Lezingen Lev 19, 1-2.17-18 · Ps 103 (102) · 1 Kor 3, 16-23 · Mt 5, 38-48
Een man wou tijdens een viering op zijn verjaardag het lied horen ‘the coward of the country’, gezongen door Kenny Rogers. Het was vlug gevonden op internet. Het bevat een uitspraak van Jezus: “Als iemand u op de rechterwang slaat, leen hem dan ook de andere toe” (Mt. 5;40).
“Het lied vertelt over Tommy, die door anderen geminacht werd omdat hij nooit meedeed aan vechtpartijen. Toen Tommy tien was, werd zijn vader na een fatale vechtpartij ter dood veroordeeld. De vader drukte Tommy op het hart uit de buurt te blijven van elke confrontatie. Je hoeft niet te vechten om een kerel te zijn.
“Promise me, son, not to do the things I’ve done
Walk away from trouble if you can.
It won’t mean you’re weak if you turn the other cheek
I hope you’re old enough to understand,
Son, you don’t have to fight to be a man.”
Tommy groeide op en werd algemeen als lafaard of watje beschouwd, omdat hij nooit terugsloeg. Tommy trouwde met Becky.
Op een dag werd Becky door drie mannen verkracht. Tommy herinnerde zich wat hij zijn vader had beloofd. Hij ging achter de schurken aan. De verkrachters lachten hem uit, wetende dat de lafbek geen actie zou ondernemen. Ze vergisten zich echter. Tommy kon in zijn eentje het drietal verslaan. Soms - aldus de eindconclusie - moet je wél vechten om een kerel te zijn” Wikipedia).
Bij het aanhoren van de Bergrede schudden mensen het hoofd. “Veel te goed is halfzot” zeggen ze. We kunnen en mogen het onrecht niet aanvaarden. We zullen proberen het in te dijken en het zeker aanklagen. Het evangelie is een aanklacht tegen onrecht. Maar het zegt nergens dar wij daarvoor geweld mogen gebruiken. Wanneer Jezus aangehouden wordt in de Olijfhof en een van zijn gezellen naar het zwaard wil grijpen, verhindert Jezus dit: “Steek het zwaard terug in de schede” (Mt. 26;52).
De spiraal van geweld
We hebben wel weerstand te bieden tegen het kwaad zodat hij die kwaad verricht zelf het onrecht inziet en er mee ophoudt. Maar niet langs de weg van het geweld. Moralisten hebben met deze uitspraak over het onrecht geworsteld, alsook met de volgende over het liefhebben van vijanden. Wanneer mogen we wapens gebruiken? Kan een oorlog gerechtvaardigd zijn?
Geweld ontketent een spiraal van geweld. Welke gevolgen heeft de kruistocht van Bush en zijn inval in Irak al niet gehad? De stem van vredebrengers moet blijven doorklinken: deze van Gandhi en van Martin Luther King, deze van Mandela en de Dalia Lama, vooral deze van Jezus.
Vijanden beminnen
Jezus gaat in zijn Bergrede nog een stap verder. Hij wil niet alleen dat wij geen geweld gebruiken, maar dat wij zelf onze vijanden zouden beminnen.
Wie is onze vijand? De jongen met wie we eens gevochten hebben, de lastige buur, de zus die zoveel mogelijk ingepalmd heeft van de erfenis, allen die me kwaad hebben gedaan en aan wie ik wellicht ook kwaad beroken? Vijanden zij, die een land zijn binnengevallen? Er zijn vetes die generaties lang meegaan.
Een man hield van zijn cynisch gebed: “Heer verlos mij van mijn vrienden, met mijn vijanden houd ik me zelf bezig.” Blijkbaar zijn er mensen die altijd nood hebben aan vijanden. Zo kunnen ze altijd tegen iemand zijn en strijden. Het is alsof een gemeenschappelijke vijand nodig is om zich kunnen af te zetten en zich als blok te affirmeren.
Jezus brengt ons tot inzicht dat wij allemaal mensen zijn, dat over ons allen de zon opgaat en ondergaat. Hij verruimt de kring door in de vijand ook een mens te zien, in de hoop dat de vijand dit ook in de ander wil zien;
Meer nog. Hij legt de oproep om vijandschap te overstijgen bij God. “Wees volmaakt zoals je hemelse Vader volmaakt is”, zo staat het bij Mattheus. Bij het wezen van God hoort barmhartigheid. We hebben dit vorige jaar vaak gehoord: “Wees barmhartig zoals uw hemelse Vader” (Lc 6, 36-38).
Wij moeten kunnen aanvaarden dat God diegene bemint die op ons kwaad is of op wie wij boos zijn. Hiermee wordt niet gezegd dat God het onrecht goed praat dat iemand berokkent. Bij God horen barmhartigheid en gerechtigheid. “Rechtvaardigheid zonder barmhartigheid is wreedheid; barmhartigheid zonder rechtvaardigheid is ontwrichting” (Thomas van Aquino). Anacletus II, een tegenpaus uit de Middeleeuwen, zou ooit gezegd hebben: “Op aarde is er nu eenmaal onrecht. In de hemel heerst de liefde. De volle gerechtigheid vind je in hel.”
Het hart ombuigen tot vrede
In het Eucharistisch gebed VII bidden wij tijdens liturgische vieringen rond de verzoening dit dankgebed: “U, God, almachtige Vader, danken en prijzen wij door onze Heer Jezus Christus voor uw werkzame aanwezigheid in deze wereld. Want te midden van een mensheid die verdeeld is door onenigheid en tweespalt, ondervinden wij dat Gij ons hart ombuigt en bereid maakt tot verzoening; uw Geest immers beweegt het mensenhart, zodat vijanden weer met elkaar gaan spreken, tegenstanders elkaar de hand weer reiken, en volkeren elkaar willen ontmoeten. Aan U is het te danken wanneer de wapens zwijgen en de rede zich kan doen verstaan; wanneer wrok voor vergeving moet wijken en vergiffenis het wint van haat.”
Gods Geest doet dit doorheen gans de geschiedenis, waarin zovele vetes, spanningen en oorlogen zijn voorgekomen en zich nog elke dag voordoen.
Jacob, de sluwerd, had de vaderzegen ontfutseld aan zijn oudere broer Esau. Jaren later verzoenen beide broers zich: ”Esau snelde Jacob tegemoet, omarmde hem, viel hem om de hals en kuste hem, en zij werden beiden tot tranen toe bewogen” (Gen. 33,4).
Saul, eerste koning in Israël, zou opgevolgd worden door David. Saul trok op tegen David. Deze zal in dit conflict Saul sparen. Hij laat de lans die Saul had kunnen doden terugbrengen met de boodschap: “De Heer vergeldt ieders rechtschapenheid en trouw. De Heer had u vandaag aan mij overgeleverd, maar ik heb mijn hand niet willen opheffen tegen zijn gezalfde” (1 Sam. 26, 23).
Israël en andere volkeren hebben geleden onder de veroveringen van de Assyrische koningen. De ballingen werden naar Babel weggevoerd. Volkeren die met en tegen anderen hadden gestreden, kregen een plaats in het grote Perzische rijk.
Wanneer de Meden en de Perzen aan de macht komen, streeft de Perzische koning Cyrus naar een vredespolitiek. Hij laat de ballingen naar hun land terugkeren (2 Kron. 36,22-23).
De vredespijp is een symbool van vrede bij de Indianenvolken. Iemand de vredespijp aanbieden, is een aanbod tot verzoening. Wie samen de vredespijp rookt, heeft een ruzie opgelost en weer vrede gesloten “Roeren we de oorlogstrom of roken we een vredespijp? Iedereen wil de vredespijp roken, maar niemand gaat de tabak halen.” Vrede komt niet van zelf. Ze vraagt om bemiddelaars en overleg. Na jaren strijd kwam in november 2016 een vredesverdrag tot stand tussen de Colombiaanse regering en het FARC (de Revolutionaire Strijdkrachten van Colombia).
Weltfremd
Wer denkt
dass die Feindesliebe
unpraktisch ist
der bedenkt nicht
die praktischen Folgen
der Folgen des Feindeshasses
Erich Fried (1921-1988)
Vergeven is schenken
In de Sint-Bartholomeus-kerk van Moeskroen hangt een gedenkplaat voor priester Emmanuel de Neckere (1892-1942). Hij was onderpastoor in Moeskroen en was betrokken in de Weerstand. Hij werd opgepakt en op 10 november 1942 samen met twee anderen naar het bos van Tilleghem bij Brugge overgebracht. Alvorens aan een eik vastgebonden te worden, reikte hij de hand aan alle mannen van het peloton die hem zouden neerschieten. Hij zei hun simpelweg: ‘Ik vergeef u… Doe uw plicht”. Een van hen, een officier, weigert de uitgestoken hand. Men bond een doek voor de ogen van de veroordeelden. Een kort bevel en een knal.
Sterven nadat je je vijand hebt vergeven.