32e zondag door het jaar (2002)

Wat is wijs, verzuchten we wel eens als we voor een moeilijke keuze staan. Het is niet altijd zo eenvoudig om te weten of je er verstandig aan doet in bepaalde omstandigheden iets wel of niet te doen.
Een voorbeeld. Twee broers gaan allebei een huis bouwen. Ze hebben allebei een eigen ontwerp gemaakt. Als de eerste broer aan het bouwen is, komt er een goede vriend langs en die bekijkt alles eens goed en geeft meteen advies. Die trap moet je nooit daar zetten, dat is zonde van de ruimte, aan de andere kant neemt hij veel minder ruimte in. De man veranderde zijn ontwerp en bouwde de trap op de andere plaats. Zijn buurman kom ook eens kijken en die heeft ook commentaar. Je keuken staat helemaal op de verkeerde plek, die moet je achter bouwen in plaats van opzij. En zo gebeurde het.
En collega van zijn werk had ook goede raad: die open haard moet je nooit daar neerzetten, je moet hem minstens twee meter opschuiven. En dat deed hij ook.
Zo kreeg hij nog wat adviezen voor zijn huis, maar toen het klaar was, bleek het een gedrocht te zijn, ongezellig en onbewoonbaar.
De andere broer was een heel ander type. Ook hij kreeg advies van een goede vriend om de trap te verzetten, maar hij zei: sorry, hoor, ik zet de trap waar ik wil en dat is hier en nergens anders.
En zijn buurman vond ook dat zijn keuken verkeerd stond, maar hij zei: bedankt voor je advies maar ik doe het op mijn manier.
Zijn collega vond ook dat de open haard verplaatst moest worden. maar hij wilde er niets van weten. Zo heb ik het gepland en zo gebeurt het. Maar toen het huis klaar was, bleek het een gedrocht te zijn, ongezellig en onbewoonbaar.
Tot zover dit verhaaltje. Wat is wijs? Wat is dom? Het verhaaltje maakt een beetje duidelijk wat dom is. Naar iedereen luisteren, doen wat iedereen goed vind, is dom. Naar niemand luisteren, alleen je eigen wil doen, is even dom. Wat is wijs? Goed luisteren naar anderen, naar hun mening, hun advies, om, na geluisterd te hebben, zelf zaken goed tegen elkaar af te wegen want dan alleen kun je een weloverwogen beslissing nemen. Dat is wijs.
Maar hier zitten meteen al twee grote struikelblokken, namelijk: goed luisteren en zelf goed nadenken. Echt open en onbevooroordeeld luisteren is niet onze sterkste kant. We horen meestal alleen wat we graag willen horen. En als die of die iets zegt, luisteren we bij voorbaat al niet. En luisteren naar wat gezagsdragers ons te zeggen hebben lijkt in onze tijd ook heel moeilijk te zijn.
Vroeger hadden kinderen te luisteren naar hun ouders, de werknemers naar hun werkgevers, de burgers naar de regering. Maar dat luisteren was eigenlijk geen echt luisteren, het betekende feitelijk gehoorzamen, doen wat de bazen zeggen. Maar dat luisteren hoeft helemaal niet wijs te zijn, blinde gehoorzaamheid is altijd dom. Met blinde gehoorzaamheid worden alleen maar onbewoonbare en onleefbare huizen gebouwd.
Tegenwoordig staan de meesten heel kritisch tegenover gezagdragers en daarmee komt echt luisteren naar hen vaak in het gedrang. De houding is vaak: ze kunnen me nog meer vertellen, ik doe wat ik goed vind, maar dat is zeker niet altijd wijs. Aan de andere kant wordt er heel goed, te goed, geluisterd naar wat de reclame en de mode ons te zeggen hebben, naar wat men gewoon en vanzelfsprekend vindt in de samenleving, en kritiekloos gaan velen met de algemene trend mee, met het gevolg dat men op een gegeven ogenblik toch ontdekt dat men woont in een onbewoonbaar en onleefbaar huis.
Het tweede struikelblok is: zelf over zaken nadenken. Velen nemen de moeite niet, velen vinden het te omslachtig. Velen durven niet, want het kan wel eens heel verwarrend zijn, soms kom je meer vragen tegen dan antwoorden. Velen hebben het nooit geleerd om zelfstandig na te denken. Zeker als het over geloofszaken ging, had de beminde gelovige vroeger alleen te luisteren.
Zelf nadenken hoefde niet, werd zelfs afgewezen als gevaarlijk. Maar toen er van alles veranderde in kerk en godsdienstige beleving, bleken velen in een leeg en hol huis te leven, zonder echt inhoud.
Toen Jezus de gelijkenis van de vijf wijze en vijf domme meisjes vertelde, riep hij zijn toehoorders op om bewust te leven en te handelen, want iedereen wil naar het feest, maar het wordt alleen een feest als je zo wijs bent om je verstand te gebruiken en na te denken.
Iedereen wil een mooi en goed levenshuis waarin hij zich lekker voelt, maar bouw je alleen als je weloverwogen keuzes kunt en durft maken.