Afgelopen vrijdag herdachten wij de februaristaking van 1942.
Het waren gruwelijke tijden, de jaren van de bezetting door de Duitsers.
Vooral voor de joden! In Amsterdam waren de eerste pogroms begonnen.
414 Joodse jonge mannen waren van hun bed gelicht
en daarna als vee bijeengedreven op het huidige
Jonas Daniël Meijerplein en gedeporteerd.
Toen kwamen er protesten, stakingen georganiseerd
door de ondergrondse communistische partij.
Later sloot Haarlem zich er bij aan
–In Haarlem gebeurt alles ietsje later-
maar ook andere steden in Holland en ook Utrecht.
De bezetters schrokken zich een ongeluk
en konden –een teken van zwakte, we zien het in Libië-
alleen maar met geweld reageren.
De Nederlandse bisschoppen hebben zich in die dagen
ook niet onbetuigd gelaten. Ze lieten een brief voorlezen
waarin tegen deze gang van zaken geprotesteerd werd.
Ik hoorde bij de voorbereiding van de uitvaartdienst
van een oud parochiaan die we deze week hielden, vertellen
dat het doodstil was in de kerk toen die brief
door mijn voorganger Filbry werd voorgelezen.
De nacht tevoren was tegen 10 uur
een Duitse officier naar de Maliebaan getogen
-de Nieuwe Gracht van Utrecht zal ik maar zeggen-
om aartsbisschop de Jong ervan te overtuigen
dat hij de brief moest intrekken en die zondag
niet moest laten voorlezen in alle kerken of kapellen
binnen de Nederlandse bisdommen.
De aartsbisschop lag reeds te bed.
Hij kleedde zich haastig aan in zijn mooiste bisschoppelijke gewaad
en liep de trap af tot halverwege de overloop
en stond zij op een soort podium te prijken
terwijl de Duitse officier beneden stond naar hem moest opkijken.
De aartsbisschop hoorde vanaf zijn verheven podium
de Duitse officier aan. Hoe angstig hij was vertelt de geschiedenis niet.
Toen de officier zijn verhaal had gedaan vroeg hij een reactie.
‘Zeg maar tegen je baas’ zei de stugge aartsbisschop de Jong
‘dat je je verhaaltje keurig hebt voorgelezen’
en hij draaide zich om en ging de trap weer op naar zijn slaapkamer
waar hij waarschijnlijk geen oog verder heeft dichtgedaan.
Dat is nog eens een actie vanwege de kerk geweest
waar we nog steeds trots op kunnen zijn.
En er ontstond toen een wonderlijke samenwerking
die de hele oorlog door zou duren
tussen de katholieken en de andere verzetsmensen,
waaronder de communisten,
die de grote landelijke proteststaking
die in die zelfde maanden plaats vond georganiseerd hadden.
Deze zondag, na de vrijdag waarop wij herdachten
hoe belangrijk het was dat mensen waakzaam zijn en sterk
horen we het evangelie van vandaag:
‘kijk naar de bloementjes en de vogeltje’
en ‘maak je niet bezorgd.’
Is Jezus dan een soort vage hippie
die mensen aanraadt zich maar niets van de dingen aan te trekken’
en in een gezellig ‘maak je maar niet druk’ isolement terug te trekken?
Allerminst!
Jezus is bezig de Wet te laten doordringen in Zijn eigen leven
en in het leven van de gemeente aan de basis.
Hij is wars van een bepaald soort farizeïsme…
Uiterlijkheid alleen is niet genoeg.
Maar de innerlijkheid alleen ook niet
en daarom sprak de oude Wet van Mozes al over gewone dingen
geld, kleren en over eten.
Jezus begint over het geld te spreken:
‘Je kunt niet God dienen en de Mammon.’
Veel lezers van dit evangelie schieten aan de eigenlijke boodschap voorbij.
´Natuurlijk´, zeggen ze ´geld is niet belangrijk´.
En iemand zal zeggen: ´het maakt niet gelukkig.´
Een derde oppert: ´het is maar slijk der aarde.´
Zo´n oneerbiedige benadering van het geld bedoelt Jezus niet.
Geld en rijkdom zijn en zegen en heel belangrijk.
Vooral als je er veel van hebt, want dan dient er gedeeld te worden.
Dat doen de rijken meestal niet.
Die verzamelen maar en slapen niet van hun zorgen.
Als uitleg een verhaal: Twee broers woonden tegenover elkaar.
De ene was steenrijk, de andere arm.
U weet hoe het dan gaat:
de rijke wordt steeds rijker en de arme armer.
kijk maar naar Moebarak en Kadaffi en anderen.
Het verhaal gaat verder:
De arme moet een lening bij zijn rijke broer aangaan
en het geld na drie maanden terugbetalen.
Na verloop van de drie maanden is het zover.
De arme doet geen oog dicht, want de volgende dag
zal hij zijn lening moeten inlossen.
Midden in de nacht krijgt hij een helder idee.
Hij doet het raam open en roept naar de overkant:
´Broer, ik moet je morgen veel geld betalen, maar ik heb het niet !´
´Ziezo´, zegt hij, ´nu heeft hij de zorgen´. Tevreden slaapt de arme in.
Zo kan Jezus ook heel nuchter eindigen met te zeggen:
´Maak je niet nodeloos zorgen
- die rijke had veel zorgen, hoe te beleggen,
zou de economie het wel houden-
maar Jezus gaat verder.
‘Maak je geen zorgen over morgen.’
En nu komt de echte uitleg.
Jezus zegt niet: ‘laat maar waaien, hatsekidie’
maar als goede joodse rabbijn zegt hij:
‘maak je geen te grote zorgen over morgen
want vandaag is belangrijk.
Vandaag moet er gehandeld worden.
Als er vandaag de goede beslissingen genomen worden,
zullen we daar morgen nog plezier van hebben.
Vandaag moet je doen, wat er gedaan moet worden.
Vandaag eerlijk omgaan met je geld, met je voedsel.
En als je het te druk hebt met het binnenhalen van je rijkdom,
het aankleden van je eigen belangrijkheid,
denk dan aan de vogelen des hemels, die in afhankelijkheid leven,
of de bloemen van het veld, die zo kwetsbaar zijn.
En als motto van alle activiteiten geldt dan:
‘Zoek eerst het Koninkrijk van God.’
Zou de Heer je ooit verlaten - zoals het volk tegenover Jesaja oppert -
zou God ons vergeten ? Zeker niet, want Hij blijft ons roepen en uitdagen.
Hij zendt ons zijn kritische profeten, Hij zond ons Jezus.
Paulus noemt ons onmisbare helpers van Christus
van wie gevraagd wordt dat ze betrouwbaar zijn.
Nuchterheid is nodig. Jezus Messias wil ons richten op het wezenlijke.
Op het Koninkrijk van God, dat Hij wilde dienen.
Jezus bedoelt dat wij al ons handelen
werkelijk naar dat Koninkrijk van God toe richten.
Jezus was dus geen vage hippie die ons zegt
naar de bloemetjes te kijken en niet bezorgd te zijn
voor de dag van morgen.
Neen hij is een reëele leermeester die ons adviseert
ons niet bezorgd te maken over onbelangrijke dingen
maar ons vandaag te richten op de dingen die belangrijk zijn.
Dat hebben toen die mensen gedaan
die samen met anderen van goede wil
hun februaristaking organiseerden
en de bezetters leerden dat zij zich niet alles konden veroorloven.
Ze maakten zich niet bezorgd over hun eigen leven
en velen werden later dan ook vermoord.
De Utrechtse aartsbisschop maakte zich ook niet bezorgd
over zijn leven
al heeft hij na het gesprek met die officier geen oog dicht gedaan.
Hij heeft – en dat wordt van ons ook gevraagd-
gekozen voor het Koninkrijk van God
en zo gedaan wat er gedaan moest worden.
Laten wij goede leerlingen van hen zijn
en in onze dagen doen wat er gedaan moet worden.