4e zondag door het jaar A (2008)

A-cyclus · Tijd door het jaar · 4e zondag · groen

Inleiding

‘Vreugde voor hen die zoeken naar God. Zoekt de Heer en neemt toe in kracht, zoekt zijn aanschijn zonder ophouden.’ Tot driemaal toe komt het woord ‘zoeken’ voor in het intredelied. Je gaat pas zoeken als je iets kwijt bent. Zijn wij God dan kwijt, zijn we Hem verloren? Dat nu niet direct, maar we zijn wel de richting kwijt, de weg die leidt naar Hem. Als je de weg kwijt bent en je wilt die terugvinden, dan moet je je oriënteren, en dat kan door middel van een kompas. De kompasnaald zoekt bijvoorbeeld het noorden op. Wij hebben ook een ingebouwd kompas: ons hart, en de naald van ons kompas, van ons hart, zoekt niet het noorden, maar die zoekt God. God is overal, maar onze God heeft Zich geopenbaard in Jezus en daarom zijn onze kerken georiënteerd op het oosten, want daar is God verschenen in Jezus als een Licht in de duisternis. En vandaar zal Hij ook wederkomen. Hij zal dan verschijnen met macht en heerlijkheid, met het teken van de Mensenzoon, het kruis, dat hier aan de wand hangt. Zo staan wij gericht op God, die in het oosten als een Licht in onze wereld is opgegaan. Wij zijn opgenomen in een reddende beweging, een uittocht van Godswege, weg uit de duisternis van het kwaad. Dat moet aan ons allemaal persoonlijk gebeuren. Het geschiedt nu aan ons als gemeenschap, maar aan ieder van ons persoonlijk is dat verlangen, dat zoeken naar God ingeschapen. Dat is gebeurd bij het heilig Doopsel. Toen is ons hart een heiligdom geworden en, zoals deze kapel, op God geordend. Al het andere is ondergeordend aan dat ene: het zoeken, het verlangen naar God.
In deze zondagse eucharistie willen wij ons nog eens te binnen brengen, dat wij dat persoonlijk aan ons hebben laten geschieden toen wij klein waren, nu kunnen wij er helemaal met ons hart bij zijn, met ons hart waarin het verlangen naar God is ingeschapen.

Homilie

“Toen Jezus de menigte zag, ging Hij de berg op." Jezus wordt ons hier geschetst als een tweede Mozes, want ook Mozes ging, voordat hij zich tot het volk richtte, eerst de berg op, de berg van God, de Sinaï, waar God zijn heiligheid openbaart. Daar heeft hij een ontmoeting met God. God komt op de eerste plaats, in de liturgie en in de verkondiging. We beginnen niet bij de mensen, we praten niet eerst wat met elkaar, we houden niet eerst een soort collecte van menselijke ervaringen, nee, we beginnen meteen hoog, hemelhoog, op de berg van God, de Godenberg, waar Mozes en Elia begonnen. Jezus, Mozes en Elia zijn bergmensen, mensen die in de eenzaamheid God zoeken, zoals wij begonnen met de intredezang: ‘Zoekt de Heer …’ Godzoekers zijn mensen die getekend worden door het zoeken naar God.

Boven op de berg van God ontvangt Jezus het Woord van God. Dat Woord komt ván God en het gaat óver God; het is helemaal een goddelijk Woord. Het zijn woorden van God over mensen in wie God het werk doet, waarin God het werkwoord is: zalig! “Zalig de armen van geest.” Dat is geen menselijke zaligheid, zo in de geest van: ‘Heb je een fijne vakantie gehad?’ ‘Ja, zalig!’ Of: ‘Hoe smaakt het eten?’ ‘Zalig!’ De zaligheid van God is ver van alles waarmee wij mensen elkaar verzaligen en verzadigen. Het heeft weinig of niets te maken met de dingen die wíj elkaar toewensen, ook niet wanneer wij elkaar het goede toewensen: ‘Het ga je goed’, of: ‘Wel thuis’, of: ‘De beste wensen voor het nieuwe jaar’, of: ‘Veel succes’, of: ‘Pas goed op jezelf.’ Nee, op dat vlak ligt Gods zaligheid niet. Het is echt een zaligheid van God, een godzaligheid. En gelukkig maar, want anders zouden de meeste mensen achter de zaligheid vissen: de zieken, de zwakken, de ouden, de bejaarden, de psychisch zwakken, de gekwelden, zij die hongeren en dorsten naar de gerechtigheid. Uiteindelijk zouden álle mensen dan achter het net vissen, want ergens loopt het leven altijd uit op lijden en dood.

Onze God begint waar de menselijke zaligheid ophoudt. Als wij er niets meer in zien, bijvoorbeeld als wij door de malaise in het religieuze of kerkelijke leven ineengeschrompeld zijn tot zo’n klein groepje waarvan de profeet Sefanja in de eerste lezing zegt: de “ootmoedigen van het land”, de geringen, de minderbedeelden.*“Dan laat ik bij u alleen nog over een ootmoedig, bescheiden volk, dat zijn toevlucht vindt bij de naam van de Heer: de rest van Israël.” *Of als we ineengeschrompeld zijn tot de havelozen waarmee de Kerk in Korinte begonnen is en waarvan sint Paulus zegt, dat dat groepje armzaligen bestaat uit havelozen, naar menselijke maatstaf niet geleerd, niet machtig, niet van hoge afkomst. Maar wat nu als niemand er meer iets in ziet? “Zoekt de ootmoed”, zoekt de eenvoud, zoekt dat ene in je leven wat er echt toe doet: het aanschijn van de Heer. “Gij allen, ootmoedigen van het land, die zijn geboden naleeft; zoekt de gerechtigheid, zoekt de ootmoed.” Als niemand er meer iets in ziet, God ziet er nog iets in; waar de mensen op aarde eindigen, begint God. Hij begint in Jezus, die alleen maar God zocht, voor wie God boven alles ging, boven zijn eigen welzijn, boven zijn eigen leven. Daarom, als de mens God zoekt en wel God alleen, Hem boven alles en allen stelt, dan kan God ook hém gaan zoeken, Zich aan hem geven.

Jezus wijst in de zaligsprekingen van vandaag de situaties aan waarin zijn Vader zal gaan optreden. Situaties van armoede, vervolging, treurnis, verdriet, honger, conflicten, geweld, onenigheid, al die situaties waarin mensen niets meer hebben en niets meer zijn, niets meer hebben om zich aan vast te houden. In die situaties geschiedt God, daarin maakt God geschiedenis, daarin wordt de Naam van God opnieuw machtig, krijgt God macht over de mensen. Want er wordt steeds gesproken over het Rijk der hemelen. “Zalig de armen van geest, want aan hen behoort het Rijk der hemelen”, het Rijk van God. “Zalig die treuren, want zij zullen getroost worden”, en iedereen verstaat daarbij, dat zij getroost zullen worden door God. De ootmoedigen, de zachtmoedigen zullen het land bezitten, het land van God. Die hongeren en dorsten zullen verzadigd worden, door God. En de barmhartigen zullen barmhartigheid ondervinden, van God. Want groot is uw loon in de hemel, bij God.

Eigenlijk zijn de zaligheden de weg van de schepping. Als Jezus de armen zalig prijst, dan betekent dat eigenlijk zoveel als: zoals jullie zijn geschapen, zo is het goed. Daarin kun je de Godzaligheid beleven. De mens heeft de opperste zaligheid als hij niets heeft dan God alleen; zoals hij eenmaal uit Gods hand is voortgekomen. Van God alleen kun je leven, daar hoeft niets meer bij. “De mens leeft niet van brood alleen, maar van ieder woord dat komt uit de mond van God” (Mt 4,4 naar Dt 8,3). Wat maakte dan de opperste zaligheid uit in het paradijs? Vruchtbomen, het heerlijke klimaat, de vrede met de natuur, de harmonie tussen mens en dier? Ja, dat alles, maar als een uitdrukking, als een aankleding van de vrede met God, van de harmonie met God, van de intimiteit met Hem. Adam en Eva, zoals het in de Bijbel wordt voorgesteld, genoten God in de schepping, zijn scheppende hand en zijn liefdevolle hart. Zij genoten de liefde van de Schepper. Als wij dan ook pijn ondervinden van iets, als we bitterheid ervaren of eenzaamheid, als wij ons gefrustreerd voelen, als dit of dat ons komt te ontvallen, dan is dat een teken dat wij ons dingen van God hebben toegeëigend, als een soort vervanging voor God, als een vervanging voor het eigenlijke geluk. Daarvoor in de plaats hebben we ons een menselijk, een aards, een werelds geluk geschapen. Als we nu eens zouden loslaten wat wij ons hebben toegeëigend.

In iedere eucharistie worden wij daartoe uitgenodigd bij de offerande. Dat wij alles wat wij hebben en zijn, de vruchten van de aarde, wat wij er aan hebben toegevoegd, de natuur en de cultuur, dat wij dat teruggeven aan God, dat we dat bij God laten, dan kan Hij ons dat alles terugschenken, maar dan met het eigenlijke erbij: zijn liefde. ‘Dit is mijn Lichaam voor u, dit is mijn Bloed voor u’, mijn liefde tot het uiterste toe.

Zoeken in Preken Online