. Die vertaling is dan gewoon geld, of kapitaal. Dat Aramese woord gebruiken verdoezelt wat er eigenlijk gezegd wordt.
Jezus windt er echter geen doekjes om. Er is geen tussenweg. Het is óf God, óf de afgod mammon. Hij bedoelt met dat laatste niet de een of andere mysterieuze godheid, maar juist datgene wat wij in onze vertaling proberen te omzeilen. Hij bedoelt geld, kapitaal en het soort maatschappij dat daarop gebaseerd is.
Jean Jacques Rousseau meende in zijn tijd al, dat de hele wereld veranderde, niet op het ogenblik dat iemand een stuk land omheinde en er een bord bij zette: ‘Verboden Toegang, Privébezit’, maar de eerste keer dat een ander dat geloofde, er rekening mee hield, en wegbleef.
Frans Maas, docent fundamentaaltheologie aan de Theologische Faculteit Tilburg, zegt het prachtig in zijn boek Er is meer God dan we denken: ‘Bezit is in wezen afpaling van een stuk uit het grote geheel, onttrekking van een gedeelte aan de omgeving en reservering voor mezelf, uitsnijden van mijn plek in de ruimte die van allen of van niemand was.’ Als je het zo stelt, suggereer je eigenlijk al dat er ergens iets mis gelopen schijnt te zijn.
Dat suggereert paus Johannes Paulus II ook in zijn rondzendbrief Sollicitudo Rei Socialis uit 1987. De paus erkent en verdedigt privébezit, maar hij merkt op: ‘de goederen van deze aarde zijn bedoeld voor iedereen’ (nrs. 39 en 42). En hij voegt er dan - heel logisch - aan toe: ‘alle privébezit is belast met een sociale hypotheek’ (nr. 42). Citaten die hard klinken. Zo hard dat ze vaak niet eens als christelijk herkend worden.
Daar kan een van mijn collega’s over meepraten, hoewel het misschien niet helemaal een eerlijk spel was dat hij speelde. Hij had voor een groep gegoede Amerikaanse zakenlieden, die hem in een fraai hotel voor een seminar uitgenodigd hadden, een quiz samengesteld. Een lijst met gezegden van bekende persoonlijkheden. Er waren uitspraken bij van sportlieden, politici, nieuwslezers van de televisie, filmsterren, enzovoort. Er waren ook citaten van kerkelijke beroemdheden. Het was de kunst om te raden van wie de citaten waren. Op zijn niet erg lange lijst had hij ook die twee zojuist genoemde van de paus: ‘de goederen van deze aarde zijn bedoeld voor iedereen’ en ‘alle privébezit is belast met een sociale hypotheek’. De meeste deelnemers hadden er geen enkele moeite mee om die twee citaten te plaatsen. Ze waren - natuurlijk - alle twee van Karl Marx. Er was niemand die aan paus Johannes Paulus II gedacht had.
Geen wonder dat een research- en lobbycentrum van de jezuïeten in Washington DC een boekje over de sociale leer van de kerk uitgaf onder de titel: Het best bewaarde geheim in de kerk. Dit betekent niet alleen dat die kerkelijke uitspraken niet gekend worden, maar eerder dat die Bijbelse waarheden niet door christenen beleefd worden. We zijn er aan gewend geraakt die waarheden zo te belijden dat ze in ons systeem passen, in onze cultuur, zodat we zonder enige moeite christen kunnen zijn, terwijl we blijven geloven in de noodzaak van economische groei; de aanmaak en verkoop van wapens om die groei te beschermen (en te stimuleren); in een moor¬dende concurrentiestrijd; in keihard zaken doen, dat vaak niet alleen gaat ten koste van mensen in ons eigen land, maar zelfs nog meer ten koste van hele bevolkingsgroepen ver daarbuiten; om nog niet eens te spreken van wat ons dat alles kost aan natuur en omgeving. Het kost onze wereld ook nog iets anders. Als anderen op deze aarde in wanhoop rond zich kijken naar een alternatief, zullen ze dat niet bij ons kunnen vinden.
We praten wel plechtig en ter zake over de hedendaagse problemen die veroorzaakt worden door de onrechtvaardige verdeling van de goederen, het groeiende verschil tussen arm en rijk, de ellende van de derde wereld, en de vergiftiging van ons milieu, maar al dat gepraat maakt het rijk Gods en haar gerechtigheid nog niet tot het enige waar het ons om gaat.