Lezingen Sef 2, 3; 3, 12-13 · Ps 146 (145) · 1 Kor 1, 26-31 · Mt 5, 1-12a
Zusters en broeders,
Die acht zaligsprekingen: ze zijn u allen welbekend, en dat is heel terecht, want Jezus verwoordt hier niets meer of minder dan de grondwet van het Rijk Gods. Eigenlijk zijn alle evangelielezingen die we verderop in dit liturgische jaar zullen horen alleen maar een verduidelijking en een toepassing van wat we vandaag hebben gehoord.
De acht zaligheden dus, de kern van Jezus’ boodschap. Waarbij het misschien goed is te weten dat in het Aramees, de taal die Jezus sprak, acht keer het woord ‘asjre’ wordt gebruikt, wat zoveel wil zeggen als: ’een weg nemen’. Jezus zei dus eigenlijk: je bent op de goede weg als je… Je bent dus op de goede weg als je arm van geest bent, zachtmoedig, zuiver van hart, barmhartig, enz.
Heel mooi gezegd, dat wel, maar ook heel wereldvreemd. Want zeg nu zelf: wat vang je aan met armen van geest. En zachtmoedigheid: wat koop je ervoor. En barmhartigheid: wat ben je ermee als het erop aankomt? En wat is de inbreng van de zuiveren van hart in de vooruitgang? Laten we realistisch zijn, zusters en broeders: deze wereld heeft geen nood aan brave doetjes, maar aan mannen en vrouwen die weten wat ze willen, en willen wat ze weten. Wat Jezus hier voorhoudt is wereldvreemd, niet te volgen, niet te willen.
Nu is het merkwaardige met Jezus dat Hij dat dikwijls doet, zo’n wereldvreemde dingen voorhouden. Beter gezegd: zijn hele boodschap komt neer op het voorhouden en voorleven van een gedrag waarmee je het in deze wereld niet ver brengt, omdat je je veel te weerloos opstelt. Dus moeten we besluiten dat zijn boodschap zelfs mensbedreigend is: weerloosheid lokt immers bedreiging uit, en dat is nergens goed voor. Punt. Uit.
Of misschien toch niet. Want zoals altijd bij Jezus is er ook dit keer een ‘maar’, en die maar is tenminste even merkwaardig als zijn boodschap zelf. Je moet namelijk maar eens proberen zijn boodschap om te draaien, dus het tegendeel beweren van wat Hij voorhoudt. En dat klinkt dan als volgt: Zalig de arroganten en de betweters, want ze denken dat alles en iedereen hun toebehoort. Zalig de gevoellozen want ze kunnen alleen maar hard zijn. Zalig zij die voor niets of niemand uit de weg gaan, want ze zullen over lijken gaan. Zalig de egoïsten, want ze kennen alleen hun eigenbelang. Zalig de meedogenlozen, want ze zullen zonder aarzelen martelen en doden. Zalig de komedianten, want ze zullen iedereen bedriegen. Zalig de geniepigaards, want ze zullen overal ruzie stoken. Zalig de machtswellustigen, want ze zullen zonder enig gewetensprobleem miljoenen mensen uitroeien. Zalig zij die anderen beschimpen, vervolgen en belasteren, want ze zullen haat en wrok tot norm verheffen, en hun wegen zullen bezaaid liggen met lijken.
Dat, zusters en broeders, en niets anders, is het tegendeel van Jezus’ boodschap. Een boodschap die niet wereldvreemd, maar juist wereldreddend is. Want hoe verder we ervan afdwalen, hoe meer we de wereld en de mens in gevaar brengen. Verleden en heden tonen op een vreselijke manier waartoe systemen, opinies en gedragingen die tegen Jezus’ grondwet ingaan, leiden. Stalin, Hitler, Mao, Sadam Hoessein, Milosewitsj, Taliban en Bin Laden - en het is maar een heel beperkt lijstje - : zij en hun volgelingen hebben aangetoond en ze tonen nog steeds aan dat arrogantie, gevoelloosheid, machtsmisbruik, egoïsme en hardheid lijnrecht voeren naar een wereld waarin haat en racisme hoogtij vieren, waarin wreedheid overheerst, waarin massamoord alledaags is, waarin de ene mens de andere beloert, belastert, martelt, vermoordt, waarin genoeg wapens geproduceerd - en ook gebruikt worden -, om de wereld zo’n veertig keer te vernietigen. Niet de grondwet van Jezus is mensbedreigend, wel het tegendeel ervan.
Want in het verlengde van Jezus’ grondwet liggen de begrippen die in de zaligsprekingen na het woordje ‘want’ komen. Dus: Zalig de armen van geest, ‘want’ hun behoort het rijk der hemelen. En verderop luidt het: ‘want’ ze zullen getroost worden, ze zullen het land, dus het Godsrijk op aarde bezitten, ze zullen verzadigd worden, ze zullen barmhartigheid ondervinden, ze zullen God zien, ze zullen in de hemel hun loon ontvangen. Weg dus haat en oorlog, alleen maar vrede, vriendschap en hoop.
Zuster en broeders, Jezus’ grondwet leidt niet tot wereldvreemde weerloosheid en is geen bedreiging voor de mens. Integendeel, hij leidt naar een wereld zoals God zich die droomt, en waarvan wij, dank zij Jezus, ook durven dromen. Een wereld dus waarin het goed is om te leven, waarin plaats is voor iedereen. Een wereld, die een hemel is op aarde, voor iedereen. Amen.